Charakter narodowy – konstrukt teoretyczny, opisujący względnie trwałe właściwości i dyspozycje psychiczne powtarzające się w obrębie danego społeczeństwa oraz ich regularność. Teorie związane z tym pojęciem zazwyczaj koncentrują się wokół dwóch zagadnień: przyczyn, dla których w danych grupach etnicznych pojawiają się określone typy osobowości oraz przyczyn występowania regularności zachowań i ich wytworów w zbiorowościach narodowych o szczególnych układach modalnych cech psychiki.
Jednym z pierwszych badaczy zajmujących się zagadnieniem charakteru narodowego był austriacki uczony Otto Bauer. O polskim charakterze narodowym pisał między innymi ks. Paweł Tarasiewicz, zajmował on również istotne miejsce w rozważaniach Jana Stachniuka.
Charakter narodowy Polaków
Umiłowanie wolności i niezależność ducha Zalety
Stała nienawiść do obcego jarzma i bunty w niewoli. Tolerancja religijna przy dużej pobożności. Sprzeciw wobec cenzury i tajnej policji.
Wady
Warcholstwo, systematyczny bunt przeciw władzy. Wieczny lęk przed władzą absolutną. Ciągłe rozłamy i secesje polityczne.
Wielkoduszność, dobroć, poczucie humanitarne Zalety
Tolerancja światopoglądowa, narodowa i rasowa. Polacy zawsze przyznawali schronienie prześladowanym w innych krajach. Polscy żołnierze nigdy nie gnębili zwyciężonych. Łatwe wybaczanie wrogom i uznawanie ,,człowieka'' we wrogu.
Wady
Zbytnia miękkość charakteru i ,,mięczakowatość''. Zbytnia ufność do obcych i uleganie ich wpływom. Nieumiejętność wykorzystywania zwycięstw. Brak konsekwencji i surowości w ważnych chwilach.
Męstwo, bohaterstwo, swoiście pojęty honor Zalety
Wśród żołnierzy polskich nie było żołdaków. Honor decyduje o wiernej służbie lub porzuceniu jej w pewnych sytuacjach. Polacy zwyciężali brawurą i odwagą, a nie techniką i przewagą liczebną.
Wady
Brak wytrwałości i ,,bohaterstwa'' na co dzień. Polakom łatwiej umierać niż żyć dla Ojczyzny. Lekceważący stosunek do zwykłej ,,mrówczej pracy'' i ,,szarego człowieka''. Zła organizacja działań.
Umiejętność całkowitego oddania się sprawie publicznej Zalety
Podporządkowanie się nie władzy, lecz ,,sprawie''. Nigdzie tylu ludzi nie ofiarowało życia państwu. Masowo i świadczona honorowo praca społeczna.
Wady
Niedocenianie fachowców i zjawisk ekonomicznych. Swoisty snobizm narażania i poświęcania się. Patriotyczne ,,bicie piany'', powierzchowność i blaga.
Wiara w wyższość sił duchowych Zalety
W ciężkich chwilach wiara w ,,imponderabilia''. Przez 123 lata niewoli Polska istniała wyłącznie jako potęga duchowa. Jednolita postawa wobec okupantów niemieckich. Stosowanie optymistycznej zasady dum spiro, spero.
Wady
Przesadne zdawanie się na pomoc Opatrzności. Bierna postawa ,,jakoś to będzie''. W walkach zapał, uczucie i morale są przed stroną materialną i techniczną. Wiara w proroctwa i wróżby - Mickiewiczowskie ,,44''.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Podstawowe pojęcia socjologiczne Kategoria:Etnologia i antropologia kulturowa