Johannes de Muris, Jehan Des Murs (ur. ok. 1295–1300, Lisieux, Normandia, zm. ok. 1360) – francuski astronom, matematyk i czołowy teoretyk muzyki średniowiecza. Autor pięciu rozpraw muzycznych, w tym najpopularniejszego w XV-wiecznej Europie Środkowej traktatu muzycznego i podręcznika Musica speculativa z 1323 r. (15 ze wszystkich zachowanych 23 rękopiśmiennych egzemplarzy pochodzi z tego terenu, w tym 7 z Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie). Od 1321 był związany z paryską Sorboną. Pozostawał z kontaktach z Philippem de Vitry, który był czytelnikiem jego traktatów.
Pisma matematyczne i astronomiczne Arithmetica speculativa, 1324?, Opus quadripartitum numerorum (4 ks.), 1344, Libellus de correctione numeri aurei, 1346-47 (poświęcona reformie kalendarza).
Rozprawy muzyczne Jest pierwszym znanym z nazwiska teoretykiem, który podjął się opisu i uporządkowania notacji menzuralnej epoki ars nova w swoim traktacie Libellus cantus mensurabilis (ok. 1340). Jest to zresztą najczęściej kopiowana rozprawa menzuralna średniowiecza, zachowana w 47 kopiach, komentowana przez Prosdocimusa de Beldemandis i Ugolina de Orvieto. Część pierwsza jego Ars contrapuncti, pt. Quilibet affectans, jest jednym z najwcześniejszych traktatów kontrapunktycznych i najliczniej zachowanym spośród XIV- i XV-wiecznych tekstów na ten temat. Rozważa w nim kwestie podziału konsonansów (na doskonałe i niedoskonałe) oraz określa reguły ich następstwa.
W czasach nowożytnych został wydany drukiem najpierw w ramach trzytomowej serii Scriptores ecclesiastici de musica sacra potissimum (red. Martin II Gerbert, 1784), a następnie w Scriptorum de musica medii aevi nova series, t. I-IV (red. Charles Edmond Henri de Coussemaker, Paryż 1864-76). U Gerberta pojawiają się błędne nazwy traktatów: Ars discantus zamiast Musica theorica (I ks. Notitia artis musicae) oraz Quaestiones super partes musicae zamiast Compendium musicae practicae.
Wykaz tekstów Notitia artis musicae (czasem jako Ars novae musicae, 1319–21 (ks. I. Musica theorica, ks. II: Musica practica): red. Ulrich Michels [w:] Corpus Scriptorum de Musica, t. 17, American Institute of Musicology 1972, s. 47–107; Compendium musicae practicae, ok. 1322: red. Ulrich Michels [w:] Corpus Scriptorum de Musica, t. 17, American Institute of Musicology 1972, s. 119–46; Musica speculativa secundum Boetium, znana także jako Musica Muris, czerwiec 1323 (drugie wydanie skrócone przez autora w 1325): red. Chirstoph Falkenroth, „Beihefte zum Archiv für Musikwissenschaft”, z. 34, Stuttgart 1992, red. Elżbieta Witkowska-Zaremba, „Musica Muris” i nurt spekulatywny w muzykografii średniowiecznej, Studia Copernicana, t. 32, Warszawa 1992, s. 171–248, red. Susan Fast, Johannis de Muris musica (speculativa), Ottawa 1994; Libellus cantus mensurabilis secundum Johannes de Muris, ok. 1340, autorstwo wątpliwe: red. Daniel Seth Katz, The Earliest Sources for the ‘Libellus cantus mensurabilis secundum Johannem de Muris’ (rozprawa doktorska, Duke University 1989), s. 266–88; Ars contrapuncti secundum Johannes de Muris, po 1340; De sonis musicis, zaginiony.
Przypisy Lawrence Gushee, C. Matthew Balensuela and Jeffrey Dean, hasło Muris, Johannes de [w:] Grove Music Online, Oxford Music Online, [dostęp 21 czerwca 2018] Elżbieta Witkowska-Zaremba, hasło Johannes de Muris [w:] Encyklopedia muzyczna PWM, t. 6, Warszawa 2000, s. 466-468 Elżbieta Witkowska-Zaremba,„Musica Muris” i nurt spekulatywny w muzykografii średniowiecznej, Studia Copernicana, t. 32, Warszawa 1992
Bibliografia Lawrence Gushee, C. Matthew Balensuela and Jeffrey Dean, hasło Muris, Johannes de [w:] Grove Music Online, Oxford Music Online, [dostęp 21 czerwca 2018], Ulrich Michels, Die Musiktraktate des Johannes de Muris, „Beihefte zum Archiv für Musikwissenschaft”, zeszyt 8, Wiesbaden 1970, Elżbieta Witkowska-Zaremba, „Musica Muris” i nurt spekulatywny w muzykografii średniowiecznej, Studia Copernicana, t. 32, Warszawa 1992, Elżbieta Witkowska-Zaremba, hasło Johannes de Muris [w:] Encyklopedia muzyczna PWM, t. 6, Warszawa 2000, s. 466-468.
Kategoria:Astronomowie XIV wieku Kategoria:Francuscy astronomowie Kategoria:Francuscy matematycy Kategoria:Francuscy teoretycy muzyki Kategoria:Matematycy XIV wieku