Pogrom w Kraśniku

Pogrom w Kraśniku – rzekomy pogrom żydowskich partyzantów Gwardii Ludowej popełniony przez innych członków tej formacji 22 września 1943 roku w Kraśniku.

Przebieg wydarzeń Informacje na temat pogromu pochodzą m.in. z zeznań w ramach stalinowskiego śledztwa w sprawie Grzegorza Korczyńskiego. Według nich, ostre walki, zamachy i walki wewnątrz GL pochłonęły w pierwszej połowie 1943 r. kilkadziesiąt ofiar. Kiedy walki ustały, jedną z pierwszych decyzji, którą rzekomo podjęły zwycięskie władze (Aleksander Szymański „Ali”, Antoni Paleń „Jastrząb”, Stanisław Szot „Kot”, Jan Sławiński „Tyfus”), było pozbycie się Grzegorza Korczyńskiego. Rzekomo wysłano w tej sprawie list do KC PPR, w którym napisano, iż „Grzegorz” nie prowadzi działań przeciwko Niemcom, jest zupełnie niekompetentny, co doprowadza do poważnych strat w szeregach GL, a także morduje Żydów. Po pewnym czasie Korczyński został wysłany w lasy parczewskie - nowym dowódcą Gwardii Ludowej w Kraśnickiem został dowódca jednej ze zwerbowanych do GL grup rabunkowych, Antoni Paleń „Jastrząb”. Niedługo potem kierownictwo KC PPR zabrało „Grzegorza” do Warszawy, a w jego miejsce przysłano ocalałego z pogromu PPR-GL w Łodzi Mykołę Demko vel Mieczysława Moczara ps. „Mietek”, który latem 1943 roku objął funkcję dowódcy Obwodu Lublin GL. Tymczasem w oddziałach partyzanckich GL w Kraśnickiem dokonano reorganizacji: radziecko-żydowską grupę „Szymona” podzielono na dwie części. Większość Sowietów trafiła do oddziału Władysława Skrzypka „Orła”, „Grzybowskiego”, natomiast większość Żydów przeniesiono do oddziału dowodzonego przez Karola Hercenbergera „Lemiszewskiego”.

22 września 1943 r. kilku członków bandy rabunkowej braci Kiełbasów, którzy wybrali się „z odwiedzinami” do oddziału GL „Lemiszewskiego”, z zaskoczenia rzekomo rozbroiło dwóch śpiących na warcie partyzantów żydowskich. Obaj mieli zostać bezzwłocznie zastrzeleni przez Hercenbergera. Potem Lemiszewski usiłował zabić kolejnego z Żydów, ale ci sięgnęli po broń i zaczęli się ostrzeliwać raniąc „Lemiszewskiego”. Wedle zeznań Marii Klajman ze stalinowskiego procesu politycznego, prawdopodobnie jedynej osoby, która przeżyła masakrę, zranienie dowódcy wywołało prawdziwą furię gwardzistów, którzy rzekomo zaczęli zabijać wszystkich Żydów - członków swoich oddziałówProtokół przesłuchania Marii Klajman z 5.03.50 r., IPN, Akta Grzegorza Korczyńskiego, sygn. 0298/554, t. 1, k. 47-48. Patrz też: AAN, GL 191/XXII-2, k. 60-61. Tego wydarzenia dotyczy inny raport GL, wedle którego bataliony daty ognia i wybiły 20 Żydów. (...) obecnie nie ma w naszych oddziałach Żydów i nie przyjmujemy ich, ponieważ przynieśli nam wielką stratę (AAN, GL 191/XXII-2, k. 69). O całej sprawie patrz także: M. J. Chodakiewicz, Narodowe Siły Zbrojne..., s. 100-101; Tajne oblicze..., T. II, s. 48-50.:Większość ocalałych członków byłej grupy „Szymona” rzekomo zerwała kontakty z GL i, podobnie jak wiele innych grup radzieckich znajdujących się czasowo w szeregach tej organizacji, zbiegła na wschód.

Dariusz Libionka, opierając się na opracowaniu Shmuela Krakowskiego, przyznał, że zbrodnia miała miejsce, a jej ofiarą padło 19 żydowskich partyzantów GL z oddziału Karola Hercenberga „Lemiszewskiego”. Czystki znalazły odzwierciedlenie również w raportach wytworzonych przez struktury PPR i GL w październiku i listopadzie 1943 r. W jednym z nich znalazła się informacja: Bataliony dały ognia i wybiły 20 Żydów (AAN, 191/XXII-2, k. 69).

W opinii dowódców NSZ Dowódcy NSZ Leonard Zub-Zdanowicz i Kazimierz Wybranowski twierdzili, że w okolicach Kraśnika działały grupy Żydów działających na służbie Gestapo. Mieli oni rzekomo rozbić działalność organizacji konspiracyjnych, w tym właśnie GL i NSZ. Narodowcy mieli w związku z tym zamordować sześciu domniemanych agentów żydowskich. Dariusz Libionka przytoczył źródło, które sugerują, że informacje o szpiegowskiej działalności Żydów rozpuściło AKDariusz Libionka, Narodowa Organizacja Wojskowa i Narodowe Siły Zbrojne wobec Żydów pod Kraśnikiem – korekta obrazu, w: Zagłada Żydów. [w:] Studia i Materiały R. 2011, nr. 7, Warszawa 2011, s. 54-55.

Przypisy

Kategoria:Pogromy Żydów Kategoria:Zbrodnie polskich komunistycznych oddziałów partyzanckich Kategoria:Gwardia Ludowa Kategoria:Armia Ludowa Kategoria:Polska Partia Robotnicza Kategoria:Historia Kraśnika