Transliteracja i transkrypcja pisma jidysz Poniższa tabela prezentuje zestaw znaków występujących w jidysz podług słownika Uriela Weinreicha English-Yiddish-English Dictionary (Weinreich 1968). Transkrypcje YIVO i Harkavy'ego są zaczerpnięte z tego samego źródła, gdzie są przedstawione jako "odpowiedniki fonetyczne" i zwane romanizacją. Transkrypcja YIVO jest międzynarodowym standardem. Transkrypcja Harkavy'ego z roku 1898 została załączona tylko dla porównania. Transkrypcja IPA odpowiada przykładom dźwiękowym w zalecanej przez YIVO wymowie, zamieszczonym na stronie instytutu. Transkrypcja fonetyczna jest transkrypcją zwyczajową, stosowaną w polskojęzycznych publikacjach Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie i jako taka, choć bardziej zrozumiała dla ludzi posługujących się językiem polskim, nie stanowi żadnego oficjalnego standardu. Załączona transliteracja jest zgodna z Polską Normą PN-74/N-01212.
Symbol Wartość numeryczna Transkrypcja YIVO Transkrypcja Harkavy'ego Transkrypcja IPA Transliteracja wg PN-74/N-01212 Transliteracja wg autora Transkrypcja fonetyczna Nazwa litery w jidysz Nazwa litery po polsku Uwagi א 1 (brak) (brak) (brak) a lub ⊃ (a) ⊃ (brak) sztumer alef (3) אַ 1 a a a a a a pasech alef אָ 1 o o ɔ o o o komec alef ב 2 b b b b b b bejs בֿ 2 v v v v (a) v w wejs (2) ג 3 g g g g g g giml ד 4 d d d d d d dalet דז dz (brak) ʣ (brak) ġ dz dalet zajen דזש dzh (brak) ʤ ǧ ǧ dż dalet zajen szin ה 5 h h h h h h hej ו 6 u u ʊ w (a) u u wow וּ 6 u (brak) ʊ u u u melupm wow (4) װ v v v w w w cwej wown ױ oy oi ɔj oy lub oj oj oj wow jud ז 7 z z z z z z zajen זש zh zh ʒ ž ž ż zajen szin ח 8 kh ch x ḥ (a) ḥ ch ches (2) ט 9 t t t t lub ṭ (a) t t tes טש tsh (brak) ʧ č č cz tes szin י 10 y, i y, i j, i i lub y lub j i lub j j, i jud (5) יִ 10 i (brak) i (brak) i i chirek jud (6) ײ ey ei, ai ɛj ey, aj ej ej cwej judn ײַ ay (brak) aj ay, ej aj aj pasech cwej judn כּ 20 k k k k (a) ḳ k kof (2) (7) כ 20 kh ch x ḵ lub ch (b) ḵ ch chof ך 500 kh ch x ḵ lub ch (b) ḵ ch lange chof (1) ל 30 l l l, ʎ l l l lamed מ 40 m m m m m m mem ם 600 m m m m m m szlos mem (1) נ 50 n n n n n n nun ן 700 n, m n, m n, ŋ, m n n n, m lange nun (1) ס 60 s s s s s s samech ע 70 e e ɛ e lub ⊂ (a) e e ajen פּ 80 p p p p p p pej (8) פֿ 80 f f f f f f fej ף 800 f f f f f f lange fej (1) צ 90 ts tz ʦ c lub ṣ (c) c c cadek ץ 900 ts tz ʦ c lub ṣ (c) c c lange cadek (1) ק 100 k k k k lub q (a) k k kuf ר 200 r r ʀ r r r rejsz ש 300 sh sh ʃ š š sz szin שׂ 300 s s s ś ś s sin (2) תּ 400 t t t t (a) ṯ t tof (2) ת 400 s s s ṯ (a) lub s ṣ s sof (2)
Przypisy (1) Forma końcowa. Używana tylko na końcu wyrazu. (2) Używana tylko w słowach pochodzenia hebrajskiego. (3) Nie wymawia się jej i nie transkrybuje. Oznacza tylko, że sylaba zaczyna się od wymawianego , lub złożenia tych liter. (4) Używane tylko w sąsiedztwie albo przed . (5) Spółgłoskowe [j] na początku sylaby (z wyjątkiem wystąpienia po ). W innych przypadkach samogłoskowe [i]. (6) Używane jedynie po spółgłoskowym lub w sąsiedztwie innej samogłoski. (7) W przeciwieństwie do nie ma odrębnej formy końcowej. (8) W przeciwieństwie do nie ma odrębnej formy końcowej.
Przypisy do uwag znajdujących się w kolumnie Transliteracja wg PN-74/N-01212. (a) W wyrazach hebrajskich. (b) Dopuszczone do stosowania w publikacjach niefilologicznych. (c) W wyrazach hebrajskich i tekstach naukowych.
Uwagi do zasad zawartych w polskiej normie W polskiej normie PN-74/N-01212 nie uniknięto niestety kilku błędów, które w efekcie, przy próbie stosowania jej przez osoby nie obeznane z jidysz mogą przysporzyć problemów. Przede wszystkim nieuzasadniony wydaje się podział na odmienną transliterację liter w słowach jidysz i hebrajskich, choćby z tego powodu, iż osoby dla których przeznaczona jest norma (np. bibliotekarki), mogą nie mieć pojęcia, które ze słów są pochodzenia hebrajskiego. Stosowanie takiego zróżnicowania i tak nic istotnego nie wnosi, bowiem aby oddać wymowę słów hebrajskich należałoby stosować transkrypcję nie zaś transliterację. Ponadto w normie znajduje się kilka nieścisłości, które wymienię poniżej: א (alef) - w jidysz standardowym, pisanym ortograficznie, litera ta zawsze jest niema. Nie ma więc powodu dla którego trzeba by ją było transliterować jako literę a bo tak należy transliterować אַ (pasech alef). ו (waw) - litera ta nie występuje tylko w wyrazach pochodzenia hebrajskiego. Wręcz przeciwnie. W jidysz pełni rolę samogłoski u i tak należy ją transliterować. דז (dalet zajen) - norma nie uwzględnia istnienia tej grupy spółgłoskowej. Zgodnie z zaleceniami normy (pkt 2.4. Transliteracja grupy spółgłosek w wyrazach pochodzenia słowiańskiego) należałoby ją transliterować jednym znakiem. Nie jest on jednak podany.
יִ (chirek jud) - nie występuje w normie. W przeciwieństwie do י (jud) tę literę zawsze transliteruje się wyłącznie jako samogłoskowe i. יי (cwej judn) i ײַ (pasech cwej judn) - prawdopodobnie jest to tylko błąd osoby przygotowującej normę do druku bowiem dla jednego dwuznaku proponowana jest forma ey lub aj a dla drugiego ay lub ej. Powinno być ey lub ej oraz analogicznie ay lub aj. Poza tym (cwej judn) nazwany jest w normie (cwej chirek-yudn) i zapisany jako יִיִ. Takie zestawienie liter występuje bardzo rzadko i transliteruje się je wtedy jako ii, np. w słowie . פּ (pej) - w oryginale normy, w kolumnie z transliteracją zamiast p znajduje się nazwa litery pey. Tym razem jest to ewidentny błąd osoby przygotowującej normę do druku. W normie niespełniony jest postulat jednoznaczności (pkt 2.5. Jednoznaczność) nakazujący każdą literę alfabetu hebrajskiego oddać inną literą alfabetu łacińskiego. Chociażby dla liter ט (tet) i תּ (tof) jako odpowiednik łaciński proponuje się tą samą literę t. Uniemożliwia to proces retransliteracji.