Waste Isolation Pilot Plant (pl. Pilotażowy Ośrodek Izolowania Odpadów) – jedyne na świecie stałe podziemne składowisko odpadów radioaktywnych zawierających pluton i inne transuranowce. Jest zarządzane przez Departament Energii Stanów Zjednoczonych. Przechowuje się w nim odpady powstałe w ramach produkcji i badań nad bronią jądrową, takie jak: skażone ubrania, sprzęt laboratoryjny, gleba itp. Położone jest w stanie Nowy Meksyk, ok. 42 km od miasta Carlsbad. Składowisko zbudowano w latach 80. XX wieku. Działanie rozpoczęło w 1999. Proces gromadzenia odpadów planowany jest na 35 lat. Przewidywany okres składowania wynosi 10 tysięcy lat. W WIPP pracuje od 800 do 1000 osób.
Przeznaczenie Do składowiska trafiają odpady radioaktywne z terytorium Stanów Zjednoczonych, pochodzące z ośrodków i placówek związanych z badaniami i produkcją broni jądrowej. Utworzenie WIPP pozwoliło na likwidację składowisk odpadów powstałych i pracujących jeszcze w epoce zimnej wojny – do 2014 zlikwidowano ich 22. Ma na celu długotrwałe i możliwe największe odizolowanie odpadów od otoczenia, aby chronić środowisko naturalne i zdrowie ludzi.
Procedura składowania thumb|Umieszczanie zbiorników z odpadami w pojemniku TRUPACT-II Transporty z odpadami przybywające do WIPP przechodzą przez wieloetapową procedurę nim trafią do podziemnego składowiska: Po przybyciu na teren WIPP ciągnik, naczepa i ładunek (kontenery transportowe) przechodzą inspekcję bezpieczeństwa oraz kontrolę dokumentacji i radiologiczną. Pojazd drogowy trafia na parking przy Waste Handling Building, gdzie przechodzi dalsze inspekcje, w tym radiologiczne. Za pomocą wózka widłowego kontenery z odpadami przenoszone są przez śluzę z naczepy do Waste Handling Building. Kontener transportowy z odpadami umieszczany jest w uchwycie TRUDOCK; za pomocą dźwigu demontowane jest wieko kontenera. Odpady przenoszone są do pojemników docelowych; towarzyszy temu kontrola radiologiczna i techniczna pojemników. Za pomocą dźwigu zestaw pojemników przenoszony jest na specjalną paletę składowania. Wózkiem widłowym paleta umieszczana jest na transporterze w śluzie powietrznej szybu. Transporter przemieszcza paletę do windy szybu. Windą odpady trafiają do podziemnego składowiska. Pod ziemią transporter przesuwa paletę na wyznaczone miejsce na składowisku. Za pomocą wózka widłowego pojemniki zdejmowane są z palety. Każdy pojemnik jest przykrywany i otaczany workami z tlenkiem magnezu (ogniotrwałym materiałem stosowanym do stabilizacji roztworów metali ciężkich).
Lokalizacja i budowa thumb|Schemat struktury WIPP Ośrodek położony jest na obszarze pustyni Chihuahuan w stanie Nowy Meksyk, ok. 42 km od 27-tysiącznego miasta Carlsbad. Zasadnicze składowisko znajduje się na głębokości 655 metrów i jest wykopane w pokładach soli kamiennej formacji Salado sprzed 250 milionów lat, co gwarantować ma, że składowane odpady nie zostaną poddane działaniu wilgoci. Ośrodek zajmuje kwadratowy obszar o powierzchni 16 mil kwadratowych (41,5 km²), określany formalnie jako Land Withdrawal Area.
Ponad pokładami solnymi formacji Salado, przecinanej warstwami gliny, anhydrytu i potażu, znajduje się formacja Rustler, a ponad nią (bliżej gruntu) – warstwa wodonośnych dolomitów Culebra. Poniżej, na głębokości 900–1000 metrów, zidentyfikowano formację Castile z anhydrytu z kieszeniami solanki.
Formacje solne zostały wybrane jako nadające się do długotrwałego składowania przez Narodową Akademię Nauk w latach 50. Znajdują się one zwykle na obszarach stabilnych sejsmicznie. Cechują się łatwością w drążeniu i brakiem źródeł wód głębinowych, które mogłyby wymyć substancje promieniotwórcze oraz mają tendencję do samouszczelniania się.
Złoże w którym powstało WIPP ma ok. 600 metrów grubości i zaczyna się ok. 260 metrów pod powierzchnią. Główna przestrzeń składowania podzielona jest na 8 tzw. paneli, odchodzących na prawo i lewo od głównej osi składowiska. Każdy panel składa się z 7 komór, każda o wymiarach 90 m dł. × 10 m szer. × 4 m wysokości.
Składowisko jest połączone z powierzchnią 4 szybami: Waste Shaft/Waste Hoist (WS/WH) – główny szyb, którego wylot znajduje się w Waste Handling Buiding – służy do transportu odpadów. Może służyć też do transportu wyposażenia i ludzi. Air Intake Shaft (AIS) – drugi, po WS/WH, punkt wtłaczania powietrza do składowiska; posiada własną wentylację. Salt Handling Shaft (SHS) – punkt wydobywania na powierzchnię wykopanej soli i główny szyb do transportu ludzi i sprzętu; trzeci punkt wtłaczania powietrza do składowiska; posiada własną wentylację. Exhaust Shaft (ES) – wspólny wyciąg powietrza na powierzchnię.
Na powierzchni gruntu ośrodek składa się z 55 budynków i 4 budowli tymczasowych. Zapewniają one ponad 33,3 tys. m² powierzchni użytkowej.
Przechowywane odpady thumb|100-galonowe (ok. 380 l) beczki używane do składowania odpadów Odpady przeznaczone do składowania w WIPP to: skażone ubrania, szmaty, sprzęt laboratoryjny, narzędzia, gruz, ziemia itp. Pojemniki z odpadami dzieli się w zależności od dawki promieniowania rejestrowanego przy powierzchni zbiornika na manipulowalne kontaktowo (< 200 mrem; contact-handled, CH) i manipulowalne zdalnie (remote-handled, RH). Zdecydowaną większość odpadów, 96%, stanowią odpady klasyfikowane jako manipulowane kontaktowo. Przed umieszczeniem na składowisku odpady są przeładowywane z pojemników transportowych (dla odpadów CH: TRUPACT-II, TRUPACT-III, HalfPACT) do dedykowanych pojemników magazynowych.
Do 27 czerwca 2017 do WIPP dostarczono ładunki m.in. z: Źródło Liczbatransportów Argonne National Laboratory 193 Bettis Atomic Power Laboratory 5 GE Vallecitos Nuclear Center 32 Idaho National Laboratory 5 863 Los Alamos National Laboratory 1 344 Lawrence Livermore National Laboratory 18 Nevada Test Site 48 Oak Ridge National Laboratory 131 Rocky Flats Environmental Technology Site 2 045 Hanford Site 572 Sandia National Laboratories 8 Savannah River Site 1 659 Waste Control Specialists 3 Łącznie 11 921
Do 10 lutego 2014 w składowisku umieszczono pojemniki o łącznej pojemności 90 984 m³, w tym 357 m³ z odpadami typu RH.
Odpady RH Zgodnie z dokumentami założycielskimi DoE z 1981 i z porozumieniem ze stanem Nowy Meksyk z 1988 roku, odpady typu RH mogą stanowić co najwyżej 4% całkowitej objętości składowanych odpadów, tj. ok. 7080 m³. Według ustawy Land Withdrawal Act z 1992 WIPP ma przyjąć łącznie do 175 570 m³ odpadów.
Odpady RH transportowane są do WIPP w dwóch typach kontenerów: RH-72B (zwiera do 3 pojemników 55-galonowych) i CNS 10-160B (zawiera do 10 pojemników 55-galonowych). Oba są certyfikowane przez Nuclear Regulatory Commission.
Każdy kontener typu RH umieszczany jest w osobnym otworze w ścianach składowiska (odpady typu CH składowane są zbiorczo), zamykanym betonową osłoną biologiczną.
Pluton Postanowienia rozbrojeniowe między USA a Rosją z 2000 nakładają na USA obowiązek unieszkodliwienia 34 ton plutonu ze zlikwidowanej broni jądrowej. W planach było przetworzenie plutonu na paliwo jądrowe typu MOX. Rosnące koszty budowy placówki zdolnej do takiego przerobu, w Savannah River Site, skłoniły DOE do poszukiwania alternatywy. Raport z sierpnia 2015 rekomenduje złożenie plutonu w WIPP, po wcześniejszym „rozcieńczeniu”, tj. zmniejszeniu aktywności promieniotwórczej. Jednak niektórzy naukowcy wskazują, że WIPP nie jest przewidziane do przechowywania takiej ilości odpadów – planowana masa plutonu w momencie zamknięcia składowiska miała wynieść 12 ton.
Zarządzanie i kontrola Głównymi organami regulującymi pracę ośrodka jest EPA i departament środowiska stanu Nowy Meksyk. Odbiorem cywilnych odpadów zarządza lokalna dyspozytura federalnego departamentu energii (DOE Carlsbad Field Office).
Bezpieczeństwo thumb|Transport odpadów do składowiska WIPP Transport odpadów do WIPP wiąże się każdorazowo z wdrożeniem ustaleń dotyczących procedur transportu i analizy składu odpadów między organem wysyłającym a EPA i NMED. Trasy transportu odpadów obu typów nie różnią się i są każdorazowo konsultowane z władzami stanowymi i plemionami amerykańskimi. Co do zasady pojazdy transportujące odpady poruszają się autostradami międzystanowymi, chyba że władze stanowe zdecydują inaczej. Transporty, składające się z konwencjonalnego ciągnika siodłowego i dedykowanej naczepy, są nadzorowane całodobowo, w tym poprzez geolokalizację satelitarną. Ciężarówki posiadają redundantny system łączności dwukierunkowej. W przypadku awarii ciężarówka może zostać zastąpiona nową w ciągu 8 godzin. Każdy transport przechodzi najsurowszą inspekcję przewidzianą amerykańskim prawem transportowym (Commercial Vehicle Safety Alliance Level VI), przeprowadzaną przez policję stanową. Transporty są też kontrolowane na wjeździe do danego stanu. Kierowcy transportów, pracujący parami, muszą posiadać specjalną licencję pozwalającą na transport do WIPP. Kierowca jest zobowiązany dokonywać oględzin ładunku co 3 godziny lub 150 mil. Na 2 godziny przed wjazdem do kolejnego stanu kierowcy powiadamiają o tym władze stanowe. Od 1988 do 2013 na trasach przewozu ładunków do WIPP przeszkolono ponad 32 tys. osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo na wypadek zaistnienia sytuacji kryzysowej.
W Carlsbad stworzono Joint Information Center – centrum informacji i zarządzania kryzysowego, będącego częścią większego systemu zarządzania kryzysowego. Jest ono uruchamiane w przypadku sytuacji kryzysowej związanej z WIPP. JIC jest odpowiedzialne za informowanie społeczeństwa, mediów i pracowników nt. ew. sytuacji kryzysowych. O aktywacji JIC informowanie są media i kluczowi decydenci.
WIPP co 5 lat przechodzi proces recertyfikacji przeprowadzany przez EPA. EPA jest również odpowiedzialna za każdorazowe potwierdzenie, że transport który ma trafić do WIPP spełnia odpowiednie kryteria.
PIC thumb|Koncepcja systemu trwałego oznakowania składowiska WIPP. DoE analizuje również inne koncepcje. Projekt końcowy zostanie wybrany przed zamknięciem ośrodka.
Rysunek nie zachowuje skali. Szyby oznaczone są jako „o”.
1 – 32 duże znaczniki naziemne okalające teren ośrodka (Controlled Area Perimeter) 2 – małe znaczniki podziemne umieszczone w zamknięciach szybów i w obrębie obrysu składowiska 3 – kopiec (z zakopanymi znacznikami radarowymi, magnesami i znacznikami podziemnymi) 4 – 16 dużych znaczników naziemnych okalających obrys składowiska 5 – magazyn informacji w kopcu 6 – centrum informacyjne 7 – podziemny magazyn informacji 8 – hot cell – sztuczny artefakt archeologiczny z żelbetonu Obowiązek prawny nałożony przez EPA na instytucje zarządzające WIPP przewiduje oznakowanie terenu składowiska tak, aby ostrzegać „przyszłe pokolenia i cywilizacje” o związanym z nim zagrożeniu dla życiu i zdrowia przez 10 tysięcy lat. Z tego względu departament energii opracowuje Passive Institutional Controls – system oznakowania i informowania o charakterze składowiska WIPP i zagrożeniach z nim związanych. PIC ma informować o położeniu, budowie i zawartości składowiska w sposób czytelny i zrozumiały ponadczasowo. Oznakowanie ma wskazywać: że teren WIPP nie jest w stanie naturalnym; że ktoś oznakował teren z ważnych powodów; że nie należy w niego ingerować.
Podstawą opracowania PIC był raport dwóch zespołów badaczy, lingwistów, pisarzy i antropologów (Futures Panel – panel przyszłości, Markers Panel – panel oznakowań). Ich celem było wszechstronne zastanowienie się nad problematyką oznakowania i komunikacji z uwzględnieniem upływu czasu. Powstały projekt koncepcyjny oznakowania został zatwierdzony przez EPA. thumb|left|Projekt tekstu i piktogramów na małym znaczniku podziemnym dla składowiska WIPP PIC będzie składał się z kilku elementów: