Franciszek Tyczkowski (ur. 10 października 1893 w Meriden, zm. 25 stycznia 1982 w Nowym Jorku) – polski duchowny rzymskokatolicki, proboszcz Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys Urodził się 10 października 1893 w amerykańskim mieście Meriden, w rodzinie Józefa i Kazimiery – emigrantów, pochodzących z ziemi suwalskiej, przybyłych do Stanów Zjednoczonych w 1885. Początkowo uczył się w polskiej szkole parafialnej, po czym wyjechał do Polski i kształcił się w Gimnazjum w Suwałkach, które ukończył w 1911. Podjął naukę w Seminarium Duchownym w Sejnach. Z uwagi na wybuch I wojny światowej dokończył studia w Seminarium Duchownym w Wilnie. 25 lutego 1917 otrzymał sakrament święceń kapłańskich. Początkowo pracował jako wikariusz w kościele św. Ducha w Wilnie, następnie w parafii św. Rafała w Wilnie. W 1918 podjął studia na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Warszawskiego.

W 1919 na własną prośbę został kapelanem w pułku piechoty w Kownie. Wiosną 1919 został kapelanem 1 pułku piechoty Legionów, wraz z którym brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Został zdemobilizowany ze służby wojskowej w 1921 i awansowany na stopień kapelana (kapitan) rezerwy ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919. Dzięki jego staraniom 1 listopada 1922 marszałek Józef Piłsudski wręczył żołnierzom 1 pułku piechoty Legionów nowy sztandar, ufundowany przez Stowarzyszenie Polskie z Meriden.

Od początku 1921 kontynuował studia w zakresie Pisma Świętego i asyrologii na UW, następnie prowadzone w Instytucie Biblijnym w Rzymie, które ukończył z tytułem magistra. W 1926 został asystentem na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. Jednocześnie został mianowany rektorem tamtejszego kościoła św. Michała oraz prefektem w Szkole Przemysłowo-Handlowej i w gimnazjum prywatnym. Udzielał się w pracy społecznej w Kamionce, gdzie po jego staraniach i nadzorze zbudowano drewniany kościół św. Teresy od Dzieciątka Jezus (1926–1930). Był instruktorem i kapelanem Związku Harcerstwa Polskiego na obszarze Wileńszczyźnie.

Jako kapelan rezerwy został powołany do służby czynnej, a 18 lutego 1939 przemianowany na kapelana służby stałej ze starszeństwem z 1 sierpnia 1935 i 1. lokatą w duchowieństwie wojskowym wyznania rzymsko-katolickiego. Na stopień starszego kapelana został awansowany ze starszeństwem z 19 marca 1939 i 8. lokatą w duchowieństwie wojskowym wyznania rzymsko-katolickiego. Służył w Komendzie Miasta Wilno. 24 sierpnia 1939 objął obowiązki szefa służby duszpasterskiej w Kwaterze Głównej 1 Dywizji Piechoty Legionów. Na tym stanowisku wziął udział w kampanii wrześniowej.

W połowie września 1939, odłączony od jednostki kierował się w stronę wschodnią, znalazł się w rejonie Lwowa. Po agresji ZSRR na Polskę z 17 września 1939 został wzięty do niewoli przez Sowietów koło Buska. Wraz z innymi jeńcami był przetrzymywany kolejno w zamku w Złoczowie, w Podwołoczyska, w Szepietówce, skąd trafił do obozu jenieckiego w Starobielsku. W czasie świąt Bożego Narodzenia 1939 wraz z innymi duchownymi został wywieziony z tego obozu, po czym był osadzony przez ok. sześć miesięcy na Łubiance w Moskwie (w tym czasie na wiosnę 1940 oficerowie polscy, przetrzymywani w obozie starobielskim i innych, byli mordowani w ramach zbrodni katyńskiej). Od czerwca 1940 był osadzony w moskiewskich Butyrkach, a w sierpniu 1940 został przewieziony do obozu jenieckiego NKWD w Griazowcu. 25 sierpnia 1941 odprawił tam mszę św., w której uczestniczył przybyły gen. Władysław Anders i wówczas publicznie wystawiony został obraz Matki Bożej wykonanej przez por. Tadeusza Zielińskiego w obozie jenieckim w Kozielsku. Po zawarciu układu Sikorski-Majski, we wrześniu 1941 wraz z innymi osadzonymi trafił do miejsc formowania Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR w Tockoje, gdzie został szefem służby duszpasterskiej w randze dziekana 6 Dywizji Piechoty. Wraz z tą jednostką opuścił ZSRR, przeszedł szlak przez Bliski Wschód, a następnie w strukturze 2 Korpusu Polskiego Polskich Sił Zbrojnych uczestniczył w kampanii włoskiej, w tym w bitwie o Monte Cassino w maju 1944. Został awansowany na stopień podpułkownika (proboszcz). Po wojnie do połowy 1946 pełnił stanowisko kapelana obozu repatriacyjnego w Cervinara.

Następnie po niespełna pół wieku czas powrócił do Stanów Zjednoczonych. Był wikariuszem przy kościele św. Łucji w Nowym Jorku od lipca 1946, wkrótce potem został proboszczem parafii św. Jadwigi w Floral Park, pozostając na tym stanowisku przez sześć lat (1946–1951), później był kapelanem sióstr św. Franciszka w latach 1952–1962, a następnie od 8 sierpnia 1962 proboszczem nowojorskiej parafii św. Walentego na Bronksie, po czym w 1968 przeszedł na emeryturę. Nadal pozostawał aktywny na polu kapłańskim oraz społecznym. Był działaczem charytatywnym, członkiem Ligi Katolickiej, został historycznie pierwszym naczelnym kapelanem Stowarzyszenia Polskich Kombatantów w Stanach Zjednoczonych. Wydał publikację pt. Wspomnienia z pierwszej i drugiej wojny światowej w Polsce (1972). Udzielał się jako tłumacz w kontaktach polsko-brytyjskich.

Zmarł 25 stycznia 1982. Został pochowany w grobowcu rodzinnym na cmentarzu św. Stanisława w Meriden.

Swoje zbiory przekazał na rzecz Biblioteki im. Wróblewskich. W 1981 został powołany fundusz ks. Franciszka Tyczkowskiego. 12 listopada 2015 w Muzeum Dziedzictwa Kościelnego w Wilnie otwarto wystawę pod tytułem „Gabinet Kolekcjonera”, stanowiącą zbiory po ks. Tyczkowskim.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 12316 (za kampanię włoską) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (14 września 1976) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych dwukrotnie Srebrny Krzyż Zasługi (10 lutego 1939) „za zasługi na polu pracy społecznej. Medal 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej (Łotwa, 1929)Dz. Pers. MSWojsk. Nr 19 z 12 grudnia 1929 r., s. 365.

Zobacz też jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) obozy NKWD dla jeńców polskich zbrodnia katyńska jeńcy polscy obozu NKWD w Griazowcu (1940–1941)

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci Wyższego Seminarium Duchownego w Wilnie Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Polskich Kombatantów w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Duchowieństwo Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Duchowni związani z Suwałkami Kategoria:Instruktorzy harcerscy Kategoria:Jeńcy polscy obozu NKWD w Griazowcu (1940–1941) Kategoria:Jeńcy polscy obozu NKWD w Starobielsku (1939–1940) Kategoria:Jeńcy polscy obozu przejściowego w Szepietówce Kategoria:Jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (kampania wrześniowa) Kategoria:Kapelani Wojska Polskiego w kampanii wrześniowej Kategoria:Kapelani Wojska Polskiego w wojnie polsko-bolszewickiej Kategoria:Ludzie związani z Nowym Jorkiem Kategoria:Ludzie związani z Wileńszczyzną Kategoria:Ludzie związani z Wilnem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (dwukrotnie) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR 1941–1942 Kategoria:Polacy i obywatele polscy – więźniowie Butyrek Kategoria:Polacy i obywatele polscy – więźniowie Łubianki Kategoria:Polacy odznaczeni brytyjskimi orderami i odznaczeniami Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej Kategoria:Polscy duchowni katoliccy w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Starsi kapelani Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy bitwy o Monte Cassino 1944 Kategoria:Urodzeni w 1893 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie Kategoria:Zmarli w 1982 Kategoria:Żołnierze Wojska Polskiego na emigracji w Stanach Zjednoczonych po II wojnie światowej