thumb|Druh Paczosa i żeńska sekcja TG Sokół w Cieszynie (1900). thumb|Grupowe zdjęcie członków TG Sokół wykonane w 1907 roku. thumb|Sekcja kobieca TG Sokół w Cieszynie. Uroczystości 6 czerwca 1931 roku z okazji jubileuszu 40-lecia działalności organizacji w Cieszynie. thumb|Członkowie Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego Sokół w Cieszynie ze sztandarem podczas jubileuszu 40-lecia działalności w 1931. thumb|1923 Zlot Sokoła w Cieszynie - pokazy gimnastyczne. Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Cieszynie – gniazdo Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” utworzone w 1891 roku w Cieszynie. Było pierwszym na Śląsku oraz trzecim z kolei założonym w południowo-zachodniej części Polski; 6 lat po TG Sokół w Krakowie oraz 4 po Sokole wadowickim.
Historia Towarzystwo zostało utworzone jako oddział najstarszej polskiej organizacji sportowej Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” 2 września 1891 roku na posiedzeniu założycielskim w Czytelni ludowej w Cieszynie. Do miasta na zaproszenie lokalnej grupy inicjatywnej przybyła grupa polskich działaczy sokolskich z Krakowa pod kierunkiem Henryka Jordana. Kazimierz Homiński wystąpił z odczytem na temat działalności oraz celów TG Sokół.
W spotkaniu tym brali również udział lokalni działacze społeczni: Jan Michejda, Adam Sikora, Szczepan Chrapek, Hilary Filasiewicz, dr Antoni Dyboski, dr Andrzej Kusionowicz, Mieczysław Kopczyński, ks. Ignacy Świeży, Bolesław Rzepecki oraz Marian Lanikiewicz. Podjęli oni decyzję o założeniu TG Sokół w Cieszynie uzyskując oficjalną zgodę.
Pierwsze walne zebranie odbyło się 24 października 1891 roku i zgromadziło ponad 50 gości, z których 29 wstąpiło do towarzystwa. Podczas spotkania utworzony został pierwszy zarząd: prezes dr. Jan Michejda, sekretarz dr. Antoni Dyboski, skarbnik Adam Sikora, zast. prezesa Hilary Filasiewicz, członkami Zarządu bez funkcji Laube i Abratowski. Do Komisji rewizyjnej weszli dr Andrzej Kusionowicz i Makary Sromek. Oprócz miejscowych obywateli zapisali się także na listę członków zamiejscowi działacze Sokoła ze Śląska oraz Małopolski, którzy wspierali rozwój Sokoła. Byli to: Henryk Jordan z Krakowa, dr Żegota Krówczyński ze Lwowa, ks. Stajałowski, znany poseł i działacz narodowy z zachodniej Małopolski, przebywający wówczas na „wygnaniu” w Cieszynie, Julian Janicki, słuchacz praw i pierwszy naczelnik gniazda z Krakowa, Homiński, naucz. gimnastyki z Krakowa, Aleksander Kłosowski, urzędnik magistratu z Krakowa, Andrzej Teper z Żukowa, Albin Janicki, magister farmacji z Karwiny, i Ignacy Januszewski, urzędnik z Bogumina, oraz Ferdynand Dyrna, dyr. banku w Wiśle.
Koło zatwierdzone oficjalnie w październiku przez lokalne władze podlegało organizacyjnie Towarzystwu Gimnastycznemu „Sokół” w Krakowie i początkowo należało do szeregu małopolskich sekcji gimnastycznych I okręgu krakowskiego, a później podporządkowane zostało dzielnicy śląskiej Sokoła.
W 1900 roku naczelnikiem cieszyńskiego Sokoła został Stanisław Hubert, który przyczynił się do dynamicznego rozwoju organizacji. W okresie jego działalności nastąpił znaczny napływ członków z warstw rzemieślniczej i robotniczej.
W latach 1904–1912 funkcję prezesa towarzystwa pełnił Jan Galicz późniejszy prezes X Cieszyńskiego Okręgu Sokolego Dzielnicy Śląskiej w latach 1919–1922.
Do wybuchu I wojny światowej istniało już 25 regionalnych gniazd sokolich podlegających Cieszynowi działających w następujących miejscowościach: Michałkowice, Gruszowe, Bielsko, Bogumin, Błędowice Dolne, Dziedzice, Darków, Dąbrowa, Frysztat, Gruszów, Jasienica, Jabłonków, Karwina, Orłowa, Lutynia Polska i Niemiecka, Łąki, Morawska i Polska Ostrawa, Pietrwałd, Ropica, Skrzeczoń, Sucha Górna, Trzyniec, Wędrynia, Dziedzice i Rychwałd.
Działalność organizacji w 1914 roku przerwał wybuch I wojny światowej. Członkowie cieszyńskiego Sokoła sformowali wówczas Legion Śląski, który dołączył do II Brygady Legionów Polskich. Legion Śląski uformował się w tzw. Parku Sikory, położonym w Cieszynie nad lewym brzegiem OlzyJan Łysek, "Oddział śląski w Legionach polskich", Dziennik Cieszyński 1916 nr. I. Powstał on na bazie drużyn polowych śląskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego Sokół, których komendantem był Hieronim PrzepilińskiGolec J., Bojda S., Słownik biograficzny ziemi cieszyńskiej, t. 1, Cieszyn 1993, s. 226..
Działalność thumb|Sekcje żeńskie Sokoła podczas ćwiczeń na zlocie X cieszyńskiej dzielnicy TG Sokół w Cieszynie w 1923 roku. Organizacja propagowała sport w regionie, a szczególnie gimnastykę. W 1891 roku organizacja liczyła 28 osób z czego 25 czynnie uprawiało sport. Zajęcia gimnastyczne odbywały się początkowo w sali Czytelni Ludowej przyrządami gimnastycznymi ufundowanymi przez Henryka Jordana.
W Cieszynie regularnie Sokół organizował zloty dzielnicowe, na których odbywały się zawody oraz pokazy sportowe.
W 1931 roku organizacja miała szereg lokalnych gniazd sokolskich w miejscowościach: Cieszyn, Kaczyce, Zebrzydowice, Ustroń, Skoczów, Chybie, Strumień, Aleksandrowice, Jasienica, Zarzecze, Zabrzeg, Bielsko, Dziedzice, Pszczyna, Goczałkowice, Łąki, Wisła Wielka.
Po zakończeniu II wojny światowej organizacja została zakazana przez władze PRL, a wszelkie informacje odnośnie do historii oraz działalności podlegały cenurze prewencyjnej PRL.
Zobacz też Dzielnica Śląska Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Sport w Cieszynie Kategoria:Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” Kategoria:Historia Cieszyna