Terminator – amerykańska franczyza filmowa z gatunku science-fiction stworzona przez Jamesa Camerona. Została zapoczątkowana filmem Terminator w 1984 roku opowiadającym historię pewnej młodej kobiety w latach 80. XX wieku, która zostaje zaatakowana przez cybernetycznego zabójcę (Terminatora) przybywającego z przyszłości. Wkrótce dowiaduje się ona, że została wyznaczona do eksterminacji, jako że w przyszłości urodzi syna, który w XXI wieku ma poprowadzić ludzkość do zwycięstwa w trwającej wówczas wojnie z maszynami. Cała seria obejmuje w sumie sześć filmów pełnometrażowych, jeden krótkometrażowy, serial, a także szereg gier, komiksów i książek. W rolę tytułową w większości filmów cyklu wcielił się Arnold Schwarzenegger. Do 2010 roku całkowity dochód z franczyzy wyniósł 3 miliardy dolarów.
Pierwsze dwa filmy z serii – Terminator (1984) i Terminator 2: Dzień sądu (1991) – zostały nakręcone przez Jamesa Camerona i osiągnęły sukces zarówno komercyjny, jak i artystyczny, zarabiając w sumie ponad 600 milionów dolarów i czyniąc Terminatora jedną z najbardziej rozpoznawalnych serii filmowych na świecie. Obydwie produkcje wprowadzono ponadto do Narodowego Rejestru Filmowego Stanów Zjednoczonych jako filmy „znaczące kulturowo, historycznie lub estetycznie”.
Kolejne części cyklu takie jak: Terminator 3: Bunt maszyn (2003), Terminator: Ocalenie (2009) czy Terminator: Genisys (2015) zostały nakręcone bez udziału Jamesa Camerona i zarobiły razem 1,2 miliarda dolarów; jednak spotkały się z mieszanymi opiniami ze strony krytyków.
W późniejszym czasie Cameron, który w 2017 doszedł do porozumienia z właścicielami praw do marki, powrócił do pracy nad stworzoną przez siebie serią i wyprodukował nowy film cyklu – Terminator: Mroczne przeznaczenie (2019) wraz z Timem Millerem pełniącym funkcję reżysera. Produkcja choć zebrała w przeważającej części pozytywne recenzje ze strony krytyków, nie odniosła oczekiwanego sukcesu komercyjnego, zarabiając 261 milionów dolarów.
Tematyka filmów mały|James Cameron – twórca Terminatora Seria filmów skupia się na wojnie ludzi z maszynami sterowanymi przez zbuntowaną, stworzoną przez ludzi sztuczną inteligencję o nazwie Skynet. Na osadzonej w niedalekiej przyszłości wojnie jedyną nadzieją ludzkości na zwycięstwo jest charyzmatyczny przywódca ruchu oporu – John Connor.
W większości filmów serii widz może zaobserwować podróż w czasie, gdzie z przyszłości do czasów sprzed wojny przybywa cyborg mający za zadanie zapobiec narodzinom Connora poprzez zabójstwo jego matki, zanim ta go urodziła (pierwsza część) bądź zlikwidować samego Connora (druga i trzecia część), tym sposobem zapewniając Skynetowi zwycięstwo w wojnie trwającej kilkadziesiąt lat później. Do czasów sprzed wojny przybywa także człowiek – jeden z żołnierzy Connora (pierwsza część) bądź przeprogramowany drugi Terminator (druga i trzecia część) z misją uratowania wyznaczonej przez Skynet do eksterminacji osoby. Bohaterowie serii poprzez podróże w czasie wielokrotnie zmieniają bieg wydarzeń, gdyż, jak mówi przesłanie filmu: Przyszłość nigdy nie jest przesądzona.
Filmy Twórcy Filmy Terminator(1984) Dzień sądu(1991) Bunt maszyn(2003) Ocalenie(2009) Genisys(2015) Mroczne przeznaczenie(2019) Reżyser James Cameron Jonathan Mostow McG Tim Miller Producent Gale Anne Hurd James Cameron Mario KassarAndrew G. VajnaColin Wilson Derek AndersonVictor KubicekJeffrey Silver Megan Ellison James Cameron i Scenarzysta James CameronGale Anne Hurd James CameronWilliam Wisher Jr. John BrancatoMichael Ferris Patrick Lussier David S. Goyer, i Billy Ray John Brancato, Michael Ferris i James Cameron, Tim Miller i David Ellison Muzyka Brad Fiedel Marco Beltrami Danny Elfman Lorne Balfe Zdjęcia Adam Greenberg Montaż Mark Goldblatt Nicolas De Toth Wytwórnie filmowe Cinema '84 Carolco PicturesPacific Western ProductionsLightstorm EntertainmentStudioCanal IntermediaC2 Pictures Skydance Productions Lightstorm Entertainment i Skydance Media Dystrybucja Orion Pictures TriStar Pictures Warner Bros. Pictures i Columbia Pictures Paramount Pictures Paramount Pictures i 20th Century Fox Czas trwania 107 minut 137 minut 109 minut 115 minut 126 minut 128 minut Premiera (świat) 26 października 1984 3 lipca 1991 2 lipca 2003 21 maja 2009 1 lipca 2015 23 października 2019 Box office 78,4 milionów $ 523,7 milionów $ (wraz z wydaniem 3D) 433,4 milionów $ 371,4 milionów $ 440,6 milionów $ 261,1 milionów $
Terminator (1984)
Pomysł na film objawił się jego twórcy – Jamesowi Cameronowi – w trakcie nocnego koszmaru, kiedy przyśnił mu się metalowy szkielet robota wyłaniający się z płomieni ognia. Filmowiec napisał scenariusz z pomocą Gale Anne Hurd, a także Williama Wishera Juniora, po czym zajął się realizacją filmu. Cameron sprzedał prawa do Terminatora Gale Anne Hurd za symbolicznego dolara, dzięki czemu mógł wyreżyserować swój film.
Akcja filmu rozgrywa się w 1984 roku w Los Angeles. W ówczesnej rzeczywistości ukazanej na filmie pojawia się przybywający z przyszłości, z 2029 roku cyborg zwany „Terminatorem” mający na celu zabicie matki Johna Connora – przyszłego jeszcze wówczas nienarodzonego przywódcy ruchu oporu, który w XXI wieku ma poprowadzić ludzkość do zwycięstwa w wojnie z maszynami. Z przyszłości przybywa również jeden z żołnierzy ruchu oporu – Kyle Reese w celu uratowania matki Connora przed Terminatorem. W roli tytułowej wystąpił Arnold Schwarzenegger; w pozostałych rolach zagrali m.in. Linda Hamilton (Sarah Connor) oraz Michael Biehn (Kyle Reese). Światowa premiera filmu odbyła się 26 października 1984 roku (USA), zaś polska 1 marca 1987.
Film okazał się sukcesem i spotkał się z powszechnym uznaniem zarabiając na całym świecie 78 milionów dolarów. Otrzymał 3 Saturny (spośród siedmiu nominacji) – w kategoriach: „najlepszy scenariusz”, „najlepsza charakteryzacja” oraz „najlepszy film science-fiction roku”. Serwis Rotten Tomatoes przyznał filmowi wynik 100% i napisał, że „Ze względu na swoje imponujące sceny akcji, trzymającą w napięciu reżyserię oraz nieustępliwie szybkie tempo wiadome jest dlaczego Terminator nadal ma spory wpływ na kino akcji i filmy science-fiction.”. W 2008 roku Terminator został wpisany przez „National Film Preservation Board” do Narodowego Rejestru Filmowego Stanów Zjednoczonych, co oznacza szczególną ochronę filmu i przechowywanie go w Bibliotece Kongresu jako film „znaczący kulturowo, historycznie lub estetycznie”.
Terminator 2: Dzień sądu (1991) mały|skaluj|Arnold Schwarzenegger, odtwórca roli terminatora T-800
Produkcja drugiej części filmu została opóźniona o kilka lat z powodu ówczesnych ograniczeń technologicznych, które uniemożliwiły Jamesowi Cameronowi wykreowanie postaci cyborga T-1000 wykonanego z płynnego metaluCameron wpadł na pomysł umieszczenia w filmie cyborga z płynnego metalu jeszcze w trakcie pisania scenariusza do pierwszej części filmu, jednak wykorzystał ten pomysł dopiero kilka lat później przy produkcji Dnia sądu., a także ze względu na spory o własność intelektualną pomiędzy wytwórniami oraz Carolco Pictures posiadającymi prawa do serii. Sukces pierwszej części Terminatora pozwolił Jamesowi Cameronowi na nakręcenie kontynuacji za znacznie większy budżet. Całkowity koszt realizacji drugiej części filmu wyniósł około 100 milionów dolarów, czyli o kilkanaście razy więcej niż w przypadku części pierwszej, czyniąc Terminatora 2 filmem o największym budżecie w całej historii kina aż do tego momentu. Reżyser napisał scenariusz do filmu wspólnie z Williamem Wisherem Juniorem, z którym współpracował już przy pisaniu scenariusza do pierwszej części serii.
Film jest bezpośrednią kontynuacją filmu Terminator z 1984 roku. Akcja filmu rozgrywa się 11 lat później od poprzedniej części, kiedy to John Connor, przyszły przywódca ruchu oporu, mieszka z rodziną zastępczą, a jego matka Sarah Connor zostaje umiejscowiona w zakładzie psychiatrycznym za próbę zniszczenia fabryki komputerów, która ma być odpowiedzialna za stworzenie Skynetu – sztucznej inteligencji, która w przyszłości wypowie wojnę ludzkości. Do 1995 roku z przyszłości przybywa cyborg z płynnego metalu z misją zabicia 10-letniego Connora. Do tego samego roku trafia również starszy model Terminatora zaprogramowany tak, aby chronić młodego Johna. Connor wspólnie z T-800 pomaga wydostać się ze szpitala swojej matce, po czym wspólnie starają się powstrzymać tytułowy Dzień Sądu i zapobiec wojnie z maszynami. W roli tytułowej ponownie wystąpił Arnold Schwarzenegger, tym razem jako postać pozytywna. W pozostałych rolach pojawili się m.in.: Linda Hamilton (Sarah Connor), Edward Furlong (John Connor) i Robert Patrick (T-1000). Światowa premiera filmu odbyła się 3 lipca 1991 roku, z kolei polska 5 maja 1992.
Produkcja zarobiła na całym świecie blisko 517 milionów dolarów, będąc do dziś najbardziej dochodowym filmem z całej serii. Okazała się też jednym z kamieni milowych w historii stosowania efektów specjalnych. Film spotkał się z pozytywnym odbiorem krytyków, którzy chwalili głównie grę aktorską, sceny akcji oraz stronę wizualną filmu. Obraz otrzymał 4 Oscary – za najlepsze efekty specjalne, najlepszy dźwięk, najlepszy montaż dźwięku oraz najlepszą charakteryzację. Był również nominowany do tej nagrody w kategoriach: „najlepsze zdjęcia” i „najlepszy montaż”. Serwis Rotten Tomatoes przyznał filmowi wynik 93%, pisząc: „T2 zawiera ekscytujące sceny akcji oraz zadziwiające efekty specjalne, lecz tym co podnosi ową serię na wyższy poziom jest głębia postaci, zarówno tych ludzkich, jak i cybernetycznych”. W 2023 roku Terminator 2 został dodany do Narodowego Rejestru Filmowego Stanów Zjednoczonych jako film „znaczący kulturowo, historycznie lub estetycznie”.
T2 3D: Battle across Time (1996)
T2 3D to film krótkometrażowy wyprodukowany na potrzeby parków rozrywki Universal Studios. Jest to pierwszy krótkometrażowy film z serii Terminator i zarazem pierwszy zrealizowany w technologii 3D. Film również został wyreżyserowany przez Jamesa Camerona. Stanowi on mini-sequel filmu Terminator 2: Dzień sądu. W filmie ponownie wystąpili: Arnold Schwarzenegger, Edward Furlong, Linda Hamilton i Robert Patrick. Światowa premiera produkcji odbyła się 27 kwietnia 1996 roku na Florydzie.
Terminator 3: Bunt maszyn (2003)
Początkowo James Cameron planował napisać scenariusz i zająć się reżyserią trzeciej części serii, jednakże w drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych zrezygnował z tego pomysłu, gdyż – jak później stwierdził – uznał, że cała historia, którą chciał przekazać została już opowiedziana w dwóch nakręconych przez niego filmach. Sytuacja ta sprawiła, że trzeci pełnometrażowy film z cyklu był pierwszym filmem serii zrealizowanym bez udziału Camerona. Produkcją kontynuacji Dnia sądu zajęli się Andrew Vajna i Mario Kassar, którzy w 1998 uzyskali pełne prawa do kręcenia sequela. Zatrudnili oni do napisania scenariusza i Jonathana Mostowa do reżyserii filmu. Scenariusz został później napisany na nowo, przy wykorzystaniu materiału Sarafiana przez . Do filmu zaangażowano Arnolda Schwarzeneggera i Edwarda Furlonga aby ponownie zagrali swoje role – odpowiednio Terminatora T-800 i Johna Connora, jednakże drugi z wymienionych aktorów ostatecznie nie dołączył do obsady z powodu jego ówczesnych problemów związanych z zażywaniem narkotyków. W filmie do swojej roli miała powrócić także Linda Hamilton, aczkolwiek odmówiła ona udziału w filmie na skutek jej niezadowolenia ze scenariusza, a także braku zaangażowania w kręcenie filmu ze strony Jamesa Camerona.