Josef Haslinger (ur. 5 lipca 1955 w Zwettl w Austrii) – austriacki pisarz, eseista, intelektualista, od maja 2013 do kwietnia 2017 prezydent Niemieckiego Centrum PEN, profesor estetyki literackiej w Niemieckim Instytucie Literatury na Uniwersytecie w Lipsku.
Życiorys Josef Haslinger urodził się w Waldviertel – północno-zachodnim rejonie kraju związkowego Dolna Austria; dorastał i wychowywał się w Groß Meinharts w pobliżu Groß Gerungs. Studiował filozofię, teatrologię i germanistykę na Uniwersytecie Wiedeńskim. W 1980 uzyskał stopień doktora za pracę „Estetyka Novalisa”. Od roku 1977 razem z Gustavem Ernstem wydawał literackie czasopismo „Wespennest”, a w latach 80. sprawował funkcję sekretarza generalnego Zgromadzenia Autorów w Grazu, największego zjednoczenia pisarzy austriackich. Na przełomie lat 1983/84 pełnił funkcję wykładowcy na Uniwersytecie Kassel.
Prace Haslingera wyróżnia krytyka społeczeństwa austriackiego oraz tematy związane z krytycznym podejściem do historii Austrii. Swoim socjokrytycznym analizom (krytyka brutalności i cynizmu społeczeństwa, krytyka prywatnych mediów, dążących do sensacji, rasizmu i polityki) nadał fikcyjny wyraz w utworach literackich. W 1992 Haslinger przyczynił się do utworzenia działającej na rzecz praw człowieka organizacji „SOS Mitmensch”, której do roku 1993, razem z Willim Resetaritsem był pierwszym przewodniczącym. Jest autorem thrillera politycznego Opernball (Bal w Operze), w którym przedstawił z różnych perspektyw atak terrorystyczny na Operę Wiedeńską. Dzieło to cieszyło się ogromną popularnością i zainteresowaniem, a sam autor zyskał dzięki niemu wielką sławę także poza granicami Austrii. Na podstawie powieści Opernball w 1998 roku powstał trzygodzinny film pod tym samym tytułem (polski tytuł Bal w operze) z międzynarodową obsadą.
Od 1996 wykłada estetykę literacką jako profesor w Niemieckim Instytucie Literatury (Deutsches Literaturinstitut) na Uniwersytecie w Lipsku. Jako członek szczebla kierowniczego był wielokrotnie dyrektorem instytutu.
Haslinger jest członkiem niemieckiego oddziału stowarzyszenia pisarzy PEN. Od 2013 do 2017 pełnił funkcję prezydenta, w 2017 ogłosił rezygnację ze stanowiska. Jego następczynią została Regula Venske.
W 2007 roku ukazał się tom Phi Phi Island. Sprawozdanie, w którym autor umieścił swoje przeżycia, których doświadczył w Tajlandii w 2004 roku. Haslinger, jego żona Edith oraz dzieci Sophie i Elias jako nieliczni przeżyli na wyspie Phi Phi tsunami na Oceanie Indyjskim.
Nagrody i wyróżnienia 1980 Theodor-Körner-Preis (Nagroda Theodora Körnera) 1982 Österreichisches Staatsstipendium für Literatur (Austriackie Państwowe Stypendium Literackie) 1984 Förderungspreis der Stadt Wien (Nagroda Miasta Wiedeń) 1985 Stipendium des Deutschen Literaturfonds (Stypendium Niemieckiego Funduszu Literackiego) 1988 Österreichisches Dramatikerstipendium (Austriackie Stypendium Dramaturgów) 1989 erostepost-Literaturpreis (Nagroda Literacka Czasopisma erostepost) 1993–94 Elias Canetti-Stipendium der Stadt Wien (Stypendium Eliasa Canetti miasta Wiedeń) 1994 Stipendium des Deutschen Literaturfonds e.V. (Stypendium Niemieckiego Funduszu Literackiego) 1994 Förderungspreis des Landes Niederösterreich für Literatur (Literacka Nagroda Poparcia Kraju Dolna Austria) 1996 New-York-Stipendium des Deutschen Literaturfonds e.V. (Stypendium Nowego Jorku Niemieckiego Funduszu Literackiego) 2000 Literaturpreis der Stadt Wien (Nagroda Literacka Miasta Wiedeń) 2001 Preis der LiteraTour Nord (Nagroda LiteraTour Nord) 2000 Ehrenpreis des österreichischen Buchhandels für Toleranz in Denken und Handeln (Honorowa Nagroda Austriackich Księgarzy za Tolerancyjną Postawę w Myśleniu i Działaniu) 2010 Mainzer Stadtschreiber (Nagroda Literacka stacji telewizyjnej ZDF, 3sat i Miasta Moguncji – Pisarz Miejski Moguncji) 2011 Rheingau Literatur Preis (Nagroda Literacka Rheingau) 2017 Goldenes Verdienstzeichen des Landes Wien (Złota Odznaka Kraju Związkowego Wiedeń)
Dzieła Proza 1980: Der Konviktskaktus. Erzählungen (Konwiktorski kaktus. Opowiadania). 1981: Der Rauch im Wald. (Dym w lesie) 1985: Der Tod des Kleinhäuslers Ignaz Hajek. Novelle (Śmierć małego komornika Ignacego Hajka. Nowela) 1995: Bal w operze (Opernball) 2000: Gra w ojca (Das Vaterspiel) – powieść, w której Haslinger zajmuje się skomplikowaną relacją między ojcem a synem. Również została sfilmowana. 2006: Zugvögel. Erzählungen (Wędrowne ptaki. Opowiadania). 2007: Phi Phi Island. Ein Bericht. (Wyspa Phi Phi. Sprawozdanie) 2011: Jáchymov. – powieść biograficzna, która jest przetłumaczona na język czeski. Opowiada ona o tragicznym losie legendarnego bramkarza hokejowego Bohumila Modrego, który w 1950 został aresztowany i oskarżony o zdradę państwa. Za karę został zesłany do pracy w kopalniach uranu w Jáchymovie.
Polski przekład Bal w operze. Przeł. z niem. Michał Misiorny, Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza. VIP Vademecum Interesującej Prozy, Warszawa 1996.
Literaturoznawstwo, eseje 1981 Die Ästhetik des Novalis. (Estetyka Novalisa) 1987 Politik der Gefühle – Ein Essay über Österreich. (Polityka uczuć – Esej o Austrii) 1990 Wozu brauchen wir Atlantis? (Po co nam Atlantyda?) 1992 Das Elend Amerikas. 11 Versuche über ein gelobtes Land. (Nędza Ameryki. 11 przymiarek do obiecanej krainy) 1996 Hausdurchsuchungen im Elfenbeinturm. (Rewizje w wieży z kości słoniowej) 2001 Klasse Burschen. (Super koledzy) 2003 Am Ende der Sprachkultur? Über das Schicksal von Schreiben, Sprechen und Lesen. (Koniec kultury języka? O losie pisania, mówienia i czytania)
Redakcja Hugo Sonnenschein: Die Fesseln meiner Brüder, 1984, współredakcja Karl-Markus Gauß.https://austria-forum.org/af/Biographien/Haslinger%2C_Josef ROTWEISSBUCH. Österreichische Autoren zum Anschluß 1938. Gangan, Graz/Wien 1988, . Wie werde ich ein verdammt guter Schriftsteller? Berichte aus der Werkstatt. (Jak zostać diabelnie dobrym pisarzem? Sprawozdania z warsztatów), współredakcja Hans-Ulrich Treichel, Suhrkamp, Frankfurt/Main 2005, TB: . Schreiben lernen – Schreiben lehren. (Nauczyć się pisać – uczyć pisać), współredakcja Hans-Ulrich Treichel, Fischer, Frankfurt/Main 2006, TB: . Zuflucht in Deutschland. Texte verfolgter Autoren. (Ucieczka do Niemiec. Teksty prześladowanych autorów), współredakcja Franziska Sperr, Fischer, Frankfurt/Main 2017. TB: .
Film, Teatr i reżyseria 2010 Nachtasyl – Die Heimat der Heimatlosen (Nocny azyl – ojczyzna pozbawionych ojczyzny), dokument Karfreitag, 1. Mai. Eine politische Revue. Regie: Bernd Palma, Musik: Georg Herrnstadt. Kulisse, Wien: Neue Volkskomödie Wien, 1.5.1988 Die Entdeckung Amerikas. Ein Reise-Epos für eine statarische Stimme und zwei zügellose Zugposaunisten. Posaune: Bertl Mütter, Werner Puntigam. Musik: Werner Puntigam. Messepalast, Wien: Ensemble Theater, 1992
Ekranizacje 1998 Opernball (polski tytuł Bal w operze), produkcja TV w dwóch częściach: 1. Opernball – Die Opfer, 2. Opernball – Die Täter (tłum. Bal w operze – ofiary/sprawcy), reż. Urs Egger 2009 Gra w ojca (Das Vaterspiel), reż. Michael Glawogger
Przypisy
Bibliografia
Katarzyna Leszczyńska: Bal w operze Josefa Haslingera, Literatura na Świecie 3-4/2004, s. 418–424.
Linki zewnętrzne
Katalog, Österreichische Nationalbibliothek
Kategoria:Austriaccy prozaicy XX wieku Kategoria:Austriaccy prozaicy XXI wieku Kategoria:Członkowie zachodnioniemieckiego PEN Clubu Kategoria:Eseiści niemieckojęzyczni Kategoria:Eseiści XX wieku Kategoria:Eseiści XXI wieku Kategoria:Krytyka polityczna Kategoria:Prozaicy niemieckojęzyczni Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu w Lipsku Kategoria:Urodzeni w 1955