Krystian Teych

thumb|Pałacyk Teychowski (Sanguszków) na Nowym Świecie w Warszawie thumb|Bernardo Bellotto: Widok Krakowskiego Przedmieścia w stronę placu Zamkowego, 1774 (gdzieś tutaj po prawej stronie, w jurydyce Dziekanka, stała kamienica Krystiana Teycha) Krystian Teych, także Christian Teich (przed 1710W 1728 roku brał ślub jako kawaler, musiał więc mieć wówczas co najmniej 18 lat; por.: Księga ślubów parafii rzymskokatolickiej św. Krzyża w Warszawie, 1693–1740, rok 1728, s. 134 w (?), zm. przed 1770Tego roku właścicielką jego kamienicy w jurydyce Dziekanka, przy Krakowskim Przedmieściu, nr hipoteczny 384, była już Teychowa, wdowa po Krystianie, por.: Taryfa posesji Warszawy z 1770 r. [w:] Źródła do dziejów Warszawy. Rejestry podatkowe i taryfy nieruchomości, 1510–1770, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1963, s. 474. w Warszawie) – kupiec, budowniczy i pierwszy właściciel pałacyku przy ul. Nowy Świat 51 w Warszawie (nr hipoteczny 1253)Spis mieszkańców i nieruchomości starej Warszawy z 1754 r., tzw. Lustracja Dawidsona [w:] Źródła do dziejów Warszawy. Rejestry podatkowe i taryfy nieruchomości, 1510–1770, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1963, s. 419.. Przez długie lata budynek ten zwany był od jego nazwiska pałacykiem Teychowskim (Teichowskim)Bronisław Gorczak, Katalog rękopisów. Archiwum X. X. Sanguszków w Sławucie, Lwów: Drukarnia M. Gajeckiego, 1902, s. 312.. Współcześnie pałacyk Sanguszków od nazwiska jednego z późniejszych właścicieli.

Pierwszy ślad Był prawdopodobnie z pochodzenia Saksończykiem. Pierwszą wiadomość o jego obecności w Warszawie odnajdujemy w księgach metrykalnych kościoła pod wezwaniem św. Krzyża w Warszawie, gdzie 11 kwietnia 1728, jako kawaler, poślubił pannę Mariannę JakobowskąKsięga ślubów parafii rzymskokatolickiej św. Krzyża w Warszawie, 1693–1740, rok 1728, s. 134 z tej parafii.

Krystian vel Krzysztof? Sześć lat później pojawia się w źródłach warszawskich niejaki Krzysztof Teich, być może tożsamy z Krystianem. Wraz z żoną KatarzynąTrudno dotrzeć do aktu urodzenia żony Krystiana Teycha z 1728 roku, Marianny z Jakobowskich. Nie jest więc wykluczone, że nosiła ona dwa imiona Marianna Katarzyna, a przy różnych okazjach podawała je do akt wymiennie, co było częstą praktyką w XVIII wieku. O ile oczywiście Krystian i Krzysztof to ta sama osoba, a nie np. bracia.) miał on w 1734 syna Franciszka SalezegoKsięga urodzeń parafii rzymskokatolickiej św. Krzyża w Warszawie, 1729–1750, rok 1734, s. 62v, a w 1738 syna JanaKsięga urodzeń parafii rzymskokatolickiej św. Krzyża w Warszawie, 1729–1750, rok 1738, s. 93v. Z kolei w 1743 odnotowano go jako właściciela dworku przy ulicy Solec, wówczas Szolec (nr hipoteczny 2958)Wymiar podatku łokciowego przedmieść starej Warszawy z 1743 r. [w:] Źródła do dziejów Warszawy. Rejestry podatkowe i taryfy nieruchomości, 1510–1770, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1963, s. 378..

Pałacyk Teychowski na Nowym Świecie To jednak Krystian Teych około 1750 rozpoczął budowę pałacyku przy Nowym Świecie na działce zakupionej od Bractwa św. Rocha, w okolicy jego szpitala. Nie wiemy kto był architektem tego budynku. Został on wzniesiony na ówczesnym południowym przedmieściu Warszawy przy drodze do Mokotowa i górował początkowo nad podmiejskim wówczas, ogrodowym i parterowym otoczeniem. Był dwupiętrowy z mansardowym dachem, zbudowany w stylu rokokowym. Zachował się zapis, że „kupiec Krystyjan Teych” był jego właścicielem w 1754, wówczas przy „ulicy przed ś. Krzyżem” pod numerem 395. Odnotowano tam również, że zamieszkiwało w nim wtedy jedynie dwoje gospodarzy, bez służby i dzieci. Przed 1766 Teych sprzedał ten pałacyk kuchmistrzowi koronnemu, księciu Adamowi Ponińskiemu (1732-1798), któremu w Dekrecie Komisji Porządkowej miasta z 7 stycznia 1766 nakazywano zapłacić 100 florenów „składki koronacyjnej” z tytułu posiadania tego „pałacyku quondam (niegdyś) Teychowskiego na Nowym Świecie stojącego”Aleksander Wejnert: Starożytności warszawskie, T. II, Warszawa: Drukarnia Józefa Ungra, 1848, s. 23..

Kamienica Teychowska w Dziekance Krystian Teych był potem właścicielem kamienicy w jurydyce Dziekanka, przy Krakowskim Przedmieściu (nr hipoteczny 384), w miejscu gdzie stoi dziś pomnik Adama Mickiewicza. W 1770 była ona już jednak własnością Teychowej (zapisano: „Tychowey”)Taryfa posesji Warszawy z 1770 r. [w:] Źródła do dziejów Warszawy. Rejestry podatkowe i taryfy nieruchomości, 1510–1770, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1963, s. 474., czyli wdowy po Teychu. Stąd wniosek, że Krystian Teych zmarł przed tym rokiem. W 1784 nie żyła też już pani Teychowa, bowiem „Taryffa posesji Warszawy” z tego roku wskazuje jako właścicieli tej kamienicy sukcesorów Teycha.

W 1794 znów należała ona do TeychaOpis wszystkich pałaców, domów, kościołów, szpitalów i ich posesorów miasta Warszawy dla wygody publicznej wydany w roku 1794 [w:] Władysław Smoleński: Mieszczaństwo warszawskie w końcu wieku XVIII, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1976, s. 293., ale już ich syna Antoniego, który tamtego roku został „komisarzem drzewa” utworzonej przez warszawski magistrat, tzw. „Deputacji nieuchronnych potrzeb wojska rosyjskiego” stacjonującego w mieście po stłumieniu Insurekcji KościuszkowskiejWładysław Smoleński: Mieszczaństwo warszawskie w końcu wieku XVIII, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1976, s. 368.. Mamy o nim zadziwiają wiadomość; otóż 30 marca 1795 poślubił on Mariannę KanigowskąKsięga ślubów parafii rzymskokatolickiej św. Krzyża w Warszawie, 1792–1823, rok 1795, s. 33R, a następnego dnia zmarł w czterdziestym roku życiaKsięga zmarłych parafii rzymskokatolickiej św. Krzyża w Warszawie, 1775–1801, rok 1795, s. 171R, w nieznanych okolicznościach. Na nim wygasła więc męska linia rodziny Teychów, a przynajmniej brak dalszych śladów jej obecności w Warszawie. W każdym razie w 1807 kamienica Teychowska była już w innych rękach.

Przypisy

Kategoria:Kupcy warszawscy (I Rzeczpospolita) Kategoria:Urodzeni w 1710 Kategoria:Zmarli w 1784