Zarys Programowanie komputerowe jest formą twórczości polegającą na pisaniu użytecznych, możliwych do przechowywania i rozszerzania instrukcji, które mogą być interpretowane (wykonywane) przez system komputerowy (komputer) do wykonywania sensownych zadań, co czyni pracę bardziej efektywną dla użytkowników systemu komputerowego. Programowanie komputera może zostać zrealizowane w jednym z wielu języków programistycznych, obejmujących od języków wysokiego poziomu (zbliżonych do języka naturalnego) do pisania bezpośrednio w kodzie maszynowym (najniższego poziomu).
Programowanie komputerowe jest częścią szerszej dyscypliny nazywanej Inżynieria oprogramowania. Inżynieria oprogramowania (Software Engineering Body of Knowledge - SWEBOK) dzieli się na poszczególne dyscypliny: Wymagania dotyczące oprogramowania {Software requirements} Projektowanie oprogramowania {Software design} Pisanie (tworzenie) oprogramowania {Software construction} Testowanie oprogramowania {Software testing} Zabezpieczenie oprogramowania {Software maintenance} Konfigurowanie oprogramowania {Software configuration management} Zarządzanie tworzeniem i konfigurowaniem oprogramowania {Software engineering management} Proces tworzenia oprogramowania {Software engineering process} Narzędzia i metody inżynierii oprogramowania {Software engineering tools and methods} Jakość oprogramowania {Software quality}
Tematyką niniejszej książki jest tworzenie oprogramowania - programowanie.
Czym jest programowanie Jeśli chcecie się porozumieć z obcokrajowcem, musicie znać jego język, lub którykolwiek z języków znanych przez niego (najczęściej jest nim Angielski). Z komputerem jest natomiast podobnie - Jednak jego "mową" ojczystą jest system dwójkowy co może być problematyczne do nauki dla człowieka. On sam (procesor) nie zrozumie ludzkiego języka z całym tym bagażem wieloznaczności i braku jednoznacznej precyzji. Rozwiązaniem jest język pośredni, bazujący na ludzkim, (angielskie słownictwo funkcji) ale matematycznie jednoznaczny. Nazywamy je właśnie językami programowania. I tą właśnie "mową" pośrednią będziemy się posługiwać (najczęściej C/C++ patrz Popularność) Zmienne Tak, jak nasz świat składa się z atomów, świat komputerów składa się z informacji. Informacje (czy też dane lub jak kto woli, bajty/bity) są zawarte w zmiennych, dzięki czemu programista ma łatwy do nich dostęp. Prosta definicja:
Kod programu to instrukcje dla procesora. Niekiedy może on być jednym prostym ciągiem rozkazów, ale zwykle zachodzi konieczność podzielenia go na tzw. bloki kodu. Blok kodu można przyjąć za odpowiednik różnych rozdziałów w książce - ułatwiają czytelność kolejnych stron.
Klasy
Jeśli wyobrazimy sobie możliwą listę obiektów z gry to zauważymy coś interesującego - są bardzo podobne do innych, działają na tych samych zasadach. Na przykład każda broń strzela i zużywa amunicję. Czy do wszystkich trzeba pisać osobne funkcje, będące w praktyce swoimi kopiami? Na szczęście istnieje mechanizm, który umożliwia wykorzystanie już raz napisanego kodu dla wielu klas. Gdzie umieścić te wszystkie bronie? Możemy je schować do, tzw. "kategorii". Dla lepszego zobrazowania: tworzymy ogromne pudełko z wszystkimi odwołaniami do gry a potem tworzymy z nich "matrioszki", by odziedziczyć od niej zmienne i cały kod, dodając także własny, potrzebny tylko im.
Wybór języka programowania Czego powinienem (powinnam) się uczyć? Najważniejszym czynnikiem przy wyborze pierwszego języka do nauki jest to, na ile użyteczny będzie ten język w praktyce, na przykład - w przemyśle IT lub w otwartym projekcie, do którego masz zamiar dołączyć. Jeśli to ma być tylko twoja firma, taki popularny język jak C++ lub Java będzie dobrym wyborem. Jakkolwiek, są i inne czynniki, na które musisz zwrócić uwagę.
Na ile odpowiedni jest dany język dla początkujących? Wiele języków programowania jest projektowana specjalnie po to, by były łatwe do nauki, np. Basic czy Pascal. Jakkolwiek są one nieraz krytykowane za obniżoną wydajność spowodowaną ograniczoną liczbą udogodnień. Jednak należy pamiętać, że podstawową funkcją tych języków jest nauka programowania strukturalnego. Dla bardziej zaawansowanych aplikacji mogą być potrzebne bardziej wyspecjalizowane i kompleksowe języki.
Niektóre języki programowania są odpowiednie dla początkujących ponieważ mają prostą składnię, np. Python. Ostatnio pojawiły się również głosy, że do celów dydaktycznych znakomicie mogą sprawdzać się języki Ada i Ruby.
Czy dany język jest dostępny lub odpowiedni na twoim systemie komputerowym? Najprawdopodobniej będzie. Jeśli wybrałeś język, którego będziesz się uczyć, powinieneś poszukać implementacji do niego na twoją platformę (system). Szybkie wyszukiwanie w Internecie z uwzględnieniem języka programowania oraz systemu powinno dać w wynikach jakieś komercyjne lub bezpłatne implementacje.
Sytuacja komplikuje się, gdy będziesz zmuszony zajmować się starszymi systemami komputerowymi. Mogły one zostać napisane we wczesnych językach programowania, takich jak ALGOL, COBOL, FORTRAN, czy PL/1. Może to doprowadzić do sytuacji, kiedy będziesz zmuszony nauczyć się tych języków, by móc na przykład przeglądać kod źródłowy.
Czy pomoże ci to uczyć się innych języków w przyszłości? C, C++, C#, Java są podobne, więc nauka jednego ułatwi naukę pozostałych. Z kolei nauka zupełnie odmiennych języków programowania ułatwi ci naukę nowych języków w ogóle.
Czy pomoże ci to stać się lepszym programistą? Nauka akademickich języków, takich jak Prolog, Smalltalk czy Haskell może nie wydawać się warte zachodu, jeśli chodzi o przydatność w przyszłej pracy, jakkolwiek prostota tych języków zmusza cię do zmiany sposobu myślenia o programowaniu i uczy pewnych umiejętności, które możesz potem przenieść na inne języki. Niektórzy mogą powiedzieć, że programowanie w tych językach jest o tyle bardziej sprawne, że nie chce się zawracać głowy innymi, ale odkąd programowanie wymaga pracy dla innych i z innymi ludźmi, i tak będziesz musiał się nauczyć popularnych języków.
Jak praktyczny jest dany język? Znów powracamy do naszego pierwszego zagadnienia przy wyborze języka programowania: na ile będzie użyteczny w realnym świecie? Teraz powinieneś wziąć pod uwagę, jak popularny jest dany język, ponieważ współpraca z innymi ludźmi jest nieunikniona, oraz jak odpowiedni jest do pracy, która cię interesuje. Dopóki nie goni cię czas, wskazane jest żeby dobrze wszystko rozpatrzyć i skupić się na dobrym nauczeniu się języka, i brać pod uwagę walory praktyczne danego języka w przyszłości.
Jako przykład języka związanego z konkretną dziedziną/zastosowaniem, język programowania MUMPS jest stosowany głównie w służbie zdrowia i bankowości. Jeśli chcesz pracować w tych działach, będzie to praktyczny język do nauczenia, mimo że ma on swoje dziwactwa.
Ucz się wszystkich! Poniżej kilka wskazówek, jakich języków się uczyć. Oto one:
Jeśli tylko chcesz zajmować się programowaniem w pracy, pomiń wszystkie oprócz języków najwyższego poziomu lub skryptowych, jak Python czy PHP Jeśli chcesz być w tym dobry, ucz się języków najwyższego poziomu, ale również staraj się mieć rozeznanie w C i assemblerach. Jeśli chcesz być mistrzem, odłóż powyższe dopóki nie połapiesz się w akademickich językach jak ML.
Ale jeśli masz inne priorytety, może bardziej zgodzisz się z:
Jeśli chcesz być bezużyteczny jako programista, ucz się języków akademickich takich jak ML. Jeśli chcesz mieć mnóstwo nauki bez większych osiągnięć, próbuj języków jak C i assemblerów. Jeśli chcesz coś zrobić, używaj języków najwyższego poziomu (skryptowych) jak Python.
(inna dygresja innego wikipedysty) - A to inna rada. Naucz się na początek programowania strukturalnego i języka C. Dużo ćwicz. Rób zadania i wyszukuj sobie problemy, bo od samego patrzenia się nie nauczysz. Później dostosuj narzędzie do problemu. Jak piszesz aplikacje www - to PHP albo Java. Jak piszesz gry albo skomplikowane aplikacje - to C++. Jak szef każe, to jeszcze co innego. Uczenie się wielu narzędzi po łebkach prowadzi donikąd, ponieważ za każdym razem opanowuje się te same, względnie proste podstawy. Nauczenie się zaawansowanego myślenia w porządnym języku programowania wymaga czasem lat. Prawdziwe trudności zaczynają się przy opisywaniu rozwiązywanych problemów w określonym języku. Trzeba stosować odpowiednie algorytmy, struktury danych, biblioteki. Szukać na forach, czytać książki, poradniki. Przynajmniej jeśli chce się zostać specjalistą w jakiejś dziedzinie.
Jakiego języka powinienem używać? Jeśli masz tylko młotek, to każdy problem widzisz jako gwóźdź. — Abraham Maslow
Powyższy cytat może być skojarzony z antywzorcem złotego młotka. Złotnik robi wszystko ze złota, młotki też. Język programowania powinien być dostosowany do problemu, który rozwiązujemy. Takie podejście jest zazwyczaj najefektywniejsze.
Co ciekawe, rozmawiamy tutaj o młotku, a zapominamy o zdolnościach młotkowego. Oprócz dyskusji o językach programowania warto także uczyć się o strukturach danych i algorytmach wykorzystywanych w danej dziedzinie problemów, o których myślimy. Często określony język wspiera pewien rodzaj problemów. PHP pozwala na łatwe tworzenie stron internetowych itp.
W latach 80-tych informatycy uczyli się programowania strukturalnego w języku Pascal, do zastosowań profesjonalnych służył język C. W obliczeniach naukowych stosowano także Fortran. Później zaczęto stosować szerzej programowanie obiektowe, weszły także wolniejsze, ale ułatwiające tworzenie prostych aplikacji języki kompilowane do kodu bajtowego(Java, C#). Powstał internet i technologie webowe (m.in. język PHP). Świat przyspieszył. Ponadto powstało multum języków akademickich, mniej rozpowszechnionych. Niektórzy chcą uczyć programowania w językach interpretowanych typu Python.
Istnieją różne szkoły programowania. Najwięcej jest języków imperatywnych, więc sensowne jest rozpoczęcie nauki od takich technologii. Przykładem jest język C. Stanowi dobrą bazę do nauki bardziej rozbudowanych języków: C++, Java, C#, JavaScript.
Generalnie - warto się zastanowić, co mają robić nasze programy. Obliczenia numeryczne, wizualizacja 3D - C, C++, czasem Fortran, MATLAB, Octave. Strony www (po stronie serwera) - PHP (małe projekty), Java (większe projekty), C++ (najszybsze projekty). Strony www (dla przeglądarki) - HTML, JavaScript. Gry - przenośne proste gierki - Java, wydajne gry 3D - C++. Wydajne aplikacje okienkowe - C, C++. Zakres zastosowań ww. języków może być szerszy a decyzje podejmie Czytelnik.
To odrobina sugestii.
Efektywność Jedne języki programowania dają dużą szybkość i sprawność działania programu, inne natomiast łatwiejsze programowanie. Pisanie w kodzie maszynowym, najczęściej w asemblerze, może nawet w edytorze szesnastkowym, może dać w efekcie najszybszy i najbardziej spójny program, jak to tylko możliwe, jednak tylko jeśli chcesz poświęcić lata życia na napisanie programu, zakładając, że będzie w miarę kompletny i nie będziesz używał kodów z innych języków wyższego poziomu (co musisz zrobić, jeśli piszesz program używający biblioteki).
Assemblery mają bardzo precyzyjną składnię, co oznacza, że pojedynczym poleceniem zrobi się najmniej jak to możliwe, odkąd każde polecenie odnosi się głównie do jednej lub dwóch instrukcji procesora, jakkolwiek jest odmiana Macro Assembly Language, który łagodzi te ograniczenia. Języki wysokiego poziomu posiadają instrukcje, które odpowiadają tuzinom instrukcji, co znacznie przyspiesza pisanie, jednak musisz polegać na kompilatorze, jak przekształci te polecenia w najefektywniejszą sekwencję instrukcji. Zazwyczaj wykonuje to w miarę dobrze, co jeszcze zależy od kompilatora, ale nigdy nie są perfekcyjne, więc program będzie mniej lub bardziej wolniejszy. Z reguły (choć nie zawsze), im łatwiej zaprogramować, tym wolniej będzie się program wykonywał.