Diabla Dziura w Bukowcu – największa jaskinia Pogórza Rożnowskiego. Ma dwa otwory wejściowe znajdujące się na zboczu zalesionego Bukowca na północny zachód od wsi Bukowiec koło Lipnicy Wielkiej, w rezerwacie przyrody Diable Skały, na wysokości 425 m n.p.m. Łączna długość korytarzy jaskini wynosi 365 m, a jej deniwelacja 42,5 m.
Opis jaskini Od niewielkiego otworu wejściowego (zamkniętego kratą) idzie w dół korytarz do małej Sali Piotrka (w bok odchodzi tu ciąg do otworu drugiego również zamkniętego kratą). Stąd niskim na początku korytarzykiem dochodzi się do rozgałęzienia zwanego Chłodnią:
w górę prowadzi korytarz do otworu drugiego, prawie pionowo w górę (przez 5,5-metrowy próg) dochodzi się do niewielkiego ciągu z dwoma studzienkami, na południowy zachód idzie w dół korytarz (główny ciąg jaskini) do Studni Dusz. W początkowej części tego korytarza odchodzi w górę ciąg prowadzący do górnych partii. Można nimi, okrężną drogą przez Komorę z Guanem, dostać się również do Studni Dusz. na północny wschód idzie w dół korytarz (główny ciąg jaskini) do podłużnej Komory Nietoperzowej. Stąd w prawo odchodzi korytarz do Sali nad Zębem. Z sali odchodzą dwa ciągi. Jeden prowadzi bardzo stromo w dół do sali Sypialnia, drugi przez prożek idzie do korytarza nazwanego Salą Balową. Przed jej końcem odchodzi w dół korytarzyk prowadzący do Studni „S".
Z trzech miejsc: Studni Dusz, Sypialni i Studni „S" można dostać się do najniższej, szczelinowej części jaskini.
Ze Studni Dusz, idąc najniższą częścią jaskini, przechodzi się przez miejsce nazwane Kuchnią, następnie korytarz prowadzi w dół, dochodzi do progu, za którym znajduje się salka Jadalnia. Stąd można wspiąć się do góry i dostać do Sypialni. Natomiast idąc dalej korytarzem nazwanym Korytarzem Gotyckim dochodzi się do Studni „S". Za studnią korytarz przechodzi przez trzy prożki i kończy się zawaliskiem (odchodzi tutaj jeszcze niewielki ciąg z czterema małymi kominami).
Przyroda Diabla Dziura jest jaskinią szczelinową typu osuwiskowego. Jej korytarze, komory i studnie rozwinęły się w liniach (płaszczyznach) spękań górotworu, przecinających się często pod kątami zbliżonymi do kątów prostych. Za sprawcę tych spękań Wojciech Walczak uznał trzeciorzędowe ruchy górotwórcze w czasie wypiętrzania Karpat. Górotwór budują tu piaskowce ciężkowickie, wykazujące zmienną grubość warstw i uławicowane przemiennie z czerwonymi iłowcami. W jaskini nie występują nacieki. Ściany korytarzy i komór często są prawie równoległe do siebie, równe i suche, brak jest na nich roślinnościWłodzimierz Margielewski, Jan Urban, Jaskinia szczelinowa Diabla Dziura w Bukowcu (Pogórze Rożnowskie, Karpaty zewnętrzne) jako inicjalne stadium rozwoju głębokich osuwisk w Karpatach fliszowych, Przegląd Geologiczny, vol. 52, nr 12, 2004.
W jaskini zimują nietoperze. Są to podkowce małe, nocki duże, nocki Natterera, nocki Brandta, nocki rude i gacki brunatne. W lutym 2008 roku zimowało w niej 158 nietoperzy.
Historia odkryć Jaskinia była znana od dawna. Świadczą o tym m.in. znaki poszukiwaczy skarbów umieszczone na skale przy otworze wejściowym. Z jaskinią wiąże się wiele legend związanych ze skarbami, a także diabłami. Wspominał o niej już w „Dzienniku podróży do Tatrów" z 1853 roku Seweryn Goszczyński. Wzmiankował ją również w 1878 r. Artur Gruszecki. W 1923 r. wstępne partie opisał Seweryn Udziela. Pierwszy fachowy, szerszy opis jaskini wraz z danymi pomiarowymi, szkicowym planem i fotografia otworu wejściowego opublikował w 1937 r. w „Wierchach” młody wówczas student geografii, Wojciech Walczak. W 1954 r. opis i plan jaskini sporządził Kazimierz Kowalski.
Pierwszą pełną dokumentację jaskini wykonali w 1977 r. grotołazi z Tarnowa. Według tych pomiarów jaskinia miała długość korytarzy 320 m, co plasowało ją wówczas na drugim miejscu listy najdłuższych jaskiń beskidzkich. Jej głębokość, wyliczona wówczas na 45 m, sytuowała ją na pierwszym miejscu najgłębszych jaskiń polskich Beskidów. Kolejne wyprawy eksploracyjne i pomiarowe w latach 1979-1993 prowadzili speleolodzy ze speleoklubów w Dębicy i Bielsku-Białej. Aktualną długość korytarzy (365 m) osiągnięto podczas eksploracji w 1997 r.
Przypisy
Kategoria:Jaskinie Pogórza Środkowobeskidzkiego Kategoria:Pogórze Rożnowskie Bukowiec