Rozkład hipergeometrycznym jest to rozkład, w której w "n" losowań ma paść "k" klocków o właściwości i l klocków o właściwości podczas losowania z urny mających K klocków.
Wzór na rozkład hipergeometryczny Załóżmy, że mamy N kul, przy czym K kul ma własność pierwszą, i L kul ma własność drugą, losujemy z takiej kombinacji n kul, ale i kul o własności pierwszej, i l kul o własności drugiej, także ilość wylosowanej z właściwością pierwszą i drugą razem jest równa ilości przeprowadzonych doświadczeń n, czyli powinno być i+l=n, a ilość kul o właściwościach pierwszych i drugich jest równa ilości wszystkich kul N, czyli zachodzi K+L=N, a więc prawdopodobieństwo uzyskania takiego wyniku przy losowaniu pewnej ilości kul o właściwości L i K przy n doświadczeniach jest określana przez formułę:
Wartość oczekiwana rozkładu hipergeometrycznego Policzmy teraz wartość oczekiwaną rozkładu hipergeometrycznego zdefiniowanej w punkcie mówiącej jaka jest średnia z wylosowanych kul o właściwości K, zatem wiedząc, że wspomniany rozkład jest rozkładem dyskretnym, przestawiamy tą średnią wedle definicji , gdy x można zapisać jako zmienna "i":
Dokonajmy podstawienia wedle schematu i'=i-1 do naszych obliczeń , które przeprowadzamy w celu wyznaczenia jego postaci zwartej:
Wartość oczekiwana zmiennej "i" jest wprost proporcjonalna do liczby losować "n", i do ilości kul o właściwości K przez ilość wszystkich kul N. Z definiujmy nową wielkość zwaną jakie jest prawdopodobieństwo wylosowania kul o właściwości K.
Wtedy na podstawie definicji wzór przyjmuje postać:
Czyli ten sam wzór otrzymaliśmy według taki sam jak zapisaną w punkcie , który jest wartością oczekiwaną dla dyskretnego rozkładu rozkładu Bernoulliego.
Wariancja rozkładu hipergeometrycznego Wariancję w sposób ogólny zapisujemy wedle wzoru , wtedy musimy policzyć dodatkowo średnią i, a średnią zmiennej losowej "i" już mamy policzoną w punkcie . Policzmy wartość oczekiwaną kwadratu zmiennej losowej i.
Dokonajmy podstawienia wedle schematu i'=i-1, czyli i=i'+1 do naszych obliczeń , które przeprowadzamy w celu wyznaczenia jego postaci zwartej:
Wyznaczmy pierwszy wyraz występującej w końcowych rozważaniach w postaci zwartej. Jeśli wyznaczymy jego postać, to wtedy ona posłuży nam do wyznaczania zwiniętej postaci powyższych obliczeń. Za punkt wyjścia weźmy pierwszy składnik sumy , czyli:
Dokonajmy podstawienia wedle schematu i'=i-1 do naszych obliczeń .
Zbierając wszystkie obliczenia przeprowadzonych w punkcie , które dokonaliśmy dla wyrażenia , zatem postać zwarta obliczeń dla wartości oczekiwanej z wyrażenia i jest napisana wedle:
A teraz dobierzmy się do liczenia wariancji mając już obliczone wzory na wartość oczekiwaną zmiennej "i" i wartości oczekiwanej zmiennej i , to na podstawie wzoru wielkość wariacji możemy napisać jako:
Po krótkich przekształceniach w punkcie , otrzymujemy wariancję zmiennej losowej "i", czyli kwadrat średniego odchylenie standardowego zapisaną przy pomocy zmiennych n, K, N, których oznaczenia wytłumaczyliśmy powyżej:
Rozkład Bernoulliego jako szczególny przypadek rozkładu hipergeometrycznego Przekształćmy wzór na wariancję σ zmiennej "i", wychodząc od wzoru w taki sposób, by w nim występowały stosunki K/N, co w sposób odpowiedni do poprzedniej tożsamości:
Jeśli wykorzystamy definicję wielkosci "p" według wzoru , a także że prawdopodobieństwo zdarzenia przeciwnego przez q=1-p, wtedy wzór :
Gdy liczba klocków N jest o wiele większa niż ilość przeprowadzonych doświadczeń na układzie statystycznym, wtedy wzór zapisujemy w sposób przybliżony wedle:
Gdy liczba klocków jest bardzo duża od liczby klocków wylosowanych, to wariancja zmiennej "i" przechodzi wariancję w rozkładzie Bernoulliego , wtedy wartości oczekiwane jak i wariacje w przybliżeniu w tych w dwóch rozkładach są takie same, tzn. (rozkład hipergeometrycznym) i (rozkład Bernoullego).