Kronprinzenpalais (pol. „Pałac Następców Tronu”) – klasycystyczny pałac, znajdujący się w Berlinie, w dzielnicy Mitte, przy alei Unter den Linden. Powstał w latach 1663–1669 jako rezydencja dworskiego urzędnika, później służył jako miejsce zamieszkania członków rodziny Hohenzollernów, spośród których kilku było królami Prus i cesarzami niemieckimi. W tym czasie pałac poddano dwóm przebudowom. Po upadku monarchii i utworzeniu Republiki Weimarskiej w budynku została ulokowana galeria sztuki nowoczesnej o nazwie Galerie der Lebenden (pol. „Galeria żyjących”), mieszcząca dzieła artystów ówcześnie żyjących. Galeria ta miała bogate zbiory i była najchętniej odwiedzaną tego typu placówką w Berlinie. Gdy do władzy doszli naziści, prace zgromadzone w galerii zostały zarekwirowane w ramach walki ze sztuką zdegenerowaną, zaś sama placówka przestała istnieć. W czasie II wojny światowej Kronprinzenpalais został zniszczony, natomiast w 1961 roku ruiny budynku rozebrano. W latach 1968–1969 pałac został odbudowany z przeznaczeniem na pensjonat i dom kultury dla pracowników magistratu Berlina Wschodniego. Od czasu zjednoczenia Niemiec gmach jest wykorzystywany do organizowania wystaw i różnych wydarzeń kulturalnych.
Lokalizacja Pałac jest położony w berlińskiej dzielnicy Mitte, przy alei Unter den Linden, naprzeciwko zbrojowni (niem. Zeughaus) i Nowego Odwachu. Można się do niego dostać wysiadając na następujących przystankach autobusowych: leżącym w odległości 100 m od budynku Berlin, Staatsoper (obsługiwany przez linie 100, 200, N2 i TXL), Berlin, Werderscher Markt (odległość 200 m od gmachu; linia 147) oraz Berlin, Lustgarten (odległość 300 m; linie 100, 200 i N2). W pobliżu budynku znajduje się ponadto umiejscowiony w odległości 300 m przystanek tramwajowy Berlin, Am Kupfergraben, który obsługuje linia M1.
Historia Pierwsi użytkownicy Pałac został wybudowany, według projektu architekta Johanna Arnolda Neringa, w latach 1663–1669 jako prywatna rezydencja tajnego sekretarza Wielkiego Elektora (niem. Geheimsekretär des Großen Kurfürsten), Johanna Martitza. W latach 1706–1732 budynek pełnił rolę siedziby (niem. Gouverneur von Berlin).
Przebudowa i funkcjonowanie jako pałac Królewski thumb|Kronprinzenpalais przed 1856 rokiem thumb|Kronprinzenpalais pod koniec XIX wieku W 1732 roku z inicjatywy króla Fryderyka Wilhelma I nastąpiła przebudowa budynku, pod kierownictwem architekta Philippa Gerlacha, na dwukondygnacyjny pałac dla jego syna, księcia koronnego Fryderyka i jego żony, księżnej Elżbiety Krystyny. Podczas niej obiektowi nadano barokowy wygląd, a także dobudowano do niego bogato zdobiony, zwieńczony czterema przedstawiającymi trofea rzeźbami środkowy ryzalit oraz pochylnię wjazdową przed wejściem. Pałac otrzymał nazwę Kronprinzenpalais i stał się oficjalną rezydencją pruskich następców tronu. Jednakże Fryderyk, przed wstąpieniem na tron w 1740 roku, mieszkał wraz z żoną w pałacu tylko podczas krótkiego pobytu w Berlinie. Później jego miejscem zamieszkania został zamek berliński i w związku z tym w 1742 roku przekazał on pałac swojemu bratu Augustowi Wilhelmowi; po jego śmierci w 1758 roku pałac do 1780 roku nadal był zamieszkiwany przez jego żonę.
Od 1793 roku do swojej śmierci w 1840 roku pałac zamieszkiwał, wraz z małżonką Luizą, Fryderyk Wilhelm III. Wystrój wnętrz budynku, któremu po objęciu tronu przez Fryderyka Wilhelma III nadano nazwę Königliches Palais (pol. „Pałac Królewski”), był wtedy urządzony w klasycystycznym stylu, zaś meble nie pochodziły z francuskiego importu, tylko były produkcji krajowej. W pałacu przyszli na świat dwaj synowie pary królewskiej: następca tronu Fryderyk Wilhelm (ur. 15 października 1795) i późniejszy cesarz niemiecki Wilhelm (ur. 22 marca 1797). Gmach ten stanowił również tymczasowe miejsce zamieszkania rzeźbiarza Johanna Gotfrieda Schadowa w czasie, gdy tworzył, w latach 1795–1797, kompozycję rzeźbiarską , przedstawiającą Luizę oraz jej siostrę Fryderykę. Na początku XIX wieku Karl Friedrich Schinkel zaprojektował kilka pomieszczeń w pałacu, m.in. sypialnię królowej. We współpracy z Heinrichem Gentzem stworzył również projekt, wybudowanego w latach 1810–1811, nad ulicą Oberwallstraße łącznika pomiędzy pałacem Królewskim a pałacem Księżniczek (niem. Prinzessinnenpalais), w którym mieszkały trzy córki króla. Po śmierci Luizy Fryderyk Wilhelm III urządził w pałacu rodzinne sanktuarium, w którym były przechowywane pukle włosów i fragmenty sukni królowej. Z kolei gdy po jego zgonie rządy objął Fryderyk Wilhelm IV, w budynku umieszczono biura urzędników sądowych; dorastał w nim również Rudolf Lepke, późniejszy właściciel dużego domu aukcyjnego. W trakcie rewolucji marcowej w 1848 roku próbowano przypuścić szturm na Kronprinzenpalais. Pewien rzemieślnik napisał wtedy na murze pałacu: Eigentum der ganzen Nation (pol. „Własność całego narodu”), co spotkało się z oklaskami ze strony atakujących budynek.
W latach 1856–1857 na zlecenie księcia Fryderyka Wilhelma, późniejszego cesarza Fryderyka III, pałac poddano gruntownej, klasycystycznej przebudowie, którą kierował architekt Johann Heinrich Strack. Podczas niej dach mansardowy został zastąpiony dodatkową kondygnacją, zwieńczoną attyką, z kolei pilastry toskańskie z najniższej kondygnacji wymieniono na korynckie, z bogato zdobionym belkowaniem. Wieńczące środkowy ryzalit rzeźby trofeów zostały zachowane, z kolei nad głównym wejściem zbudowano wysoki, wsparty na kolumnach portyk z balkonem. Po wschodniej stronie budynku dobudowano boczne skrzydło, a także utworzono trakt, oddzielony od ulicy kolumnadą.
27 stycznia 1859 roku w pałacu miały miejsce narodziny najstarszego syna księcia i jego żony, księżniczki Wiktorii (córki brytyjskiej królowej Wiktorii) – Wilhelma, ostatniego cesarza niemieckiego jako Wilhelm II. Budynek był również miejscem organizowanych w każdy czwartek przez księżniczkę Wiktorię spotkań, na których prowadzono rozmowy o sztuce, literaturze i archeologii. W spotkaniach tych uczestniczyli m.in. Heinrich von Angeli, Anton von Werner i Adolph Menzel. Gdy po zaledwie 99 dniach cesarskiego panowania Fryderyk III zmarł w 1888 roku (Roku Trzech Cesarzy), miejscem zamieszkania księżniczki Wiktorii został zbudowany dla niej zamek Friedrichshof, zaś Kronprinzenpalais pozostawał opustoszały. Od 1905 roku był wykorzystywany jako rezydencja zimowa przez najstarszego syna cesarza Wilhelma II, Wilhelma i jego żonę Cecylię. Podczas rewolucji listopadowej w 1918 roku przywódcy ruchu rewolucyjnego przemawiali ze schodów pałacu do zgromadzonego przed nimi tłumu.
Siedziba galerii sztuki nowoczesnej thumb|Kronprinzenpalais w 1931 roku podczas defilady państwowej Po upadku monarchii Kronprinzenpalais przeszedł na własność rządu Republiki Weimarskiej, który przekazał budynek Berliner Nationalgalerie (pol. „Berlińska Galeria Narodowa”). Niedługo później ówczesny dyrektor tej instytucji, Ludwig Justi napisał do Ministerstwa Kultury (niem. Kultusministerium) referat, który został niezwłocznie opublikowany pod tytułem Die Nationalgalerie und die moderne Kunst (pol. „Galeria narodowa i sztuka nowoczesna”), spotykając się z dobrym przyjęciem ze strony niemieckiej prasy, zajmującej się sztuką. W referacie tym Justi przedstawił projekt promocji międzynarodowej sztuki nowoczesnej, a także zaproponował utworzenie Galerie der Lebenden (pol. „Galeria żyjących”) – muzeum poświęconego żyjącym artystom. Z powodu braku środków na budowę nowej siedziby Galerie der Lebenden minister zdecydował, że muzeum zostanie ulokowane w Kronprinzenpalais. W otwartym 4 sierpnia 1919 roku muzeum znalazło się około 150 prac wybitnych artystów niemieckich i francuskich. Na parterze gmachu prezentowane były najbardziej uznane i wartościowe dzieła sztuki twórców zrzeszonych w organizacji Verein Berliner Künstler (pol. „Stowarzyszenie Artystów Berlińskich”). Wyższe piętro przeznaczone było dla prac reprezentujących nowoczesną, aczkolwiek dobrze ugruntowaną sztukę od realizmu do impresjonizmu. W jednym z bogato udekorowanych pokoi pałacowych stała rzeźba Auguste’a Rodina, zaś na ścianach wisiały obrazy Édouarda Maneta, Vincenta van Gogha, Paula Gauguina i Paula Cézanne’a. Piętro to mieściło również dzieła przedstawicieli Berlińskej Secesji, takich jak Wilhelm Trübner, Max Liebermann, Max Slevogt, czy Lovis Corinth. Natomiast na ostatnim piętrze utworzono, pierwszą pod auspicjami państwa, wystawę prac przedstawicieli niemieckiego ekspresjonizmu, m.in. Ericha Heckela, Ernsta Ludwiga Kirchnera, Otto Muellera i Maxa Pechsteina. Ze względu na trudną sytuację ekonomiczną kraju Ludwig Justi musiał prowadzić galerię w oparciu o pożyczone eksponaty i organizowanie wystaw czasowych, co jednakowoż przyczyniło się do tego, że galeria była najczęściej odwiedzanym muzeum w Berlinie. Zgodnie z opinią historyka sztuki i asystenta dyrektora Berliner Nationalgalerie, Alfreda Hentzena, placówka w tamtych czasach miała najlepsze zbiory ze wszystkich niemieckich galerii wystawiających dzieła sztuki nowoczesnej. W 1927 roku muzeum w Kronprinzenpalais odwiedził Alfred H. Barr Jr., który doświadczenia zebrane w czasie wizyty, wykorzystał przy tworzeniu otwartego dwa lata później Museum of Modern Art w Nowym Jorku. Barr w liście do Justiego opisał swoje wrażenia z wizyty w sposób następujący: Działalność Justiego nie wzbudzała wyłącznie pozytywnych reakcji. W 1921 roku krytyk sztuki Karl Scheffler opublikował książkę pod tytułem Berliner Museumskrieg (pol. „Berlińska wojna muzealna”), w której zaatakował Justiego za stworzenie w Kronprinzenpalais muzeum sztuki współczesnej.
Po nastaniu rządów nazistowskich w 1933 roku początkowo panowała tolerancja dla sztuki nowoczesnej. Jednakże pod koniec 1935 roku minister propagandy Joseph Goebbels zaczął przejawiać antymodernistyczne poglądy, które wyrażały się w poparciu idei pozbycia się sztuki współczesnej z niemieckich muzeów. Wpływ na to miała postawa przywódcy nazistowskich Niemiec Adolfa Hitlera, co wynika z wpisu do dziennika Goebbelsa z dnia 15 grudnia 1935 roku:
W tym samym roku Gestapo zarekwirowało, w domu aukcyjnym Maxa Perla, 81 dzieł głównie pochodzących z kolekcji Ismara Littmanna, które rodzina Littmanna wystawiła po jego śmierci na sprzedaż. Dzieła, zaklasyfikowane jako reprezentujące sztukę zdegenerowaną (niem. Entartete Kunst), przekazano ówczesnemu dyrektorowi Berlińskiej Galerii Narodowej Eberhardowi Hanfstaenglowi, aby ten wybrał „historycznie wartościowe prace”. Hanfstaengl wybrał pięć obrazów i dziesięć rysunków, zaś reszta kolekcji na polecenie Gestapo została spalona 20 maja 1936 roku w piecu systemu grzewczego Kronprinzenpalais. W październiku tego roku zamknięto wystawę prac ekspresjonistycznych, znajdującą się na ostatnim piętrze pałacu.