Artykuł przedstawia historię czwartego poziomu ligowego w polskiej piłce nożnej.
do 1952 Do sezonu 1952 włącznie czwartym poziomem ligowym były niższe klasy rozgrywkowe w okręgach: 1921-1939 i 1946-1948 - klasa C (w niektórych województwach) 1949-1951 - klasa B 1952 - II klasa wojewódzka klasa A (1953-1965/66) Był to najwyższy, a wskutek wprowadzenia III ligi okręgowej, od sezonów 1957-1961 (w zależności od województwa), drugi poziom rozgrywkowy w okręgu.
+ Sezon Liczba okręgów Liczba drużyn 1953 17 295 1954 319 1955 327 1956 341 1957 18 438 1958 407 1959 419 1960 422 1961 442 1962 435 1962/1963 452 1963/1964 469 1964/1965 450 1965/1966 449
Od sezonu 1957 w woj. katowickim istniały dwa okręgi: katowicki i sosnowiecki (zagłębiowski).
klasa okręgowa (1966/67-1972/73) W tamtym okresie był to ponownie drugi poziom rozgrywek w okręgach.
+ Sezon Liczba okręgów Liczba drużyn 1966/1967 17 242 1967/1968 250 1968/1969 259 1969/1970 266 1970/1971 b.d. b.d. 1971/1972 b.d. b.d. 1972/1973 b.d. b.d.
1973/74-1975/76 Czwarty poziom ligowy był drugą ligą w województwie (w sezonie 1973/74 nazywał się klasą A, a w sezonach 1974/75 i 1975/76 - klasą międzypowiatową).
1976/77-1988/89 Po wprowadzeniu reformy administracyjnej, czwarty poziom ligowy (nazywany klasą okręgową bądź klasą A - w zależności od sezonu i okręgu), był najwyższym poziomem ligowym. PZPN pozwolił okręgom na tworzenie wspólnych lig okręgowych. Nazywały się klasą okręgową, klasą A, klasą międzywojewódzką, klasą międzyokręgową, ligą międzyokręgową lub klasą makroregionalną. Już w pierwszym sezonie (1976/77) powstały trzy takie ligi, z każdym kolejnym sezonem było ich coraz więcej. W latach 1980–1989 istniały wspólne ligi dla sąsiednich województw, które należały do innych grup III ligi.
+ Okręgi Sezony Nazwa Łomża-Ostrołęka 1976/77-1977/78 klasa A Łomża-Ostrołęka-Ciechanów 1978/79-1988/89 1978/79-1979/80 - klasa A, 1980/81-1988/89 - klasa okręgowa Białystok-Suwałki 1986/87-1988/89 klasa okręgowa Toruń-Elbląg 1979/80-1980/81 klasa okręgowa Gorzów Wielkopolski-Piła 1985/86-1988/89 klasa międzyokręgowa Jelenia Góra-Legnica 1980/81-1988/89 klasa okręgowa Leszno-Zielona Góra 1980/81-1981/82, 1984/85-1988/89 1980/81-1981/82 - klasa okręgowa, 1984/85-1988/89 - klasa międzyokręgowa Tarnów-Nowy Sącz 1980/81-1987/88 klasa międzyokręgowa Rzeszów-Krosno 1980/81 klasa okręgowa Rzeszów-Krosno-Przemyśl 1977/78-1979/80, 1981/82 1977/78-1979/80 - klasa okręgowa, 1981/82 - klasa "M" Krosno-Przemyśl 1985/86-1988/89 klasa "M" Radom-Kielce-Tarnobrzeg 1979/80 klasa okręgowa Lublin-Zamość 1983/84 klasa międzyokręgowa Lublin-Chełm-Zamość 1984/85-1985/86 klasa międzyokręgowa Chełm-Zamość 1976/77, 1980/81, 1986/87-1988/89 klasa międzyokręgowa Biała Podlaska-Chełm 1981/82-1983/84 klasa międzyokręgowa Biała Podlaska-Siedlce 1976/77-1977/78, 1984/85-1988/89 klasa międzyokręgowa Lublin-Siedlce-Chełm-Zamość 1978/79-1979/80 klasa międzyokręgowa Kalisz-Sieradz 1979/80-1985/86 klasa międzyokręgowa Kalisz-Sieradz-Konin 1986/87-1988/89 klasa międzyokręgowa Włocławek-Konin 1979/80-1985/86 liga okręgowa Piotrków Trybunalski-Łódź 1983/84-1985/86 klasa okręgowa Płock-Skierniewice 1978/79-1988/89 liga międzyokręgowa Częstochowa-Piotrków Trybunalski 1986/87-1988/89 liga międzywojewódzka Toruń-Włocławek 1986/87-1988/89 liga okręgowa Radom-Piotrków Trybunalski 1980/81 liga międzyokręgowa Koszalin-Słupsk 1986/87-1988/89 klasa okręgowa Rzeszów-Krosno-Tarnobrzeg 1982/83-1984/85 klasa "M" Rzeszów-Tarnobrzeg 1985/86 klasa "M" Olsztyn-Elbląg 1986/87-1988/89 klasa okręgowa
W sezonach 1976/77-1988/89 istniały na czwartym poziomie ligowym dwie grupy katowickiej klasy okręgowej, w sezonie 1976/77 słupskiej klasy okręgowej, a w sezonach 1987/88-1988/89 - bialskiej klasy okręgowej.
1989/90 W 1989 roku PZPN utworzył 16 grup (14 międzywojewódzkich i 2 wojewódzkie) na czwartym poziomie ligowym, zwanych ligami makroregionalnymi. Jedynie OZPN-y w Katowicach i Olsztynie miały swoje grupy wojewódzkie.
+ Makroregion Okręgi Warszawsko-Mazurski Białystok-Łomża-Suwałki Warszawa-Ostrołęka-Ciechanów Olsztyn Pomorski Gdańsk-Słupsk Elbląg-Bydgoszcz-Toruń Wielkopolski Poznań-Piła-Gorzów Wielkopolski-Koszalin-Szczecin Dolnośląski Wrocław-Wałbrzych-Jelenia Góra Leszno-Legnica-Zielona Góra Śląski Bielsko-Biała-Częstochowa-Opole Katowice Małopolski Kraków-Nowy Sącz-Tarnów Rzeszów-Krosno-Przemyśl Kielecko-Lubelski Radom-Kielce-Tarnobrzeg Biała Podlaska-Lublin-Siedlce-Chełm-Zamość Centralny Łódź-Piotrków Trybunalski-Kalisz-Sieradz Włocławek-Konin-Płock-Skierniewice
1990/91 - 1995/96
W 1990 roku rozgrywki III ligi zostały przekazane makroregionom. Powstały również Rady Makroregionów, które ustalały zasady awansu do III ligi - liczbę zespołów awansujących bezpośrednio do danej grupy III ligi oraz pary barażowe.
+ Makroregion Okręgi Sezony Nazwa Warszawsko-Mazurski Białystok-Łomża 1990/91-1995/96 klasa okręgowa Warszawa-Ostrołęka-Ciechanów 1990/91-1995/96 międzyokręgowa liga seniorów Wielkopolski Koszalin-Szczecin 1992/93-1994/95 klasa makroregionalna Poznań zachód-Gorzów Wielkopolski 1992/93-1994/95 klasa makroregionalna Poznań wschód-Piła 1992/93-1994/95 klasa makroregionalna Dolnośląski Wrocław-Wałbrzych-Jelenia Góra 1990/91-1995/96 liga makroregionalna Leszno-Legnica-Zielona Góra 1990/91-1995/96 liga makroregionalna Śląski Bielsko-Biała-Częstochowa-Opole 1990/91-1995/96 liga międzywojewódzka Małopolski Kraków-Nowy Sącz-Tarnów 1990/91-1995/96 klasa międzyokręgowa Rzeszów-Krosno-Przemyśl 1990/91-1995/96 klasa regionalna Kielecko-Lubelski Lublin-Chełm 1990/91 klasa międzywojewódzka Lublin-Radom 1994/95-1995/96 1994/95 - klasa międzyokręgowa, 1995/96 - IV liga Chełm-Zamość 1991/92-1995/96 1991/92-1994/95 - klasa międzyokręgowa, 1995/96 - IV liga Biała Podlaska-Siedlce 1990/91-1995/96 1990/91-1994/95 - klasa międzyokręgowa, 1995/96 - IV liga Centralny Kalisz-Sieradz 1990/91-1995/96 klasa międzyokręgowa Włocławek-Konin-Płock-Skierniewice 1990/91-1995/96 liga międzyokręgowa Piotrków Trybunalski-Łódź 1994/95-1995/96 klasa międzyokręgowa
W sezonach 1990/91-1995/96 czwarty poziom ligowy w woj. katowickim nazywał się ligą śląską, a w sezonie 1995/96 czwarty poziom ligowy w województwach: szczecińskim, koszalińskim, poznańskim, gorzowskim i pilskim nazywał się IV ligą.
1996/97 - 1997/98
W 1996 roku powstała IV liga makroregionalna w ostatnim z makroregionów (warszawsko-mazurskim), w związku z czym w całej Polsce czwarty poziom ligowy nazywał się IV ligą. W sumie było 25 grup IV ligi, rok później 22 grupy.
MakroregionIlość grupGrupyWielkopolski5PoznańGorzówKoszalinPiłaSzczecinPomorski5ElblągGdańskSłupskToruńBydgoszczKielecko-Lubelski4Radom-LublinTarnobrzeg-KielceZamość-ChełmBiała Podlaska-SiedlceCentralny3Piotrków Trybunalski-ŁódźSieradz-KaliszWłocławek-Płock-Konin-SkierniewiceŚląski2KatowiceCzęstochowa-Opole-BielskoWarszawsko-Mazurski2Białystok-Ciechanów-Łomża-Ostrołęka-Olsztyn-Suwałki-WarszawaBiałystok-Olsztyn-Łomża-SuwałkiMałopolski2Kraków-Nowy Sącz-TarnówRzeszów-Krosno-PrzemyślDolnośląski2Wrocław-Jelenia Góra-WałbrzychLegnica-Leszno-Zielona GóraRazem25
MakroregionIlość grupGrupy Pomorski5ElblągGdańskSłupskToruńBydgoszczKielecko-Lubelski4Radom-LublinTarnobrzeg-KielceZamość-ChełmBiała Podlaska-SiedlceCentralny3Piotrków Trybunalski-ŁódźSieradz-KaliszWłocławek-Płock-Konin-SkierniewiceŚląski2Katowice-BielskoCzęstochowa-Opole-KatowiceWarszawsko-Mazurski2Białystok-Ciechanów-Łomża-Ostrołęka-Olsztyn-Suwałki-WarszawaBiałystok-Olsztyn-Łomża-SuwałkiMałopolski2Kraków-Nowy Sącz-TarnówRzeszów-Krosno-PrzemyślDolnośląski2Wrocław-Jelenia Góra-WałbrzychLegnica-Leszno-Zielona GóraPółnocno-zachodni2Szczecin-Koszalin Gorzów-Poznań-PiłaRazem22
1998/1999 - 1999/2000 W 1998 roku powstały po dwie grupy IV ligi w każdym z 8 makroregionów.
+ Makroregion Grupy WielkopolskiKoszalin-SzczecinPoznań, Gorzów Wielkopolski-PiłaPomorskiGdańsk-SłupskElbląg-Bydgoszcz-ToruńWarszawsko-MazurskiWarszawa-Białystok-Olsztyn-Suwałki-Łomża-Ostrołęka-Ciechanów IWarszawa-Białystok-Olsztyn-Suwałki-Łomża-Ostrołęka-Ciechanów IIDolnośląskiLegnica-Leszno-Zielona GóraWrocław-Wałbrzych-Jelenia GóraCentralnyŁódź-Piotrków Trybunalski-Sieradz-KaliszPłock-Skierniewice-Włocławek-KoninKielecko-LubelskiKielce-Tarnobrzeg-Chełm-ZamośćLublin-Radom-Biała Podlaska-SiedlceŚląskiBielsko-Biała-Katowice Opole-Częstochowa-KatowiceMałopolskiRzeszów-Krosno-PrzemyślKraków-Nowy Sącz-Tarnów
IV liga (2000/2001 - 2007/2008) Z chwilą utworzenia 16 województw, IV liga istniała jako najwyższy poziom w każdym z województw.
III liga (2008/2009 - 2015/2016) W 2008 roku PZPN wprowadził reformę, na mocy której utworzono 8 grup na czwartym poziomie ligowym (po dwa sąsiednie województwa). Zmieniono również nazwę z IV na III liga.
III liga (od 2016/2017) Kolejna reforma PZPN połączyła po dwie grupy III ligi w jedną - powstało 4 grupy grupujące zespoły z 4 województw.
Linki zewnętrzne Klubowa historia polskiej piłki nożnej do 1970 roku Suplement. Tabele. Pawel Mogielnicki's Page 90minut.pl MKS Ciechanów - sezon po sezonie Skra Częstochowa - historia Krótka historia Kaliskiego Okręgowego Związku Piłki Nożnej
"Lech" Rypin (1922-2007) Piłka nożna w województwie sieradzkim w latach 1989–1998 w świetle czasopisma „Nad Wartą” Pionier Szczecin Panorama Oleśnicka: tygodnik Ziemi Oleśnickiej, 2002, nr 64 (729) Okręgowy Związek Piłki Nożnej w Krośnie w latach 1976 – 2006 Bialskopodlaski Okręgowy Związek Piłki Nożnej Wiki Górnik. Rezerwy Górnika Zabrze
Kategoria:Czwarty poziom rozgrywek piłkarskich w Polsce