Święty Franciszek i historie z jego życia (wł. San Francesco e storie della sua vita) – średniowieczny obraz przypisywany Coppo di Marcovaldo, znajdujący się w bazylice Świętego Krzyża we Florencji.
Ikona powstała pod silnym wpływem sztuki bizantyjskiej.
Datowanie i atrybucja Autorstwo ikony św. Franciszka, czczonej w bazylice Świętego Krzyża we Florencji, zostało przypisane w 1948 przez włoskiego historyka sztuki Roberta Longhiego, średniowiecznemu artyście florenckiemu Coppo di Marcovaldo, aktywnemu w 2 poł. XIII wieku.
Trzech historyków sztuki podjęło temat datacji ikony. Amerykanka Judith Stein, dopatrując się w doborze scen w cyklu o życiu św. Franciszka z Asyżu wpływu pierwotnej grupy gorliwych w interpretowaniu Reguły franciszkańskiej i Testamentu, skupionych wokół osoby bł. Jana z Parmy, uważała, iż obraz musiał powstać między 1254 a 1257. Dla Stein najważniejszą biografią, na której oparł się autor obrazu, był przede wszystkim Życiorys pierwszy (łac. Vita prima), napisany przez bł. Tomasza z Celano na przełomie lat 1228–1229 z okazji kanonizacji „Biedaczyny”. Jedynym epizodem z biografii Franciszka, który nie został opisany przez Celańczyka w Życiorysie pierwszym, jest Uratowanie rozbitków. Epizod ten znajduje się w powstałym między 1250 a 1253 Traktacie o cudach, napisanym przez Celańczyka z polecenia generała Jana z Parmy. Włoszka Chiara Frugoni przesuwa górną granicę powstania ikony na około 1240, wyłączając możliwość korzystania z Traktatu o cudach. Wreszcie francuski mediewista André Vauchez, odwołując się do zebranej przez siebie bogatej ikonografii, datuje dzieło na okres między 1243 a 1245, a na pewno przed 1266, kiedy generał franciszkanów Bonawentura z Bagnoregio opublikował Życiorys większy św. Franciszka, oficjalną biografię „Biedaczyny”, nakazując jednocześnie zniszczenie wszystkich dotychczasowych biografii świętego. Od tego momentu biografie bonawenturiańskie stały się jedynymi dozwolonymi dokumentami w łonie Zakonu Braci Mniejszych prezentującymi życie Asyżanina.
Tematyka 300px|thumb|Górna część ikony z napisem Obraz przedstawia św. Franciszka z Asyżu oraz dwadzieścia scen z jego życia. Jest swego rodzaju skrótem biograficznym oraz wyrazem pobożności i zainteresowania osobą umbryjskiego cudotwórcy. Po zniszczeniu pierwszych dzieł biograficznych i narzuceniu oficjalnych biografii ikony tego typu były w ciągu wieków jedynymi świadectwami pierwotnego stosunku do działalności Franciszka i rozumienia znaczenia, jaki miał dla historii Kościoła ruch franciszkański u swego zarania. Ikony ze scenami z życia świętego od razu stały się bardzo popularne na terenie Toskanii, gdzie zakon bardzo prężnie rozwijał się już w wieku XIII.
Postać taumaturga zajmuje miejsce centralne ikony. Święty w postawie stojącej ma na sobie franciszkański habit z kapturem, przepasany białym sznurem, symbolizującym składane śluby: posłuszeństwa, ubóstwa i czystości. To mężczyzna w sile wieku, z zarostem i wygoloną tonsurą mniszą. W lewej ręce trzyma ozdobny ewangeliarz, prawą błogosławi na wzór Chrystusa Pantokratora. Artysta na dłoniach i bosych stopach asyżanina zaznaczył ślady świętych stygmatów. Głowa Franciszka otoczona jest aureolą, symbolizującą świętość.
Tuż nad postacią św. Franciszka artysta przedstawił dwóch aniołów wskazujących na rozwinięty zwój z napisem, który przytrzymuje od góry ręka Boga Ojca. Łaciński napis głosi: HUNC EXAUDITE PERHIBENTEM DOGMATA VITAE (pol. uważnie słuchajcie tego, który przedstawia naukę życia). Na prawo i lewo oraz pod spodem artysta przedstawił dwadzieścia wydarzeń z życia świętego, w tym jego cuda. Sceny posiadają zdobne obramowania. Na skrzyżowaniu obramowań umieszczone zostały tonda z popiersiami braci mniejszych błogosławiących swego zakonodawcę.
Obraz, zgodnie z łacińskim napisem, zostaje ofiarowany wiernym, by go czcili i uczyli się naśladowania w swoim życiu czynów świętego. W wybranej sentencji pobrzmiewa echo słów zaczerpniętych z tekstu Ewangelii wg św. Mateusza. Podczas Przemienienia na Górze Tabor głos z nieba zwraca się do uczniów: To jest mój Syn umiłowany, w którym mam upodobanie, Jego słuchajcie!Por. Mt 17,5.. Tomasz z Celano nazwał Franciszka z Asyżu novus evangelista (nowym ewangelistą). Święty doskonale wypełnił przykazania Jezusa Chrystusa, dlatego jego życie może być uznane za żywą Ewangelię. Franciszek zostaje ogłoszony formą życia (łac. dogmata vitae).
Sceny z życia św. Franciszka Z biografii św. Franciszka z Asyżu Coppo di Marcovaldo wybrał dwadzieścia scen: piętnaście to wydarzenia, które miały miejsce za życia taumaturga, pięć po śmierci, która nastąpiła w 1226.
Ujęcie Epizod Źródło pisane Postacie border|200px|Uwolnienie z ojcowskiego więzienia Uwolnienie z ojcowskiego więzienia (Asyż) Życiorys pierwszy rozdz. VI; Żywot naszego ojca... czyt. V Pietro Bernardone (ojciec), Pika (matka), Franciszek border|200px|Wyrzeknięcie się ojcowizny Wyrzeknięcie się ojcowizny Życiorys pierwszy rozdz. VI Pika, Pietro Bernardone, Franciszek, bp Gwidon border|200px|Wybór habitu Wybór habitu Życiorys pierwszy rozdz. IX bp Gwidon, Franciszek border|200px|Lektura ewangelii o ubóstwie Lektura ewangelii o ubóstwie Życiorys pierwszy rozdz. IX ministrant, diakon, kapłan, Franciszek i wierni border|200px|Zatwierdzenie reguły Zatwierdzenie reguły (Lateran) Życiorys pierwszy rozdz. IX diakon, franciszkanin, Franciszek, Innocenty III, prałaci border|200px|Wigilia w Greccio Wigilia w Greccio Życiorys pierwszy rozdz. XXX służba liturgiczna, kapłan, Dzieciątko, Franciszek, wierni border|200px|Kazanie do ptaków Kazanie do ptaków (Bevagna) Życiorys pierwszy rozdz. XXI bracia, Franciszek, ptactwo border|200px|Kazanie do niewiernych Kazanie do niewiernych (Egipt) Życiorys pierwszy rozdz. XX bracia, Franciszek, niewierni, Al-Kamil border|200px|Wykupienie owieczki Wykupienie owieczki (Marchia) Życiorys pierwszy rozdz. XXVIII br. Paweł, Franciszek, pasterz border|200px|Litość dla dwóch baranków Litość dla dwóch baranków (Marchia) Życiorys pierwszy rozdz. XXVIII br. Paweł, Franciszek, wieśniak border|200px|Ekstremalne ubóstwo Ekstremalne ubóstwo Życiorys pierwszy rozdz. XIX asyżanie, Franciszek, asyżanki border|200px|Dar stygmatów na La Vernie Dar stygmatów na La Vernie Życiorys pierwszy rozdz. III (w drugiej części) Franciszek, serafin border|200px|Zjawienie się Franciszka w Arles Zjawienie się Franciszka w Arles Życiorys pierwszy rozdz. XVIII Antoni z Padwy, Franciszek, bracia border|200px|Opieka nad trędowatymi Opieka nad trędowatymi Życiorys pierwszy rozdz. VII brat, Franciszek, trędowaci border|200px|Śmierć świętego Śmierć Franciszka (Asyż) Życiorys pierwszy rozdz. VIII (w drugiej części) bracia, Franciszek border|200px|Cuda u grobu Cuda u grobu (Asyż) Życiorys pierwszy część trzecia bracia, pątnicy, opętana, lekarz, demony border|200px|Kanonizacja Kanonizacja Franciszka Życiorys pierwszy część trzecia bracia, prałaci, Grzegorz IX border|200px|Cud uratowania rozbitków Cud uratowania rozbitków Traktat o cudach Franciszek, rozbitkowie border|200px|Wdzięczność rozbitków Wdzięczność rozbitków Traktat o cudach rozbitkowie-pątnicy, bracia border|200px|Uzdrowienie paralityka Uzdrowienie paralityka Życiorys pierwszy rozdz. XXIII paralityk, Franciszek
Przypisy
Kategoria:Obrazy Coppo di Marcovaldo Kategoria:Obrazy we włoskich świątyniach Kategoria:Święty Franciszek z Asyżu na obrazach