Płowa Bestia – powieść realistyczna z 1948 roku autorstwa Pawła Wiedermana (ur. 1889), opisująca powstawanie i likwidację gett żydowskich oraz organizację Rad Starszych Gmin Żydowskich (Ältestenräte der jüdischen Kultusgemeiden) na terenie wschodniego Górnego Śląska (Ost-Oberschlesien), którą pisał w ukryciu na terenie sosnowieckiego getta od 16 grudnia 1943 do 26 lipca 1944 roku.
Fabuła Głównym bohaterem powieści jest postać autentyczna, Mojżesz Merin – przewodniczący Centrali Żydowskich Rad Starszych na Wschodnim Górnym Śląsku (Zentrale der Ältestenräte der jüdischen Kultusgemeiden in Ost-Oberschlesien) w czasie okupacji niemieckiej. Akcja toczy się wokół jego osoby, jego współpracowników oraz historii społeczności żydowskich na terenie Górnego Śląska i zachodniej Małopolski w czasie wojny. Centrala Żydowskich Rad Starszych Wschodniego Górnego Śląska to samorząd żydowski utworzony z polecenia referatu do spraw żydowskich katowickiego Gestapo w styczniu 1940 roku, obejmującego swą władzą obszar prawie całej rejencji katowickiej oraz części rejencji opolskiej.
Autor opisuje z perspektywy Rad Starszych (Ältestenräte), jak dochodziło do eliminowania Żydów z życia gospodarczego, pozbawiania swobód i praw obywatelskich przez Niemców. Następnie przedstawia przesiedlenia z pomniejszych gett i miejscowości Górnego Śląska do Sosnowca, Będzina, Dąbrowy czy Myszkowa, a także masowe deportacje do niemieckich obozów zagłady i zupełną izolację w centralnych gettach w Będzinie i Sosnowcu oraz ich likwidację (od sierpnia 1943 r.).
W powieści znajdują się także opisy różnych żydowskich środowisk religijnych i kulturowych, które znalazły się w jednym zamkniętym getcie, często zupełnie oddalonych od siebie mentalnie jak Żydów zlaicyzowanych, którzy byli zasymilowani z kulturą niemiecką (np. z Gliwic czy Bielska) oraz Żydami religijnymi mówiącymi w jidysz z zamkniętych sztetli Zagłębia Dąbrowskiego.
Książka kończy się sprawozdaniem SS-Hauptsturmführera Hansa Dreiera z 4 sierpnia 1943 roku, w którym informuje o tym, że okręg wschodniego i Górnego Śląska został całkowicie oczyszczony z Żydów. Jednak autor przebywając w ukryciu wspomina, że w podziemiach i kryjówkach Środuli i Kamionki pozostało jeszcze po likwidacji getta około 2000 Żydów.
Sam autor we wstępie pisze tak:
Dostępność książki Książka została wydrukowana w nieznanej liczbie egzemplarzy w Monachium w 1948 roku nakładem EUCOM Civil Affairs Division, Authorization Number UNDP 219 i liczy 415 stron. Nigdy nie była wznawiana. Jest wielką rzadkością na rynku antykwarycznym. W 2017 roku w bibliotekach światowych znajdowało się 17 egzemplarzy (Niemcy 2, Francja 1, USA 11, Izrael 3). Jedyny znany egzemplarz w Polsce znajdował się prywatnych zbiorach bielskiego historyka Jacka Proszyka, który w 2020 roku przekazał go w darze Bibliotece Śląskiej w Katowicach.
Przypisy
Kategoria:Powieści z 1948 Kategoria:Historia Sosnowca Kategoria:Zagłada Żydów w Polsce Kategoria:Prowincja Górny Śląsk (1941–1945) Kategoria:Kolaboracja pod okupacją niemiecką