thumb|Karta identyfikacyjna Stefana Orzechowskiego,1943 thumb|Stefan Orzechowski w okresie służby w 5 Kresowej Dywizji Piechoty, podczas kampanii włoskiej w 1944 roku thumb|Stefan Orzechowski, na linii frontu, 1944 thumb

thumb|Stefan Orzechowski – pośrodku – wizytujący 15 batalion 5 Kresowej Dywizji Piechoty, Modena, 1946 thumb|Dyplom włoskiej odznaki Krzyż Wojenny za Męstwo Wojskowe – „Croce al Valor Militare”, wystawiony Stefanowi Orzechowskiemu w 1946 thumb|Stefan Orzechowski i jego żona Miroslawa i córka Eduvigia/Jadwiga w szpitalu wojskowym koło Amesbury, 1947 thumb|Stafan Orzechowski (po prawej) i jego córka Jadwiga Orzechowska-Ancaya – pośrodku z dzieckiem na kolanach, zdjęcie z 3 grudnia 2001 thumb|Rodzina Stefana Orzechowskiego – jego Córka Jadwiga – z prawej) i pozostała rodzina, zdjęcie zbiorowe z 3 grudnia 2001 thumb|Legitymacja – odznaczenie Orzechowskiego Krzyzem Czynu Bojowego Polskich Sil Zbrojnych, 27 kwietnia1999. thumb|Nagrobek Stefana Orzechowskiego na cmentarzu „Our Lady of Czestochowa Cemetery” (Doylestown, Bucks County, Pennsylvania, USA) – Section 17, Range 4 Stefan Orzechowski (ur. 27 sierpnia 1904 w Łodzi, zm. 13 czerwca 2002) – podpułkownik Wojska PolskiegoDecyzja Ministra Obrony Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 9 marca 2001 – Zob.: , pamiętnikarz-monografista 5 Kresowej Dywizji Piechoty, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys Młodość Stefan Orzechowski urodził się 27 sierpnia 1904 roku w Łodzi. Jego rodzicami byli Stanisław, technik włókienniczy i Julianna z Jankowskich. W 1923 r. ukończył w Łodzi gimnazjum handlowe. Jako uczeń był aktywnym drużynowym w Związku Harcerstwa Polskiego i w Harcerskim Klubie Sportowym, gdzie uprawiał grę w piłkę nożną. Jego służba wojskowa rozpoczęła się w 1924 r., kiedy to został powołany do wojska. Ukończył Szkołę Podchorążych Rezerwy w Skierniewicach. Na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1930 w korpusie oficerów rezerwy piechoty. W 1934 pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Łódź Miasto II. Posiadał wówczas przydział do 31 Pułku Strzelców Kaniowskich.

Pracując od 1926 roku w oddziale bilansowym Izby Skarbowej w Łodzi, podjął zarazem studia na Wydziale Nauk Ekonomicznych i Społecznych Warszawskiej Wolnej Wszechnicy (Oddział w Łodzi). Następnym jego miejscem pracy od 1929 roku była „Elektrobudowa S. A.” działająca w przemyśle maszynowym – producent między innymi silników elektrycznych i transformatorów. Zajmował się tam ewidencją kosztów ich produkcji, a następnie od 1935 roku, do wybuchu wojny 1 września 1939 – kierował działem sprzedaży.

Początki służby wojskowej W czasie kampanii wrześniowej 1939 walczył w szeregach baonu strzelców nr 4, który był przydzielony do 10 Dywizji Piechoty. Batalion ten, po rozbiciu w walkach, wycofano w okolice Modlina, a następnie Brześcia nad Bugiem. Planowano bowiem wykorzystać go wraz z innymi wycofanymi oddziałami przy tworzeniu linii obrony opartej o Wisłę i San. Plan ten jednak nie został zrealizowany, ponieważ wschodnią granicę Polski przekroczyła Armia Czerwona, a Wojsko Polskie obowiązywał rozkaz nie stawiania oporu.

Niewola w sowieckim obozie pracy przymusowej Następny rozdział życiorysu Orzechowskiego to niewola sowiecka, w której znalazł się wraz ze swym oddziałem w nocy z 17 na 18 września 1939. Został wtedy przydzielony do obozu żołnierskiego, ponieważ ukrył swój stopień oficerski. W przeciwnym razie mógłby zostać ofiarą mordu katyńskiego popełnionego w 1940 roku na oficerach Wojska Polskiego.

Ten dwuletni okres spędził najpierw w jenieckim obozie pracy w pobliżu miasta Bolszoje Zaporoże (Obwód dniepropetrowski). Następnie – wobec odmowy pracy w dniu Bożego Narodzenia – został przeniesiony wraz z kolegami do tak zwanego poprawczego obozu nad Dźwiną Północną, w dół rzeki od miasta Kotłas w kierunku Morza Białego (Komi ASRR, obecnie Obwód archangielski), gdzie pracował od połowy stycznia 1940 w niezwykle surowych warunkach (śmiertelność w pierwszym roku ok. 20%, w drugim – ok. 30% – (zob. szerzej: Gułag).

Zwolnienie z obozu pracy i służba w Polskich Siłach Zbrojnych w ZSRR W tych warunkach dotrwał Orzechowski do sierpnia 1941, kiedy to po uderzeniu Niemiec na Rosję i zawarciu 30 lipca 1941 układu Sikorski-Majski, wprowadzono w ZSRR tak zwaną amnestię dla obywateli polskich i rozpoczęto rekrutację uwięzionych w łagrach Polaków do tworzonych tam oddziałów Wojska PolskiegoWitold Biegański, Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie, Warszawa 1990, wyd. Krajowa Agencja Wydawnicza..

W tym miejscu warto zacytować Stefana Orzechowskiego, który w swej książce opisał, jak odbywało się – po wejściu w życie „amnestii” – ujawnienie ukrytych uprzednio stopni oficerskich:

Po zwolnieniu z łagru (Gułag) i ujawnieniu stopnia oficerskiego, Orzechowski w charakterze dowódcy grupy 1200 żołnierzy, dotarł 6 września 1941 r. do 5 Dywizji Piechoty w Tatiszczewie (ros. Татищево), położonym w obwodzie saratowskim. Następnie na wiosnę 1942 znalazł się w Dżalalabadzie (w Kirgistanie), gdzie odbywały się ćwiczenia i szkolenie oddziałów.

Ewakuacja z ZSRR i służba na Bliskim Wschodzie Po ewakuacji z terytorium ZSRR do Iranu, a następnie do Iraku (marzec-wrzesień 1942) powierzono Orzechowskiemu stanowisko oficera wywiadowczego w dowództwie 5 Brygady, wreszcie – po 15-miesięcznych szkoleniach (1943) – otrzymał przydział do dowództwa 5 Dywizji Kresowej, w której kontynuował służbę w następnych latach w strukturach 2 Korpusu, szczególnie we Włoszech.

Stefan Orzechowski opisał funkcje Oddziału wywiadowczego 5 Kresowej Dywizji Piechoty – w tym również swoje – w następujący sposób:

Okres służby Orzechowskiego w dywizji trwał aż do jej rozformowania w 1947 i obejmował lata: 1942 – ewakuacja z Rosji na Bliski Wschód, 1943 – przesunięcie 2 Korpusu do Palestyny, październik i częściowo listopad 1943 – wielkie manewry na terenach Palestyny i Libanu, koniec 1943 – przesunięcie części 2 Korpusu do Egiptu), styczeń 1944 przesunięcie pozostałych oddziałów do Egiptu, luty 1944 – przetransportowanie (drogą morską) Dywizji z Port Saidu do Tarentu we Włoszech. Od tej chwili rozpoczął się udział Orzechowskiego w działaniach przygotowawczych i w 14-miesięcznych walkach 2 Korpusu we Włoszech – w okresie: luty 1944 – kwiecień 1945.

Kampania włoska W jego służbie podczas kampanii włoskiej można wyróżnić następujące fazy: od połowy lutego – do 22 marca 1944 – walki patrolowe i artyleryjskie w rejonie gór Monte San Pietro, i Monte Santa Croce, 11–18 maja 1944 – udział Orzechowskiego jako oficera wywiadowczego 5 Dywizji Kresowej w bitwie o Monte Cassino, 23 czerwca – 31 sierpnia 1944 działania nad Morzem Adriatyckim, a szczególnie: 14–18 lipca 1944 walki o Anconę, 20 lipca – 5 sierpnia walki w rejonie Ripe (Ankona), 6–10 sierpnia 1944 walki pod Monterado i Cesano, 18–22 sierpnia 1944 walki nad rzeką Metauro, 23–31 sierpnia 1944 natarcie na betonowe pozycje linii obronnej Gotów, jesień 1944 – bitwa o Santa Sofia, walki w Apeninie Emiliańskim (zob. Geografia San Marino), bitwa o Monte Grosso (Włochy), bitwa o Predappio i bitwy górskie w rejonie Predappio, późna jesień 1944 – listopad – walki górskie na Monte Testo, Monte Casaluda, Monte Agostino, bitwy pod Monte Cerrero i Monte Fortino, grudzień i początek stycznia 1945 – walki pozycyjne na wschód od rzeki Senio między innymi w rejonach Riolo dei Bagni, Cuffiano, Monte dall Olio, marzec 1945 – po przerwie na uzupełnienie stanów osobowych i sprzętu – walki pozycyjne nad rzeką Senio, 9 do 21 kwietnia 1945 – bitwa o Bolonię, przełamanie obrony na rzece Senio, walki nad Santerno, 21 kwietnia 1945 – zdobycie Bolonii i rozkaz dowództwa 2 Korpusu o zaprzestaniu walk.

Tak więc początkiem szlaku bojowego Stefana Orzechowskiego w Italii było lądowanie 5 Kresowej Dywizji Piechoty w Tarencie (luty 1944), a jego zakończeniem – zdobycie Bolonii (kwiecień 1945). Natomiast od maja 1945 uczestniczył w służbie społecznej pełnionej przez żołnierzy 5 Kresowej Dywizji Piechoty na rzecz rodzin żołnierskich i uchodźców polskich uwolnionych z obozów niemieckich i służby wartowniczej (zwłaszcza przy magazynach wojskowych). Zakończył ją na jesieni 1946, po czym – późną jesienią 1946 – w związku z ewakuacją 2 Korpusu do Wielkiej Brytanii – znalazł się na Wyspach Brytyjskich (wraz ze sprowadzoną z Polski rodziną).

Emigracja Po rozformowaniu dywizji w 1947 – wobec trudności zatrudnienia w swym zawodzie (ekonomia, finanse) – odbył Orzechowski kurs elektromechaniczny, a następnie podjął decyzję o emigracji wraz z rodziną do Argentyny. Spędził tam okres 20 lat, by w 1967 przenieść się do Stanów Zjednoczonych, gdzie między innymi w końcowym okresie życia był zatrudniony w charakterze doradcy finansowego w szpitalu. W 2001 otrzymał awans ze stopnia majora na stopień podpułkownikaDecyzja Ministra Obrony Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 9 marca 2001 – zob.: . Zmarł w 2002.

Ordery i odznaczenia thumb|upright|Stefan Orzechowski w swym „kąciku patriotycznym” (jak go nazywał). W gablocie ściennej widać jego odznaczenia wojskowe, 3 grudnia 2001 Na podstawie m.in. zdjęcia: Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti MilitariZob.: [dostęp 2018-05-09]. Krzyż Walecznych Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino Krzyż Czynu Bojowego Polskich Sił Zbrojnych na ZachodzieZob. Krzyż Wojenny za Męstwo Wojskowe – Królestwo Włoch Gwiazda 1939–1945 – Wielka Brytania Gwiazda Italii – Wielka Brytania Medal Obrony – Wielka Brytania Medal Wojny 1939-45 – Wielka Brytania

Przypisy

Bibliografia

5 Dywizja Piechoty w dziejach oręża polskiego, Pruszków 1997, wyd. Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, . Witold Biegański, Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie, Warszawa 1990, wyd. Krajowa Agencja Wydawnicza, .

Kategoria:Kombatanci mianowani oficerami III Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie związani z Wolną Wszechnicą Polską Kategoria:Wojskowi związani z Łodzią Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Czynu Bojowego Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Pamiątkowym Monte Cassino Kategoria:Polacy – uczestnicy kampanii włoskiej 1943–1945 Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Wojennym za Męstwo Wojskowe Kategoria:Polacy odznaczeni Gwiazdą za Wojnę 1939–45 Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Obrony Kategoria:Polacy odznaczeni Gwiazdą Italii Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Wojny 1939–1945 Kategoria:Podporucznicy piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Oficerowie Polskich Sił Zbrojnych Kategoria:Oficerowie Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR 1941–1942 Kategoria:Uczestnicy bitwy o Ankonę 1944 Kategoria:Uczestnicy bitwy o Bolonię 1945 Kategoria:Uczestnicy bitwy o Monte Cassino 1944 Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Urzędnicy izb skarbowych II Rzeczypospolitej Kategoria:Oficerowie dowództwa 5 Kresowej Dywizji Piechoty Kategoria:Ludzie urodzeni w Łodzi Kategoria:Harcerze związani z Łodzią Kategoria:Urodzeni w 1904 Kategoria:Zmarli w 2002