Łeba (, Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ().) – miasto w północnej Polsce, w województwie pomorskim, w powiecie lęborskim, położone na Wybrzeżu Słowińskim, nad rzekami Łebą i Chełstem, miejscowość wypoczynkowa z portem morskim i kąpieliskami.
Według danych GUS na 30 czerwca 2024 r. Łeba liczyła 3029 mieszkańców.
Historia thumb|Port w Łebie thumb|Statek wycieczkowy „Arno I” wpływa do portu thumb|Plaża w Łebie thumb|Hotel Neptun przy plaży thumb|Aleja Prezydentów Polskich, Lech Wałęsa thumb|Muzeum Motyli Pierwsze zasiedlenia na brzegu morskim miały miejsce jeszcze w neolicie, są one lokalizowane na pagórkach, np. koło Potęgowa, nawet na Rowokole archeolodzy znaleźli pojedyncze narzędzia.
Linię brzegu morskiego wskazują do dzisiaj znajdujące się tam grodziska, m.in.: Gałęzinowo, Żoruchowo, Równo, Siodłonie, Damno. Siodłonie i Damno były prawdopodobnie oddalone od brzegu morskiego i posadowione nad brzegiem rzeki; prakoryto tej rzeki jest do dzisiaj czytelne. Grodziska te to wcześniej grody obronne epoki brązu przypisywane kulturze łużyckiej. Ludność tej kultury budowała takie grody od ok. 1000 do 400 r. p.n.e. Naukowcy dokonali rekonstrukcji grodu kultury łużyckiej w Biskupinie.
W okresie, kiedy te grody obronne prowadziły swoje normalne życie, z zatoki tworzyły się jeziora lagunowe. Przyrastało z czasem trwałego lądu, w okolicy dominowały jednak cały czas jeszcze bagna.
Przeszli tędy Goci. Niedaleko od dzisiejszej Łeby, w Dębinie znajduje się kamienny krąg ich cmentarzyska (pozostały tylko 3 głazy tego kręgu). Ponadto cmentarzyska Gotów znajdują się (w najbliższej okolicy) w Grzybnicy, inne w Węsiorach i Odrach. Pobyt Gotów w tym regionie to poł. I – pocz. III wieku n.e.
Goci odeszli, posuwając się na południowy wschód. Archeolodzy twierdzą, że pozostawili po sobie niemal wyludniony obszar – brakuje warstw kulturowych z tego okresu. Kronika Jordanesa nie przedstawia tego jako pewnik, ale tubylcza ludność prawdopodobnie odeszła z Gotami w zgodzie.
Na pewien czas miało miejsce „spotkanie” Gotów i Słowian w okolicach południowo-wschodniej Polski. W V w. zajęli już Słowianie cały nadmorski pas wybrzeża. Oto co mówi prof. Aleksander Brückner o języku kaszubskim w Dziejach języka polskiego (s. 18–19):
Łeba jako osada powstała zapewne później niż Gardna Wielka. Jeziora Sarbsko i Łebsko rozdzieliły się, toteż powstał ląd zdatny do osiedleń. Osiedle powstało na mierzei. Tę osadę zbudowali z pewnością Pomorzanie mówiący językiem kaszubskim. Mogło to nawet mieć miejsce jeszcze w VIII wieku. Zalew był bez wątpienia godny uwagi ze względu na łatwe połowy ryb.
Od wieku XIII do ziemi słupskiej napływali kolonizatorzy niemieccy, a pierwsza pisemna wzmianka o Łebie pochodzi z 1282 roku. Zdarzało się bardzo często, że zabudowania niemieckie stały obok kaszubskich. Niemcy jednak nie umieli się w pełni przyzwyczaić do warunków życia w Łebie, a dopiero jej strategiczne położenie przy ujściu rzeki zainteresowało Zakon Krzyżacki.
Oto co pisze na ten temat ks. Stanisław Kujot; Kto założył... Część 2., Toruń 1904 r.:
11 stycznia 1558 Łeba (dzisiaj nazywana Starą Łebą) została zniszczona całkowicie przez szalejący na Bałtyku sztorm. Zostały zniszczone port, zabudowania, w tym kościół, a cofające się morze wyżłobiło nowe koryto Łeby, którego ujście zostało przesunięte półtora kilometra na wschód. Kolejny duży sztorm w 1570 roku utwierdził mieszkańców w przekonaniu o celowości przeprowadzki w nowe miejsce po drugiej stronie Łeby. W połowie XVI wieku powstało nowe miasto o charakterze ulicówki. W 1657 na mocy traktatu welawsko-bydgoskiego tereny te stały się lennem brandenburskim, a następnie zajęły je Prusy. W połowie XIX w. do Łeby przyjechali pierwsi letnicy. Pod koniec XIX wieku rzeka została uregulowana, a także wybudowano port rybackiCzesław Piskorski: „Pomorze Zachodnie, mały przewodnik” Wyd. Sport i Turystyka Warszawa 1980 s. 177 .. W grudniu 1912 r. w okolicach Łeby i Smołdzina miało miejsce trzęsienie ziemiA. Piotrowski, . Zniszczenia podczas II wojny światowej były niewielkie, w następnych latach powstały ośrodek zdrowia, bary, restauracje i dom kultury.
W latach 1974–2005 Łeba była uznana przez rząd za miejscowość posiadającą warunki do prowadzenia lecznictwa uzdrowiskowego, dzięki czemu mogły być prowadzone tu zakłady lecznictwaRozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 kwietnia 1974 r. zmieniające rozporządzenie ws. rozciągnięcia niektórych przepisów o uzdrowiskach na inne miejscowości ().. Na podstawie warunków naturalnych ustalono dla Łeby pierwszoplanowe kierunki lecznicze: choroby układu oddechowego i choroby układu wydzielania wewnętrznego i przemiany materii (choroby tarczycy). Kierunkami drugoplanowymi były choroby narządów ruchu i reumatyczne oraz kierunek klimatyczno-usprawniającyZarządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 27 listopada 1974 r. ws. właściwości leczniczych warunków naturalnych i wykorzystania bazy lecznicze (Dz.Urz.MZ z 1974 r. Nr 23, poz. 94).. W części miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo Rybackie Łeba..
Położenie Według danych z 1 stycznia 2010 r. powierzchnia miasta wynosiła 14,81 km². Miasto stanowi 2,09% powierzchni powiatu.
W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa słupskiego.
Rodzaj [ha] % grunty rolne 262,87 18 grunty leśne 681,54 46 grunty budowlane 249,42 17 grunty pod wodami 14,24 1 nieużytki 208,48 14 tereny różne 64,41 4
Demografia
Liczba mieszkańców Według danych z 31 marca 2011 r. miasto miało 3903 mieszkańcówLudność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 III 2011..
Rok Stan na dzień Liczba W tym kobiet W tym mężczyzn 1993 31.12 4044 2111 1933 1994 31.12 4105 2130 1975 1995 31.12 4157 2165 1992 1996 31.12 4190 2183 2007 1997 31.12 4230 2200 2030 1998 31.12 4213 2198 2015 1999 31.12 4145 2200 1945 2000 31.12 4136 2205 1933 2001 31.12 4086 2210 1876 2002 31.12 4111 2215 1906 2003 31.12 4092 2201 1891 2004 31.12 4032 2199 1833 2005 31.12 3933 2112 1821 2006 31.12 3937 2190 1747 2007 31.12 3933 2014 1919 2008 31.12 3926 2057 1869
Wiek produkcyjny Dane ilościowe na 31.12.2005: w wieku przedprodukcyjnym (0–17 lat) – 798 w wieku produkcyjnym (18–64 lat) – 2473 w wieku poprodukcyjnym (od 65 lat) – 395
Struktura wieku i płci Piramida wieku mieszkańców Łeby w 2014 roku.
690x480px
Warunki naturalne thumb|Wydmy ruchome w pobliżu Łeby Na zachód od miasta rozciąga się Słowiński Park Narodowy z ruchomymi wydmami i jeziorami Łebsko i Gardno. Na wschodzie leżą jezioro Sarbsko i Rezerwat przyrody Mierzeja Sarbska, który został założony w 1976 roku i ma status rezerwatu częściowego. Rezerwat ten rozciąga się na mierzei oddzielającej Bałtyk od jeziora Sarbsko. Swoją ochroną obejmuje tereny o powierzchni 546,63 ha. Wysokości zalesionych wydm dochodzą do 24 m n.p.m. Na terenie Łeby zostały ustanowione następujące obszary Natura 2000: obszary specjalnej ochrony ptaków: PLB990002 Przybrzeżne Wody Bałtyku, PLB220003 Ostoja Słowińska, specjalne obszary ochrony siedlisk: PLH220018 Mierzeja Sarbska, PLH220023 Ostoja Słowińska.
Transport Drogowy Do miasta prowadzą tylko dwie drogi: droga wojewódzka nr 214 oraz droga powiatowa nr 1302G, prowadząca z Nowęcina. Miasto ma zachodnią obwodnicę (ulica Świętego Mikołaja). Miasto ma trzy mosty oraz trzy kładki dla pieszych nad rzeką Łebą. Łeba posiada na swoim terenie 63 drogi gminne, oznaczane numerem G.
Do miasta kursują liczne busy z Lęborka, a w sezonie wakacyjnym autobusy dalekobieżne. Od poniedziałku do soboty kursują autobusy PKS Słupsk linii nr 400, łączącej Łebę ze Słupskiem.
Kolejowy mały|Stacja kolejowa w Łebie W mieście kończy się linia kolejowa nr 229. Na terenie miasta znajduje się stacja kolejowa Łeba. Ruch na linii odbywa się tylko w czasie wakacji. Obsługuje ją dwóch przewoźników. Polregio codziennie obsługuje 6 par pociągów, w tym jedną w relacji wydłużonej do stacji Gdynia Główna. Do miasta docierają również pociągi TLK przewoźnika PKP Intercity. Można nimi dotrzeć do Lęborka, Gdyni, Warszawy, Krakowa oraz do czeskiego Bogumina przez Toruń i Częstochowę.
Najbliższa stacja kolejowa czynna cały rok znajduje się w pobliskim Lęborku. Ze stacji odjeżdżają pociągi regionalne IC, TLK, EIP i Skm, a w sezonie również Intercity.
Atrakcje i zabytki thumb|Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny thumb|Pozostałości kościoła św. Mikołaja Jedynym obiektem wpisanym do rejestru zabytków jest kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny – barokowy, z 1683 roku z wieżą szachulcową z XVIII w. Do budowy świątyni użyto częściowo materiałów z kościoła św. Mikołaja zniszczonego przez sztormy w 1558 r. Wydmy ruchome Pozostałości murów gotyckiego kościoła św. Mikołaja z XIV w. (w Starej Łebie) (na zachodnim brzegu rzeki Łeby). Stare domki rybackie nad kanałem portowym i przy głównej ulicy miasta. W Rąbce – dzielnicy Łeby – na Mierzei Łebskiej w okresie II wojny światowej działał doświadczalny poligon niemieckiej broni rakietowej Rheintochter. Kanał portowy. Narodowe Muzeum Morskie – oddział o nazwie Muzeum Archeologii Podwodnej i Rybołówstwa Bałtyckiego. W 2016 rozpisano konkurs na projekt architektonicznyNowe muzeum nad morzem, tak będzie wyglądało., a jego realizacja ma się skończyć przed 2023 rokiemW Łebie powstaje nowe muzeum. Ma być ikoną.. Obiekt jest w trakcie budowyBudowa Muzeum w Łebie.. Miejska Biblioteka Publiczna ze stałą ekspozycją pt. "Sala Historii Łeby" Dom zdrojowy (obecnie Hotel Neptun) z 1903, posiada formę secesyjnego zameczku, bryłę rozczłonkowaną loggiami, wykuszami oraz cylindryczną basztę zwieńczoną stożkowym hełmem.
Aktualny katalog atrakcji prowadzony jest przez Urząd Miasta Łeby na stronie miejskiejAtrakcje w Łebie..
Turystyka thumb|left|Centrum Obsługi Morskiego Ruchu Turystycznego Letnie kąpieliska w ŁebieUchwała Nr VIII/52/2011 Rady Miejskiej w Łebie z dnia 12 maja 2011 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2011 r. Nr 66, poz. 1455).: Kąpielisko centralne przy plaży „A” – 600 mb linii brzegowej od wysokości Hotelu „Neptun” w kierunku falochronu wschodniego Kąpielisko przy plaży „B” – 200 mb linii brzegowej od wejścia na plażę w rejonie ul. Turystycznej w kierunku zachodnim Kąpielisko przy plaży „C” – 300 mb linii brzegowej od wejścia na plażę przy Hotelu „Łeba” w kierunku wschodnim.
Wspólnoty wyznaniowe thumb|Kościół parafialny św. Jakuba Apostoła Kościół rzymskokatolicki: parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny parafia św. Jakuba Apostoła
Współpraca Miejscowości partnerskie: Borgholm, Szwecja Hohnstorf (Elbe), Niemcy Jodoigne, Belgia Nerynga, Litwa Pāvilosta, Łotwa Mikołajki, Polska Szczyrk, Polska
Sąsiednie gminy Choczewo, Smołdzino, Wicko
Zobacz też Morskie przejście graniczne Łeba Obszar ochrony ścisłej Mierzeja Rezerwat przyrody Mierzeja Sarbska
Przypisy
Linki zewnętrzne
Strona internetowa miasta Łeby
Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIV wieku Kategoria:Miasta w województwie pomorskim