Karl Heinz Bohrer (ur. 26 września 1932 w Kolonii, zm. 4 sierpnia 2021 w Londynie) – niemiecki literaturoznawca, krytyk literacki, myśliciel i publicysta.

Biografia Bohrer jest synem doktora ekonomii Hermanna Bohrera i Elisabeth Bohrer z domu Ottersbach. W latach 1939–1945 uczęszczał do Volksschule w jego rodzinnym mieście. Następnie był uczniem humanistycznego gimnazjum i Landschulheim w Birklehof w Szwajcarii. Pedagogika Internatu została po II wojnie światowej odbudowana przez filozofa Georga Pichta. W roku 1953 zdał egzamin maturalny i następnie studiował germanistykę, teatrologię i historię na Uniwersytecie w Kolonii. W tym samym roku pojechał pierwszy raz do Anglii, o której pisał wielokrotnie w następnych dekadach.

W semestrze letnim 1954 wyjechał na wymianę studencką na Uniwersytet w Getyndze, gdzie kontynuował naukę germanistyki, historii i zaczął studia z filozofii. W Getyndze spotkał germanistów Arthura Henkela (który później został jego promotorem podczas studiów doktoranckich), Wolfganga Kaysera i Hansa Neumanna, historyków Hermanna Heimpela, Karla Lange, Percyego Ernesta Schramma i Reinharda Wittrama, a także filozofów Helmutha Plessnera i Hermanna Weina.

W roku 1957 na Uniwersytecie w Getyndze Bohrer zdał egzamin państwowy z historii i z germanistyki. Następnie pracował jako lektor języka niemieckiego w Deutsches Zentrum w Sztokholmie. Na doktorat zapisał się w semestrze letnim w roku 1960 na Uniwersytecie w Heidelbergu, na którym usłyszał o historyku Rudolfie von Albertini i germanistach Arthurze Henkelu i Peterze Wapnewskim. W roku 1961 u Arthura Henkela obronił rozprawę doktorską na temat „Mit północy. Badania nad proroctwami historii romantycznej”.

Od 1968 roku Bohrer pracował jako krytyk literacki i redaktor odpowiedzialnym za dział literatury w FAZ, a w 1974 roku zastąpił go Marcel Reich-Ranicki, który mówił o swoim poprzedniku, że ten zredagował „literaturę z powrotem do widowni”Helmut Böttiger: Literaturkritiker: Schlegel, Benjamin und der Pausenclown. w: Heinz Ludwig Arnold, Matthias Beilein (wyd.): Literaturbetrieb in Deutschland. 3. wydanie. Monachium 2009, s. 97–108, tutaj str. 106; Kurt Oesterle: Wir sprachen mit[:] Karl Heinz Bohrer. Romantik und Revolte. w: Schwäbisches Tagblatt, 23.11.1989, nr 270.. Po rocznej przerwie powrócił do pracy dla FAZ jako londyński korespondentPhilipp Oehmke: Huckleberry Finn aus den Ruinen. w: Der Spiegel, nr 31/2012, s. 128–131..

W latach 1977–1978 habilitował się w dziedzinie lingwistyki i literaturoznawstwa na Uniwersytecie w Bielefeldzie z rozprawą o „Estetyka horroru. Pesymistyczny romantyk i wczesne dzieła Ernsta Jüngersa”. W 1982 roku został powołany do zakładu Nowej Niemieckiej Historii Literatury na Uniwersytecie w Bielefeldzie. Dwa lata później zostało powierzone Bohrerowi stanowisko wydawcy gazety Merkur, które piastował wraz z Kurtem Scheelem w latach 1991–2011. Od 1993 roku publikuje także serię Aesthetica z Suhrkamp-Verlag. Bohrer był pierwszym posiadaczem profesury Heidelberga GadameraMichael Braun: Provokateur und Negativist. Karl Heinz Bohrer ist der erste Inhaber der Heidelberger Gadamer-Professur, w: Basler Zeitung, 8.06.2001..

W 1997 w Bielefeldzie przeszedł na emeryturę. Był żonaty z pisarką Undine Gruenter, która zmarła w 2002 roku. Obecnie mieszka w Londynie, jego drugą żoną jest Angela Bielenberg z domu von der Schulenburg.

Twórczość Austriacki pisarz Franz Schuh charakteryzuje Bohrera w eseju „Der letzte Ästhet. Zu den Schriften Karl Heinz Bohrers” jako obecnie najważniejszego myśliciela estetyki”.Der letzte Ästhet, w: Die Zeit 15/1998. W niniejszej pracy Schuha omówiono szereg prac Bohrera, które zostały poświęcone tematyce estetyce horroru i zła; są to:

1. Erscheinungsschrecken und ErwartungsangstKarl Heinz Bohrer: Das absolute Präsens. Die Semantik ästhetischer Zeit, Frankfurt nad Menem 1994, s. 32–62.;

2. Die Ästhetik des Schreckens. Die pessimistische Romanitk und Ernst Jüngers FrühwerkHanser, Monachium-Wiedeń 1978; patrz: Michael Rutschky: Die Ästhetik des Schreckens. Zu Karl Heinz Bohrers Untersuchung. w: Neue Rundschau 89,3 (1978), s. 457–464.;

3. Die Grenzen des ÄsthetischenDie Grenzen des Ästhetischen, w: Die Zeit 37/1992.;

4. Sprachen der Ironie – Sprachen des Ernstes. Das ProblemKarl Heinz Bohrer (wyd.): Sprachen der Ironie – Sprachen des Ernstes, Frankfurt nad Menem 2000, s. 11–35.;

5. Ästhetik des StaatesKarl Heinz Bohrer: Nach der Natur. Über Politik und Ästhetik, Monachium, 1988.;

6. Das Böse –eine ästhetische Kategorie?Karl Heinz Bohrer: Imaginationen des Bösen. Zur Begründung einer ästhetischen Kategorie, Monachium 2004, s. 9–32.;

7. Der Abschied. Theorie der Trauer. Baudelaire, Goethe, Nietzsche, BenjaminFrankfurt am Main 1996.;

8. Möglichkeiteneiner nihilisitschen EthikLudger Heidbrink (wyd.): Entzauberte Zeit. Der melancholische Geist der Moderne, Monachium,1997..

Obok późniejszych esejów Bohrer napisał również dwutomową autobiografię: Granatsplitter (2012) oraz Jetzt (2017)Patrick Bahners: Karl Heinz Bohrers Autobiographie.

Przy okazji gry na Wembley-Elf (1972) Bohrer jako ówczesny korespondent z Londynu sformułował wyrażenie dotyczące jego osiągnięć jako „z głębi kosmosu”Jürgen Kaube: Karl Heinz Bohrer: Wider die Einspießerung des Intellektuellen. In: FAZ.NET. 26.09.2012, dostęp 12. Januar 2014.. Formuła sprawiła, że wyrażenie stało się idiomem nie tylko w dyskursie piłkarskim i tytułem filmu. Bohrer jest kojarzony ze sformułowaniem „dobry gość”PatrzL Georg Dietz in „Gut + Mensch = schlecht”, SPIEGEL 3/2016, s. 10..

Wyróżnienia i nagrody 1968: Nagroda Joseph E. Drexela 1978: Nagroda Johanna Heinricha Mercka za essej i krytyke literackąKarl Heinz Bohrer: Haß-Rede [mowa dziękczynna]. w: Akzente 26 (1979), s. 293–296. 1994: Medal Wilhelma Heinse 2000: Nagroda Lessinga za krytykę 2002: Gadamer-Stiftungsprofessur; niemiecka nagroda językoznawcza 2005: Wielka Nagroda Literacka Bawarskiej Akademii Sztuk Pięknych 2007: Nagroda Heinricha MannaGustav Seibt: Vom Bürgerkönigtum. Laudatio für Karl Heinz Bohrer. w: Sinn und Form 59,4 (2007), s. 557–563. 2011: Wyróżnienie Niemieckiej Akademii Języka i Poezji. Darmstadt. 2014: Order Zasługi Republiki Federalnej Niemiec

Dzieła literackie Der Mythos vom Norden. Studien zur romantischen Geschichtsprophetie, Heidelberg 1962, DNB 481920579, OCLC 252040202 (Inauguracyjna rozprawa o uzyskaniu stopnia doktora na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu im. Ruprechta Karlsa w Heidelbergu, Referent Arthur Henkel, Drugi referent: Friedrich Sengle, 26.02.1962, 146 str.). Die gefährdete Phantasie, oder Surrealismus und Terror. Carl Hanser, Monachium 1970 (bez ISBN). Der Lauf des Freitag. Die lädierte Utopie und die Dichter. Eine Analyse. Carl Hanser, Monachium 1973, . (Recenzja: Rudolf Hartung, Reflexion über die Utopie, w: Die Zeit 37/1973). Die Ästhetik des Schreckens. Die pessimistische Romantik und Ernst Jüngers Frühwerk. Carl Hanser, Monachium–Wiedeń 1978, . – Następne wydania Ullstein, Frankfurt nad Menem–Berlin–Wiedeń 1983, . Ein bißchen Lust am Untergang. Englische Ansichten. Carl Hanser, Monachium 1979, . Plötzlichkeit. Zum Augenblick des ästhetischen Scheins. Suhrkamp, Frankfurt nad Menem 1981, . (wyd.:) Mythos und Moderne. Begriff und Bild einer Rekonstruktion. Suhrkamp, Frankfurt nad Menem 1983, . Der romantische Brief. Die Entstehung ästhetischer Subjektivität. Carl Hanser, Monachium–Wiedeń 1987, . Nach der Natur. Über Politik und Ästhetik. Carl Hanser, Monachium–Wiedeń 1988, . Die Kritik der Romantik. Der Verdacht der Philosophie gegen die literarische Moderne. Suhrkamp, Frankfurt nad Menem 1989, . (Hrsg.:) Ästhetik und Rhetorik. Lektüren zu Paul de Man. Suhrkamp, Frankfurt nad Menem 1993, . Das absolute Präsens. Die Semantik ästhetischer Zeit. Suhrkamp, Frankfurt nad Menem 1994, . Der Abschied. Theorie der Trauer. Suhrkamp, Frankfurtnad Menem 1996, (jako TB, 2014: ). Die Grenzen des Ästhetischen. Monachium 1998, . Provinzialismus. Ein physiognomisches Panorama. Müonachium 2000, . (Hrsg.:) Sprachen der Ironie – Sprachen des Ernstes. Suhrkamp, Frankfurt nad Menem 2000, . Ästhetische Negativität. Monachium 2002, . Ekstasen der Zeit. Augenblick, Gegenwart, Erinnerung. Carl Hanser, Monachium–Wiedeń 2003, . Imaginationen des Bösen. Für eine ästhetische Kategorie. Monachium 2004, . Großer Stil. Form und Formlosigkeit in der Moderne. Carl Hanser, München 2007, . Das Tragische. Erscheinung, Pathos, Klage. Monachium 2009, . Selbstdenker und Systemdenker. Über agonales Denken. Carl Hanser, Monachium 2011, . Granatsplitter. Eine Erzählung. Carl Hanser, Monachium 2012, . Das Erscheinen des Dionysos, antike Mythologie und moderne Metapher. Suhrkamp, Berlin 2015, . Ist Kunst Illusion? (= Edition Akzente). Hanser, Monachium 2015, . Jetzt: Geschichte meines Abenteuers mit der Phantasie. Suhrkamp, Berlin 2017, .

Wywiady Alexander Kluge: 200 Jahre Revolution: Die Guillotine -- Es berichtet: Karl Heinz Bohrer. w: 10 vor 11 (dctp), RTL plus, 30. maj 1988. Olaf Haas, Karim Zendagui, Stefan Bollmann: Ich würde die Welt zweiteilen. Gespräch mit dem Literaturwissenschaftler und Herausgeber des, Merkur‘ am 20.08.1989 w Paryżu. w: Zeitmitschrift. Journal für Ästhetik und Politik 6 (10.1989–01.1990), s. 63–81. Georg Stanitzek: „Verzicht auf bürgerliche Bewaffnung”. Interview mit Karl Heinz Bohrer. In: Texte zur Kunst, Nr. 5, 2. Jg. (1992), S. 71–87. Eckhard Schumacher: „Was war denn ’68?” Ein Gespräch mit Karl Heinz Bohrer. w: Bielefelder StadtBlatt 46/1997, s. 10–11. Mara Delius: Von der Erotik des Denkens. Was will ein Intellektueller? Karl Heinz Bohrer spricht mit Mara Delius über Einsamkeit, Duzen und Heldenmut, Ulrike Meinhof, Jürgen Habermas und Rita Hayworth. w: Die Welt, 30. Juni 2012, s. 21–22 (felieton) – online (Memento z 20.04.2013 w Internet Archive). Philipp Oehmke: Huckleberry Finn aus den Ruinen. Er ist einer der schillerndsten und umstrittensten deutschen Intellektuellen. Wie es dazu kam, erklärt Karl Heinz Bohrer in seiner autobiografischen Abenteuererzählung, http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-87562026.html. w: Der Spiegel, 30. 07.2012, nr 31, s. 128–131. Jochen Rack: Gespräch mit Karl Heinz Bohrer. w: Sinn und Form 64,4 (lipiec/sierpień 2012), s. 481–491. Stefan Schlak: „Dieser Junge wünscht gefährlich zu leben”. Ein Gespräch mit Karl Heinz Bohrer. w: Zeitschrift für Ideengeschichte 4,3 (jesień2012), s. 49–66. Jürgen Kaube: „Die Ungeheuerlichkeit des täglichen Erlebens”. Karl Heinz Bohrer über seine intellektuelle Biographie. w: Frankfurter Allgemeine Zeitung, 8.03. 2017, nr 57, s. 9–11 (felieton)- online.

Literatura Karlheinz Weißmann: Karl Heinz Bohrer, w:Staatspolitisches Handbuch. tom 3, wydawnictwo Antaios, Schnellroda 2012. s. 23–24. Online

Strony internetowe Literatura Karla Heinza Bohrera i literatura o nim w katalogu Deutsche Nationalbibliothek Franz Schuh: Zu den Schriften Karl Heinz Bohrers – Der letzte Ästhet. w: Die Zeit 15/1998. Fragmenty dzieł Karla Heinza Bohrera ze strony Stanford University w: Bielefelder Universitätszeitung 190/1997, o przejściu na emeryturę Freier Geist und schöne Welt. w: taz, 2.05.2007, w sprawie przyznania nagrody im. Heinricha Manna Thea Dorn: Karl Heinz Bohrer: „Granatsplitter”. Erzählung einer Jugend. Literatur im Foyer, SWR, 24.01.2013, w SWR-Mediathek. Karl Heinz Bohrer: Stil treibt Gesinnung aus. Heinrich Heines politische Prosa. odczyt z dn. 12.07.2013 (Uni Bonn) na YouTube

Przypisy

Kategoria:Laureaci Nagrody Heinricha Manna Kategoria:Ludzie urodzeni w Kolonii Kategoria:Niemieccy dziennikarze Kategoria:Niemieccy eseiści Kategoria:Niemieccy krytycy literaccy Kategoria:Urodzeni w 1932 Kategoria:Zmarli w 2021