Montagniówka piaskowa, czernidłaczek piaskowy (Montagnea radiosa (DC.) Zeller) – gatunek grzybów z rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Melanophyllum, Agaricaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy opisał go w 1771 r. Peter Simon Pallas, nadając mu nazwę Agaricus arenarius. Potem zaliczany był do rodzaju Montagnites, a w 1954 r. Svatopluk Šebek przeniósł go do rodzaju Montagnea. Synonimy: Agaricus radiosus Pall. 1771 Montagnites candollei f. isosporus (Belli) Sacc. & Traverso 1911 Montagnites radiosus (Pall.) Henn. 1901 Montagnites radiosus var. isosporus Belli 1908 Wanda Rudnicka-Jezierska w 1991 r. opisywała ten gatunek pod nazwą montagniówka piaskowa Montagnea arenaria. Władysław Wojewoda w 2003 r. dla gatunku Montagnea radiosa zaproponował nazwę czernidłaczek piaskowy (M. arenosa traktując jako jego synonim). W 2025 roku Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego zarezerwowała nazwę czernidłaczek dla rodzaju Coprinellus i z tego powodu bardziej odpowiednia i zgodna z rodzajową nazwą naukową jest nazwa nadana przez W. Rudnicką-Jezierską. Taksonomia gatunków M. arenaria i M radiosa wymaga jednak uporządkowania.
Morfologia Młody owocnik ma jajowaty kształt i otoczony jest osłoną. W trakcie rozwoju osłona pęka i wykształca się trzon, zakończony u góry tarczą podobna do kapelusza. Dojrzały owocnik przypomina wyglądem grzyby kapeluszowe. Trzon Wysokość 4–30 cm, grubość 0,3–2 cm, walcowaty, równogruby, prosty lub wygięty. U młodych owocników mięsisty, gładki i pełny, u starszych drewnowaty, wewnątrz pusty lub komorowaty, na zewnątrz włóknisty i rowkowany, czasami pokryty łuseczkami. Związany jest z podłożem długimi, białymi sznurami grzybniowymi. Powierzchnia początkowo biała, potem jasnóżółta lub żółtawa. W nasadzie zakończony jajowatą pochwą. Jej zewnętrzne części są płatowate i odstające. Kapelusz W kształcie płasko-wypukłej tarczy. Jej górna powierzchnia ma barwę od żółtej do brązowożółtej. Blaszki Liczne, gęste, o szerokości do 1,5 cm, czarne. Pomiędzy blaszkami znajduje się gleba. Owocnik przypomina wyglądem czernidłaka, ale jego blaszki nie rozpływają się, jak u czernidłaków. Cechy mikroskopijne Zarodniki jajowate, o wymiarach 18 × 12 μm, ciemnobrązowe, z dobrze widoczną porą rostkową. Podstawki gruszkowate lub maczugowate z czterema krótkimi sterygmami.
Występowanie Jest to gatunek dość pospolity na obszarach o klimacie ciepłym. Występuje w obydwu Amerykach, północnej Afryce, środkowej Azji, na Nowej Zelandii i w wielu krajach Europy. W Europie w górach dochodzi do wysokości 2000 m. W Polsce jest rzadki. Do 2003 r. podano 5 jego stanowisk. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status E– gatunek wymierający. Znajduje się na listach gatunków zagrożonych także w Niemczech, Słowacji i Czechach.
Rozwija się głównie na piaszczystym podłożu na terenach otwartych, pastwiskach, murawach kserotermicznych. Owocniki wytwarza od lata do jesieni.
Przypisy
Kategoria:Pieczarkowate Kategoria:Mykobiota Polski