Alois Vašátko

thumb|samolot rozpoznawczy Letov Š-328 thumb| Curtiss Hawk 75A-1 w barwach Armée de l'air w locie thumb|Zbrojmistrze 312 dywizjonu przygotowują taśmy amunicyjne, na drugim planie Hurricane Mk I, DU-J Aloisa Vašátko Alois Vašátko (ur. 25 sierpnia 1908Databáze VÚA, Záznam vojáka, zm. 23 czerwca 1942) – czechosłowacki lotnik, as myśliwski okresu II wojny światowej.

Życiorys Wczesne lata Urodził się w Čelákovicach jako jedno z pięciu dzieci stolarza. Przeprowadził się z rodziną do Týniště nad Orlicí, gdzie Alois ukończył szkołęTýniště nad Orlicí:Alois Vašátko. Maturę zdał z wyróżnieniem, po czym skończył Instytut Kształcenia Nauczycieli w Hradec Králové i został nauczycielem w Litomierzycach.

1 października 1928 otrzymał powołanie do wojska, służył w artylerii. W 1929 w stopniu podporucznika wstąpił do Akademii Wojskowej w Hranicach, którą ukończył w lipcu 1931 w randze porucznika. Otrzymał przydział do 7 pułku artylerii w Ołomuńcu pełniąc jednocześnie obowiązki instruktora w szkole artylerii. 1 października 1935 awansował na nadporucznika. W tym samym roku ukończył kurs obserwatora w Wojskowej Szkole Lotniczej w Prościejowie, a 31 grudnia 1935 został przeniesiony do lotnictwa. 15 listopada 1937 objął dowództwo 14 eskadry obserwacyjnej II pułku lotniczego w Ołomuńcu wyposażonego w dwupłatowce Letov Š-328. W 1938 ukończył kurs pilotażu.

II wojna światowa Po układzie monachijskim i zajęciu przez Niemcy 15 marca 1939 Czech, Moraw i Śląska Czeskiego, Vašátko w lipcu 1939 nielegalnie przekroczył granicę i przez słowackie Beskidy przedostał się do Polski, gdzie za pośrednictwem czechosłowackiego konsulatu w Krakowie dołączył do nowo powstających jednostek czechosłowackich. 28 lipca wraz ze swoimi rodakami odpłynął statkiem MS Chrobry z Gdyni do Francji. Po wybuchu II wojny światowej został przyjęty do Armée de l’air i skierowany do Centrum Wyszkolenia Lotnictwa (Centre d'Instruction de la Chasse) w Chartres, gdzie 1 maja 1940 otrzymał awans na kapitana. 10 maja rozpoczęła się niemiecka ofensywa na Francję, następnego dnia Vašátko, Tomáš Vybíral i Adolfem Vraną wstąpił do Groupe de Chasse I/5 uzbrojonej w amerykańskie myśliwce Curtiss P-36 Hawk. Podczas kampanii francuskiej zestrzelił 12 samolotów wroga na pewno i dwa prawdopodobnie, co czyni go najskuteczniejszym czechosłowackim asem i piątym na liście Armée de l'Air.

Po klęsce Francji przez Maroko i Gibraltar dostał się do Cardiff. Czechosłowaccy piloci po przybyciu do Wielkiej Brytanii zostali przyjęci do ochotniczej rezerwy Royal Air Force (Royal Air Force Volunteer Reserve). Vašátko w stopniu podporucznika RAF (pilot officer) odbył szkolenie na myśliwcach Hawker Hurricane, po którym został przydzielony do nowo sformowanego 312 czechosłowackiego dywizjonu i uczestniczył w bitwie o Anglię. 8 października 1940 klucz w składzie porucznik (flying officer) Denys Gillam, podporucznik Alois Vašátko oraz sierżant Josef Stehlík wystartował na przechwycenie bombowca Ju 88, trzej piloci ostrzelali wrogą maszynę zabijając obserwatora i zapalając oba silniki. Niemiecki samolot przymusowo lądował, a reszta załogi, której udało się przeżyć, została pojmana. Było to pierwsze zwycięstwo 312 dywizjonuVáclav Kolesa, Souboj na obloze III., Zlínek 3/1991, strona 16-17, obsahuje kamufláž Hurricanu L1926/DU-J Aloise Vašátka a sestřeleného Junkersu 4068/M7+DK. 28 października awansował na kapitana (flight lieutenant), 7 listopada został dowódcą eskadry B, a 5 czerwca 1941 objął dowództwo 312 dywizjonu i otrzymał promocję na stopień majora (squadron leader). W 1942 RAF utworzył z 3 czechosłowackich dywizjonów, 310, 312 i 313, skrzydło myśliwskie, na czele którego, 1 maja 1942, stanął Vašátko. 30 maja 1942 awansował na podpułkownika (wing commander).

23 czerwca 1942 lekkie bombowce Douglas DB-7 wystartowały na bombardowanie lotniska w Bretanii Vašátko dowodził osłona myśliwską złożoną z trzech czeskich dywizjonów. W czasie lotu powrotnego do Anglii alianckie samoloty zostały przechwycone przez dywizjon Fw 190 z JG 2. Czesi skutecznie bronili bombowce i zestrzeli dwie niemieckie maszyny przy stracie siedmiu własnych. Vašátko zderzył się w powietrzu z focke-wulfem pilotowanym przez sierżanta (Unteroffizier) Wilhelma Reuschlinga. Oba samoloty uległy zniszczeniu, Reuschling wyskoczył na spadochronie, został wyłowiony z morza i wzięty do niewoli. Vašátko spadł do morza, jego ciało nigdy nie zostało odnalezione. Dowódca czechosłowackich sił powietrznych w Wielkiej Brytanii Karel Janoušek nazwał śmierć Vašátka "najokrutniejszym ciosem dla naszego lotnictwa".

Alois Vašátko odniósł 14 pewnych oraz 4 prawdopodobne zwycięstwa, jest trzecim najskuteczniejszym czeskim pilotem po Karelu Kuttelwascherze i Josefie Františku.

W 1991 po aksamitnej rewolucji został awansowany do stopnia pułkownika, a 7 marca 1992, rozkazem prezydenta Czechosłowacji, otrzymał nominacje na stopień generała brygady (Generálmajor).

Odznaczenia Krzyż Wybitnej Służby Lotniczej Krzyż Wojenny Czechosłowacki 1939 Czechosłowacki Wojskowy Order Lwa Białego „Za zwycięstwo” Czechosłowacki Medal za Odwagę w Obliczu Nieprzyjaciela Czechosłowacki Medal Zasługi Czechosłowacki Wojskowy Medal Pamiątkowy Legia Honorowa Krzyż Wojenny Gwiazda za Wojnę 1939–1945 Gwiazda Lotniczych Załóg w Europie Order Milana Rastislava Štefánika

Upamiętnienie W 1945 czechosłowacka poczta wyemitowała dwa znaczki pocztowe o wartości 50 halerzy i 5 koron upamiętniające Aloisa Vašátko.

23 czerwca 1946 na jego domu rodzinnym w Čelákovicach odsłonięto tablicę pamiątkową.

Trzy ulice noszą jego imię, w rodzimych Čelákovicach, w Týniště nad Orlicí i 14 dzielnicy Pragi na osiedlu Černý Most.

3 marca 1948 Czechosłowackie Siły Powietrzne nazwały 4 Pułk Myśliwski "Pułkiem Vašátki", lecz w 1950 po reorganizacji zmieniono nazwę na 6 Pułk Myśliwski, a imię Vašátko zostało usunięte przez władze komunistyczne.

Jego nazwisko zostało wykute na Pomniku Sił Powietrznych (Air Forces Memorial) w Runnymede w Anglii.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Alois Vašátko, biografie Alois Vašátko na www.aces.safarikovi.org Alois Vašátko na www.valka.cz

Kategoria:Asy myśliwskie II wojny światowej Kategoria:Oficerowie RAF Kategoria:Czechosłowaccy wojskowi Kategoria:Czescy lotnicy Kategoria:Czescy wojskowi Kategoria:Lotnicy Francuskich Sił Powietrznych Kategoria:Odznaczeni Gwiazdą Lotniczych Załóg w Europie Kategoria:Odznaczeni Gwiazdą za Wojnę 1939–45 Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wybitnej Służby Lotniczej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wojennym (Francja) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wojennym Czechosłowackim 1939 Kategoria:Urodzeni w 1908 Kategoria:Zmarli w 1942 Kategoria:Kawalerowie Legii Honorowej