Zjawiskiem Comptona nazywamy zmianę długości fali promieniowania rentgenowskiego podczas rozpraszania tego promieniowania przez substancję zawierające atomy lepkie.

Opiszmy foton o częstości fali ν padający na spoczywający elektron, w wyniku zderzenia fotonu z elektronem, nasz foton rozprasza się pod kątem θ względem kierunku padającego fotonu z częstością ν, a elektron zostaje rozproszony z pędem , który porusza się z prędkością mniejszą niż prędkość światła, wtedy z zasady zachowania energii:

Wyznaczamy z kwadrat pędu relatywistycznego, czyli p, w tym celu wielkość występująca po prawej stronie rozważanego wzoru związany z częstością fotonu rozproszonego przenosimy na jej lewą stroną i włączamy je pod nawias napisany względem stałej Plancka h:

Podnosimy obustronnie równanie do kwadratu, bo po prawej stronie ostatniego równania występuje pierwiastek, który w wyniku tej operacji zniknie i pozostawi po sobie wyrażenie podpierwiastkowe:

Redukujemy pewne wyrazy w , które są takie same po lewej i prawej stronie naszego wyrażenia, to dostajemy inne do poprzedniego równanie, ale równoważne do niego:

Dzielimy obustronnie tożsamość przez kwadrat prędkości fal elektromagnetycznych w próżni c:

Z zasady zachowania pędu pęd początkowy fotonu przed zderzeniem jest równy sumie pędu fotonu i elektronu po zderzeniu, czyli po rozproszeniu naszego fotonu:

Wyznaczamy z równania wektor pędu elektronu po rozproszeniu jako różnicę pędów fotonów przed i po rozproszeniu.

A teraz podnosimy do kwadratu równanie , dalej będziemy wykorzystywać definicję iloczynu skalarnego dwóch wektorów, pędu fotonu przed i po zderzeniu przy kącie rozpraszania θ.

Wiemy, że wartości pędów fotonu przed i po rozproszeniu w zależności od ich częstości fali fotonów, jeśli potraktować je jako fale z teorii korpuskularno-falowej, są napisane:

Napiszmy kwadrat pędu elektronu rozproszonego mając wartości pędów fotonów przed zderzeniem i po zderzeniu , to wyrażenie piszemy:

Porównujemy wzory (wynikającego z zasady zachowania energii) z (wynikającego z zasady zachowania pędu), to dostajemy równanie po połączeniu tych wspomnianych tożsamości:

Dokonujemy dalszych przekształceń w po prawej stronie wspomnianego równania podnosząc je do kwadratu dla pierwszego składnika sumy w tym równaniu, otrzymujemy:

Redukujemy wyrazy podobne w tożsamości , to dostajemy równoważne równanie:

Wyraźmy częstości fali fotonów przed i po rozproszeniu w zależności od długości fali fotonów według teorii korpuskularno-falowej:

Na podstawie (fala padająca) i (fala rozproszona) wzór przyjmuje postać:

W wyrażeniu po prawej stronie dokonajmy sumowania ułamków doprowadzając je do wspólnego mianownika:

Mnożymy obustronnie równanie przez niezerowe λλ, pamiętając że foton nie może posiadać zerowych długości fali przed i po rozproszeniu, bo to by odpowiadało nieskończonej energii fotonów, co jest błędne dla naszego przypadku przy założeniu skończonej energii fotonów przed i po rozproszeniu tych obiektów:

Oznaczmy jako zmianę długości fali wiązki fotonów po i przed rozproszeniem przez wielkość Δλ wedle:

Na podstawie wzoru na zmianę długości fali fotonu zderzającego się z elektronem napisaną według tożsamości , podstawiając go do równania , dostajemy ostateczny wzór na zmianę długości fali fotonów przed i po rozproszeniu na lekkich atomach, a w nim na elektronach, w zależności od kąta rozproszenia wiązki fotonów:

Z definicji kątów połówkowych możemy napisać tożsamość:

Stąd wzór na zmianę długości promieniowania wiązki fotonów przy rozpraszaniu na elektronach na podstawie wzoru możemy napisać w inny równoważny sposób:

Oznaczmy, że stałą występującą w (bez dwójki) jako λ i nazwijmy ją stałą Comptona:

Wzór Comptona na podstawie przepisu na stałą Comptona zapisywany jest w postaci kwadratu kosinusa dla kąta połówkowego przy stałej proporcjonalności równej podwojonej stałej Comptona:

Wzór jest wzorem wyrażającej zmianę długości fali rozproszonej względem fali padającej w zależności od kąta rozproszenia θ względem kierunku fotonu padającego na elektron, dzięki któremu nastąpiło to zderzenie.