thumb|Orkiestra symfoniczna w trakcie koncertu thumb|Strojenie orkiestry symfonicznej im. Karola Namysłowskiego w Zamościu podczas koncertu z cyklu "Accantus symfonicznie" w Auli UMK w Toruniu Orkiestra symfoniczna – zespół instrumentalny przeznaczony do wykonywania wielkich dzieł muzycznych: symfonii, koncertów, oper i baletów w czasie koncertów w filharmoniach, teatrach muzycznych oraz na wolnym powietrzu.
Do połowy XVIII wieku nie istniała standardowa obsada orkiestry. Wykształciła się ona na dworze elektora Palatynatu w Mannheimie w połowie XVIII wieku. Orkiestrę stanowił zespół instrumentów smyczkowych; I i II skrzypce, altówka oraz wiolonczela zdwajana przez kontrabas. Wyraźnemu ograniczeniu uległa rola dętych, którą tworzyły flety, oboje i fagoty, a od 1782 roku klarnet. Instrumenty te dobarwiały brzmienie smyczków i dopiero w XIX wieku zaczęto powierzać im partie solowe. Waltornie grały początkowo przede wszystkim fundament harmoniczny, tym ważniejszy, że na znaczeniu straciło basso continuo.
Orkiestra symfoniczna nigdy nie uzyskała ustalonego składu. Jej konfiguracja i liczebność podlega stałym przemianom, lecz istnieje pewien standard, sięgający przeciętnie około stu osób, wystarczający do wykonywania większości XIX- i XX-wiecznego repertuaru.
Orkiestrą symfoniczną kieruje dyrygent.
Obsada orkiestry symfonicznej (kolejność według zapisu w partyturze) instrumenty dęte (wł. Fiati) drewniane (wł. Legni) flety piccolo flety oboje rożek angielski klarnety klarnet basowy fagoty kontrafagot saksofony blaszane (wł. Ottoni) rogi waltornia trąbki sakshorny puzony tuby instrumenty perkusyjne (wł. Batteria) o określonej wysokości dźwięku Kastaniety Bębenek baskijski klawesy czelesta dzwonki dzwony wibrafon ksylofon marakasy marimba kotły o nieokreślonej wysokości dźwięku trójkąt talerze gong bęben wielki werbel instrumenty klawiszowe i inne fortepian klawesyn organy harmonium akordeon instrumenty strunowe szarpane harfa lutnia gitara klasyczna ukulele bandżo cytra instrumenty smyczkowe (wł. Archi) I skrzypce II skrzypce altówki wiolonczele kontrabasy
Powiększanie obsady orkiestry w XVIII i XIX w.D. Gwizdalanka Historia muzyki 2, PWM, Kraków 2006, s. 314. orkiestra mannheimska (1756): ok. 40 muzyków 10 I skrzypiec – 10 II skrzypiec – 4 altówki – 4 wiolonczele – 2 kontrabasy 2 flety – 2 oboje – 2 fagoty – 4 rogi w razie potrzeby trąbki i kotły
Ludwig van Beethoven V Symfonia: ponad 40 muzyków 20-25 osobowy kwintet smyczkowy flet piccolo – 2 flety – 2 oboje – 2 klarnety – 2 fagoty – kontrafagot 2 rogi – 2 trąbki – 3 puzony 2 kotły
Ludwig van Beethoven IX Symfonia: 52 muzyków 30-osobowy kwintet smyczkowy flet piccolo – 2 flety – 2 oboje – 2 klarnety – 2 fagoty – kontrafagot 4 rogi – 2 trąbki – 3 puzony 2 kotły – talerze – trójkąt - bęben wielki
Hector Berlioz Symfonia fantastyczna: 90 muzyków 15 I skrzypiec – 15 II skrzypiec – 10 altówek – 11 wiolonczel – 9 kontrabasów 2 flety – 2 oboje – 2 klarnety – 2 fagoty 2 trąbki – 2 kornety – 4 rogi – 3 puzony – 2 tuby dzwony – 4 kotły – talerze – wielki bęben 2 harfy
Gustav Mahler VIII Symfonia zwana Symfonią Tysiąca: 160 muzyków w orkiestrze oraz soliści i chór 24 I skrzypce – 20 II skrzypiec – 16 altówek – 14 wiolonczel – 10 kontrabasów 2 flety piccolo – 4 flety – 4 oboje – rożek angielski – 2 klarnety piccolo – 3 klarnety – klarnet basowy – 4 fagoty – kontrafagot 8 trąbek – 8 rogów – 7 puzonów – tuba harmonium – organy – fortepian triangiel – dzwony – dzwonki – czelesta – talerze – gong – 2 kotły – wielki bęben 6 harf – mandoliny
Przypisy
Bibliografia Mieczysław Drobner, Instrumentoznawstwo i akustyka.
Kategoria:Rodzaje zespołów muzycznych