Zgodni sąsiedzi
Rośliny sąsiadujące ze sobą, oddziałują na siebie wzajemnie. Mogą sobie obopólnie przeszkadzać lub pomagać w rozmaity sposób, np. wykorzystując optymalnie składniki pokarmowe, czy światło, jedne rośliny mogą być podporą dla innych, mogą stanowić ochronę przed wiatrem itp. Ponadto poszczególne gatunki roślin wpływają na swój rozwój poprzez produkty przemiany materii i inne substancje wydzielane przez ich liście lub korzenie - mówimy wtedy o allelopatii.
WarzywaZioła poprawiające ich smakgrochkoper ogrodowyziemniakkolendra siewna, kminek zwyczajny, mięta pieprzowakoper włoskicząber ogrodowysałata głowiastacząber ogrodowyrzodkiewkarzeżucha ogrodowaburak ćwikłowykoper ogrodowypomidorpietruszkacebulakoper ogrodowy
Zasada uprawy współrzędnej jest więc prosta: należy tak dobrać poszczególne gatunki, aby konkurencja między nimi była jak najmniejsza, a pomoc jak największa. Rośliny uzupełniają się nad i pod ziemią, dopasowane są pod względem wymagań pokarmowych, czasami chronią się wzajemnie przed szkodnikami.
Niestety często jest tak, że dodatnia allelopatia zachodzi tylko w jednym kierunku, czasem nawet jedna z roślin wpływa dodatnio na inną, podczas gdy ta wpływa ujemnie na pierwszą. Innym problemem jest fakt, iż w literaturze dotyczącej tematu często spotyka się rozbieżne zalecenia co do połączeń danych gatunków. Wynika to z faktu, że różni autorzy zalecają jednocześnie np. inną rozstawę roślin, inne terminy sadzenia i siania, ponadto polecają różne odmiany. W dodatku allelopatia może mieć znaczenie lub nie w zależności od stanowiska i warunków klimatycznych. Z tych względów nie należy brać dosłownie tabeli zamieszczonych w tym rozdziale i używać ich jedynie jako wskazówek, sprawdzając każdorazowo jak wypada dana uprawa współrzędna w warunkach naszego ogrodu. Poniższe zestawienia są szczególnie godne wypróbowania:
Ponadto unikajmy takich zestawień:
Konkurencja Uprawiane gatunki moją zróżnicowane wymagania pokarmowe, na jednym zagonie nie powinny rosnąć gatunki o bardzo dużych wymaganiach z gatunkami o małych wymaganiach, u których wystąpiłoby w takim przypadku ryzyko przenawożenia. Nie ma za to przeciwwskazań w łączeniu roślin o średnich wymaganiach z roślinami o wymaganiach dużych lub roślin o średnich wymaganiach z roślinami o małych. Warto pamiętać, że szczególnie dobrze na wzrost gatunków niemotylkowych wpływają gatunki roślin motylkowych, które dzięki symbiozie z bakteriami brodawkowymi mają dostęp do atmosferycznego azotu, a z nimi także rośliny uprawiane współrzędnie.
Niektóre rośliny mają bardzo zróżnicowane zapotrzebowanie na wodę, dlatego problematyczna może być ich współrzędna uprawa. Przykładem jest tu marchew i cebula, które oprócz takich korzyści jak obopólna ochrona przed szkodnikami nie pasują zbytnio pod tym właśnie względem - cebula ma wymagania nieco mniejsze.
Warzywa zajmują różną powierzchnię, tutaj także należy odpowiednio dobrać rośliny i zostawić im tyle wolnej przestrzeni, ile wymagają.
Duże znaczenie w przypadku uprawy współrzędnej ma głębokość korzenienia się roślin. Łącząc rośliny pobierające składniki z głębszych warstw gleby z roślinami korzeniącymi się płytko można znacznie intensywniej wykorzystać zagony.
Ochrona przed szkodnikami W ogrodach biologicznych ogranicza się stosowanie chemicznych środków ochrony roślin praktycznie do zera, dlatego uprawy stają się bardziej narażone na ataki szkodników i patogenów. Rozwiązaniem są tutaj uprawy współrzędne uwzględniające wpływ danego gatunku na ograniczenie lub nawet wyeliminowanie szkodliwego czynnika. Przykłady takiego rodzaju allelopatii przedstawia poniższa tabela:
Choroba/szkodnikRoślinny ochronneSzczególnie skuteczne kombinacjeBawełnica korówka, mszycenasturcja, lawenda, cząber ogrodowy nasturcja pod drzewami owocowymi róże i lawenda fasola i cząber ogrodowyBielinek kapustnikkoper, szałwia, rozmaryn, tymianek, mięta pieprzowa, bylica, pomidory, seler kapusta z pomidorami kapusta z selerem kapusta z ziołami na brzegach zagonuMączniak prawdziwyczosnek, szczypiorekkilka roślin czosnku pod drzewami, krzewami, truskawkami czy różamiMrówkilawenda, wrotycz pospolity, roszpunkaróże z lawendąMuchówkibazylia, wrotycz pospolity, orzech włoskiorzech włoski w miejscu wypoczynkowymMyszy, karczownikiczosnek, szachownica cesarska, wilczomlecz, ułudka ostrzeń, nostrzyk, słonecznik, narcyzy La Riantenostrzyk w zasięgu korony drzewa, słoneczniki lub narcyzy na brzegach zagonówNicienieaksamitka, nagietek lekarskiwymienione rośliny jako rośliny okrywowe lub na brzegach zagonówPchełki ziemnebylica piołun, mięta pieprzowa, sałata, kwitnące pędy janowca kapusta z sałatą siewki ogórka i janowiecPołyśnica marchwiankacebula, szałwia, rzeżuchamarchew z cebulą lub rzeżuchąRdza porzeczkowo-wejmutkowabylica piołunbylica piołun z porzeczką czarnąŚlimakigorczyca, cebula, czosnek, nasturcja, szałwia, hyzop, tymianekskuteczność "względna"Śmietka cebulankamarchewcebula z marchwiąStonka ziemniaczanachrzan pospolity, jasnota, wrotycz pospolity, aksamitkaintensywnie pachnące odmiany aksamitek wśród ziemniaków
Szczegółowe informacje dotyczące gatunków oddziałujących korzystnie lub niekorzystnie znajdują się w opisach poszczególnych roślin uprawnych
>>