Lista światowego dziedzictwa UNESCO w Polsce

Lista światowego dziedzictwa UNESCO w Polsce – lista miejsc w Polsce wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO, ustanowionej na mocy Konwencji w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturowego i naturalnego, przyjętej przez UNESCO na 17. sesji w Paryżu 16 listopada 1972 i ratyfikowanej przez Polskę 29 czerwca 1976 roku.

Obecnie (stan na 2026 rok) na liście znajduje się 18 obiektów: 16 dziedzictw kulturowych oraz 2 o charakterze przyrodniczym.

Na polskiej liście informacyjnej UNESCO – liście obiektów, które Polska zamierza rozpatrzyć do zgłoszenia do wpisu na listę światowego dziedzictwa – znajduje się 5 obiektów (stan na 2026 rok).

26 czerwca 2004 roku została założona Liga Polskich Miast i Miejsc UNESCO z siedzibą w Toruniu.

Obiekty na liście światowego dziedzictwa UNESCO

Poniższa tabela przedstawia polskie obiekty na liście światowego dziedzictwa UNESCO:

Nr ref. – numer referencyjny UNESCO; Obiekt – polskie tłumaczenie nazwy wpisu na liście wraz z jej angielskim oryginałem; Położenie – miasto, województwo; współrzędne geograficzne; Typ – klasyfikacja według Komitetu Światowego Dziedzictwa: kulturowe (K) przyrodnicze (P) kulturowo-przyrodnicze (K,P) Rok wpisu – roku wpisu na listę i rozszerzenia wpisu Opis – krótki opis obiektu wraz z informacjami o jego zagrożeniu.

Nr ref. Obiekt Zdjęcie Położenie Typ Rok Opis 29Historyczne centrum KrakowaHistoric Centre of KrakówcenterKraków (województwo małopolskie)K (iv) 19782010Wpis obejmuje krakowskie Stare Miasto, Zamek Królewski na Wawelu, dawne przedmieście Stradom, dawne miasto Kazimierz. 32Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i BochniWieliczka and Bochnia Royal Salt MinescenterWieliczka, Bochnia (województwo małopolskie)K (iv) 197820082013Złoża soli kamiennej wydobywane są od XIII wieku. Od XIII wieku do 1772 roku obie kopalnie wchodziły w skład żup krakowskich. W 2007 roku Wieliczka została uznana za jeden z siedmiu cudów Polski. 31Auschwitz-Birkenau. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940–1945)Auschwitz Birkenau. German Nazi Concentration and Extermination Camp (1940-1945)centerOświęcim, Brzezinka (województwo małopolskie)K (vi) 1979Największy niemiecki obóz zagłady, zlokalizowany w Oświęcimiu. Badania historyczne wykazały, że wymordowano tutaj 1,5 miliona ludzi, z czego przeważającą większość stanowili Żydzi. 33Puszcza BiałowieskaBiałowieża Forestcenterwojewództwo podlaskieP (ix)(x) 197919922014Puszcza Białowieska to ogromny obszar lasów pierwotnych, na których występuje duża bioróżnorodność gatunkowa. Występuje tutaj najliczniejsza populacja żubra europejskiego. Wpis transgraniczny z Białorusią. 30Stare Miasto w WarszawieHistoric Centre of WarsawcenterWarszawa (województwo mazowieckie)K (ii)(vi) 19802014W sierpniu 1944 roku 85% zabudowy Starego Miasta zostało zniszczone przez oddziały hitlerowskie. Po wojnie podjęto odbudowę kościołów, pałaców oraz Rynku Starego Miasta. Jednymi z ważniejszych zabytków są: Zamek Królewski, Plac Zamkowy oraz bazylika archikatedralna św. Jana Chrzciciela. 564Stare Miasto w ZamościuOld City of ZamośćcenterZamość (województwo lubelskie)K (iv) 1992Zamość został założony w XVI wieku przez hetmana wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego. Miasto zostało zaprojektowane przez włoskiego architekta Bernardo Morando. Zamość jest przykładem „idealnego renesansowego miasta” z końca XVI wieku. 835Średniowieczny zespół miejski ToruniaMedieval Town of ToruńcenterToruń (województwo kujawsko-pomorskie)K (ii)(iv) 1997W połowie XIII wieku Zakon Krzyżacki wybudował w Toruniu zamek służący za bazę wypadową. Miasto odgrywało również istotną rolę w międzynarodowym handlu, dzięki przynależności do Hanzy. 847Zamek krzyżacki w MalborkuCastle of the Teutonic Order in MalborkcenterMalbork (województwo pomorskie)K (ii)(iii)(iv) 1997Warowny zamek wzniesiony w 1298 i rozbudowany w 1309 roku. Pełnił funkcję siedziby wielkich mistrzów zakonu krzyżackiego. Zamek jest klasycznym przykładem średniowiecznego zamku wybudowanego w stylu gotyckim ceglanym. W 1945 roku został zniszczony, a w 1947 roku zrekonstruowany. 905Kalwaria Zebrzydowska: manierystyczny zespół architektoniczny i krajobrazowy oraz park pielgrzymkowyKalwaria Zebrzydowska: the Mannerist Architectural and Park Landscape Complex and Pilgrimage ParkcenterKalwaria Zebrzydowska (województwo małopolskie)K (ii)(iv) 1999Sanktuarium jest jednym z ważniejszych miejsc kultów pasyjnego i maryjnego oraz stanowi cel pielgrzymek. W skład zespołu wchodzą również pobliska bazylika oraz klasztor. Miejsce to jest często nazywane Polską Jerozolimą. 1054Kościoły Pokoju w Jaworze i ŚwidnicyChurches of Peace in Jawor and ŚwidnicacenterJawor, Świdnica (województwo dolnośląskie)K (iii)(iv)(vi) 2001Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy są największymi w Europie budowlami sakralnymi wybudowanymi z muru pruskiego. Zostały wzniesione w połowie XVII wieku, w następstwie pokoju westfalskiego. 1053Drewniane kościoły południowej Małopolski – Binarowa, Blizne, Dębno, Haczów, Lipnica Murowana, SękowaWooden Churches of Southern MałopolskacenterBinarowa, Dębno, Lipnica Dolna, Sękowa (województwo małopolskie), Blizne, Haczów (województwo podkarpackie)K (iii)(iv) 2003Wpis na listę światowego dziedzictwa UNESCO obejmuje 6 kościołów położonych w województwach małopolskim i podkarpackim. Do ich budowy wykorzystano technikę zrębową, powszechną w Europie Północnej i Wschodniej w średniowieczu. 1127Park MużakowskiMuskauer Park / Park MużakowskicenterŁęknica (województwo lubuskie)K (i)(iv) 2004Park o powierzchni ok. 550 ha położony jest po obu stronach rzeki Nysy Łużyckiej. Został założony przez księcia Hermanna Ludwiga Heinricha von Pückler-Muskau w latach 1815–1844. Wpis transgraniczny z Niemcami. 1165Hala Stulecia we WrocławiuCentennial Hall in WrocławcenterWrocław (województwo dolnośląskie)K (i)(ii)(iv) 2006Hala widowiskowo-sportowa we Wrocławiu wzniesiona w latach 1911–1913 według projektu Maxa Berga. Kopuła hali wznosi się na wysokość 23 metrów. Hala może pomieścić 6000 osób. 1424Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie KarpatWooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and UkrainecenterBrunary, Kwiatoń, Owczary, Powroźnik (województwo małopolskie), Chotyniec, Radruż, Smolnik, Turzańsk (województwo podkarpackie)K (iii)(iv) 2013Położone na wschodnich obrzeżach Europy Środkowej cerkwie zostały wzniesione w okresie od XVI do XIX wieku. Posiadają konstrukcję zrębową. Według typów architektonicznych wyróżnia się cerkwie halickie, łemkowskie, bojkowskie i huculskie. Wpis transgraniczny z Ukrainą. 1539Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku w Tarnowskich Górach oraz system gospodarowania wodami podziemnymiTarnowskie Góry Lead-Silver-Zinc Mine and its Underground Water Management SystemcenterTarnowskie Góry, Bytom, Zbrosławice (województwo śląskie)K (i)(ii)(iv) 2017Kopalnia znajduje się na Górnym Śląsku, jednym z głównych obszarów wydobywczych w Europie Środkowej. Obiekt obejmuje w całości podziemną kopalnię wraz ze sztolniami, szybami, galeriami, pobliskim parkiem oraz systemem gospodarowania wodami podziemnymi. 1599Krzemionkowski region pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastegoKrzemionki Prehistoric Striped Flint Mining RegioncenterMiędzy Sudołem a Magoniami (województwo świętokrzyskie)K (iii)(iv) 2019Zlokalizowane w regionie Gór Świętokrzyskich Krzemionki to rezerwat archeologiczny chroniący zespół kopalń krzemienia. Zostały odkryte w 1922 roku przez Jana Samsonowicza. Na ich terenie zlokalizowano ok. 2700 szybów. 1133Pradawne i pierwotne lasy bukowe Karpat i innych regionów EuropyAncient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europecentrujwojewództwo podkarpackieP (ix) 2007201120172021Zespół względnie nienaruszonych europejskich lasów bukowych. Od końca ostatniej epoki lodowcowej buk europejski zaczął się rozprzestrzeniać na terenach Alp, Karpat, Dinaryd oraz Pirenejów. Udana ekspansja na całym kontynencie europejskim jest powiązana z szeroką tolerancją na różne warunki klimatyczne. Wpis transgraniczny z Albanią, Austrią, Belgią, Bośnią i Hercegowiną, Bułgarią, Chorwacją, Czechami, Francją, Hiszpanią, Macedonią Północną, Niemcami, Rumunią, Słowacją, Słowenią, Szwajcarią, Ukrainą oraz Włochami. 1715Modernistyczne Centrum GdyniModernist Centre of Gdynia – the example of building an integrated communitycenterGdynia (województwo pomorskie)K (iv) 2026Gdynia zaczęła się rozwijać w trakcie dwudziestolecia międzywojennego, przez co duża część zabudowy miasta jest wybudowana w stylu modernistycznym. Styl ten cechował się białymi elewacjami budynków, co sprawiło, że przedwojenna Gdynia nosiła miano „białego miasta”.

Obiekty na polskiej liście informacyjnej UNESCO

Poniższa tabela przedstawia obiekty na polskiej liście informacyjnej UNESCO:

Nr ref. – numer referencyjny UNESCO; Obiekt – polska nazwa obiektu wraz z jej angielskim oryginałem na polskiej liście informacyjnej; Położenie – miasto, województwo; współrzędne geograficzne; Typ – klasyfikacja według zgłoszenia: kulturowe (K), przyrodnicze (P), kulturowo–przyrodnicze (K,P); Rok wpisu – roku wpisu na listę informacyjną; Opis – krótki opis obiektu wraz z informacjami o jego zagrożeniu.

Nr ref. Obiekt Zdjęcie Położenie Typ Rok Opis 530Gdańsk – miasto wolności i pamięciGdansk – Town of Memory and FreedomcenterGdańsk (województwo pomorskie)K (ii)(iv)(vi) 2005Gdańsk był świadkiem kilku kluczowych wydarzeń w historii Europy, m.in. pierwszej bitwy II wojny światowej, oraz początków ruchu „Solidarności” w Stoczni Gdańskiej. Ponadto na zabytkowym Głównym Mieście znajduje się wiele budynków w stylach gotyckim i renesansowym. 2101Kanał AugustowskiThe Augustów Canal (Kanal Augustowski)centerwojewództwo podlaskieK 2006Kanał Augustowski został zbudowany w latach 1823–1839, aby zapewnić bezpośrednie połączenie dwóch głównych rzek, Wisły oraz Niemna. Koniec kanału znajduje się na terytorium Białorusi. 2102Pieniński Przełom DunajcaThe Dunajec River Gorge in the Pieniny Mountainscenterwojewództwo małopolskieP 2006Przełom rzeki Dunajec w Pieninach ma ok. 8 km długości. Na tym obszarze występuje duża bioróżnorodność gatunkowa. Dużą popularnością cieszą się spływy kajakowe oraz pontonowe. 6884Młyn papierniczy w Dusznikach-ZdrojuPaper Mill in Duszniki-ZdrójcenterDuszniki-Zdrój (województwo dolnośląskie)K (iii)(iv) 2019Młyn papierniczy w Dusznikach-Zdroju jest jedną z najstarszych zachowanych papierni w Europie. Został wybudowany w XVI wieku, a w 1968 roku w tym miejscu otwarto muzeum. 6878Historyczny kompleks górnictwa węglowego w Zabrzu (XVIII–XX w.)Historical coal-mining complex in Zabrze (eighteenth–twentieth centuries)centerZabrze (województwo śląskie)K (ii)(iii)(iv) 2025Nominacja obejmuje tereny trzech dawnych kopalni antracytu (lub węgla kamiennego). Wydobycie w skali przemysłowej rozpoczęło się pod koniec XVIII wieku, a zakończyło pod koniec XX wieku. Sztolnia Królowa Luiza (na zdjęciu obok) została przekształcona w muzeum w 1993 roku. Tereny te obrazują rozwój technologiczny związany z wydobyciem węgla, a także związane z nim tradycje kulturowe górników i innych osób związanych z kopalniami. 6879Pole naftowe w Bóbrce – dziedzictwo początków światowego przemysłu naftowegoBobrka oil field – the heritage of the beginnings of the oil industry in the worldcenterBóbrka (województwo podkarpackie)K (ii)(iii)(iv) 2025Pole naftowe w Bóbrce obejmuje teren historycznej kopalni ropy naftowej oraz znajdujące się na jej obszarze Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego im. Ignacego Łukasiewicza. Kopalnia powstała w 1854 roku i jest uznawana za jedno z najważniejszych miejsc związanych z początkami światowego przemysłu naftowego.

Przypisy

Linki zewnętrzne Lista światowego dziedzictwa UNESCO Polski Komitet ds. UNESCO

Polska