Poniżej przedstawimy w prawie wszystko związane z geometrią Schwarzschilda jako ciąg dalszy z poprzedniego rozdziału, a także wnioski, które będziemy rozpatrywać o czarnych dziurach w tejże geometrii.
Tensor metryczny w geometrii Schwarzchilda Tensor metryczny w geometrii Schwarzchilda ma tylko wyrazy diagonalne.
Tensor metryczny podwójnie kowariantny oraz podwójnie kontrawariantny, na podstawie i i przedstawienia funkcji Ψ(r) i Λ(r) na zewnątrz kulistosymetrycznej, jest napisany:
Wielkości zachowawcze dla cząstek o niezerowej masie spoczynkowej Będziemy korzystać z wyrażenia, które wynika z definicji kwadratu różniczki interwału czasoprzestrzennego i definicji czteropędu wedle wzoru , które napiszemy:
Elementy tensora metrycznego prostego jak i odwrotnego i nie zależą od zmiennej czasowej jak i od zmiennej kątowej θ, wtedy kowariantny pęd czasowy i pęd θ-owy są wielkościami stałymi względem zmiany interwału czasoprzestrzennego, bo wedle twierdzenia , te wielkości zapiszemy w postaci zredukowanej względem parametrów względem ich mas spoczynkowych:
Element radialny czterowektora pędu zapisujemy z definicji czterowektora pędu , zapisanej w zależności od elementu radialnego czterowektora prędkości i masy spoczynkowej rozważanego ciała fizycznego, w postaci:
A także element trzeci prawej strony wyrażenia przy wykorzystaniu definicji stałej L, wiedząc jednocześnie że kowariantny θ-owy pęd ma charakter momentu pędu ruchu danej cząstki, którego to dowód, że tak jest, napisane jest przy punkcie , oznaczać je będziemy przez L, a kowariantntny ψ-owy element czterowektora pędu jest równy zero, możemy zapisać jako całkowity moment pędu równy L=L. Z własności elementów tensora metrycznego możemy zapisać ostatni wyraz wspomnianej równości w postaci:
Dochodzimy więc do wniosku że równość dla cząstki, która ma masę spoczynkową nieznikającą, a także wedle definicji elementów tensora metrycznego i , oraz korzystając ze wzorów i , jest w postaci:
Z korzystajmy z definicji energii i momentu pędu zredukowanego wedle równości (który jest zredukowaną energią cząstki) i (która jest zredukowanym pędem danej cząstki fizycznej), wtedy wyrażenie możemy zapisać jako:
Następnym krokiem jest podzielenie obustronne powyższego równania przez niezerową masę spoczynkową cząstki m, oczywiście tutaj nie mamy na myśli fotonów, wtedy piszemy:
Wyznaczmy teraz coś w rodzaju wyrażenia w równości , przenosząc tego typu wyrazy na lewą stronę omawianego równania, a pozostałe niech będą na prawej stronie naszego wzoru wraz z elementem stałym:
Następnym krokiem jest pomnożenie obustronnie równania przez wyrażenie: , by pozostał tylko kwadrat pochodnej wyrażenia współrzędnej radialnej względem interwału czasoprzestrzennego, wtedy mamy:
Określmy potencjał efektywny występujący w po prawej jego stronie jako odjemnik, który jest zależny od położenia cząstki masowej na orbicie wokół statystyczno-kulistej masy według geometrii Schwarzschilda:
Wykorzystując definicję potencjału efektywnego zdefiniowanego w punkcie dla cząstek o niezerowej masie spoczynkowej, wtedy równość możemy napisać:
Z różniczkujmy równanie względem interwału czasoprzestrzennego, wtedy po prawej stronie tego równania wyraz, który jest odjemną znika, bo jest funkcją stałą, ale odjemnik pozostaje i jest różniczkowany względem powiedzianego parametru:
Ponieważ jak zakładamy wyrażenie jest różna od zera, jak na ogół mówimy, wtedy wyrażenie po podzieleniu przez ten wyraz przyjmuje postać:
Rozpatrzmy orbity stabilne, gdy mamy minimum energii efektywnej lub maksimum, wtedy pochodna wielkości względem "r" przyrównanej do zera, z której to równości wyznaczymy wartość promienia współrzędnościowego:
Następnie opuszczamy wszystkie nawiasy występujące w równości końcowej , by potem po przegrupowaniu wszystkich wyrazów, które stoją tylko po prawej stronie równości, by otrzymać końcową równość:
Pomnóżmy obustronnie równość napisanej w punkcie przez czwartą potęgę współrzędnej radialnej, tzn. r przy założeniu, że r jest nie równe zero:
Pomnóżmy dalej obustronnie równanie przez czwartą potęgę prędkości światła, czyli przez c, wtedy można to nasze wyrażenie napisać w postaci równoważnej do poprzedniego tutaj rozważanego równania:
Powyższe równanie jest równaniem kwadratowym znanej z lekcji matematyki ze szkoły średniej, którego wyróżnik trójmianu jest równy wyrażeniu zapisanej wedle:
Wtedy rozwiązanie równania kwadratowego , przy definicji wyróżnika tego samego wielomianu, przedstawiamy wedle:
Jeśli mamy orbitę kołową, to musi być na pewno stały promień orbity, wtedy Δ zdefiniowanego wzorem musi przyjmować wartość zero, bo jako równanie kwadratowe musi mieć jedno podwójne rozwiązanie w postaci pewnego promienia radialnego, tzn., to dla tego przypadku mamy orbitę kołową, ponieważ maksimum oddalenia jest równy minimum odchylenia od ciała o masie M, bo pierwiastek jest równy zero. Wtedy promień dla orbity kołowej jest równy:
Jeśli ciało porusza się po okręgu, to jego promień orbity jest wyrażony wzorem .
Wielkości zachowawcze dla cząstek bezmasowych (fotonów) Następnym naszym wyzwaniem są fotony w przeciwieństwie do masowych cząstek mają masę spoczynkową równą zero m=0. Wersję wzoru dla rozważanych cząstek piszemy jako:
Pęd radialny jako element czterowektora pędu jest wyrażony w zależności od masy cząstki i pochodnej czasowej wielkości radialnej. Mając już wyprowadzoną jego wersję w punkcie , co w którym zdefiniujemy nowy parametr λ, dzieki którego możemy wprowadzić odpowiednie przestawienia i wprowadzić z kolei ten nasz wspomniany parametr:
gdzie m to masa relatywistyczna fotonu. Skorzystajmy ze wzoru (na definicję elementu radialnego czterowektora pędu w zależności od parametru λ) oraz także korzystając ze wzoru , który jest zbudowany przy pomocy całkowitego kowariantnego θ-owego pędu, który spełnia rolę momentu pędu danego badanego fotonu, a także z definicji kowariantnego pędu czasowego, który jest energią fotonu podzielna przez prędkość światła, również z definicji dla elementów tensora metrycznego dla kulistosymetrycznej statystycznej geometrii Schwarzschilda równość możemy napisać jako:
Ze wzoru wyznaczmy wyraz z pochodną wielkości radialnej względem parametru , otrzymujemy:
W celu wyznaczenia wielkości wyrażonej wzorem w równości pomnóżmy to równanie przez wyrażenie napisane wzorem , co można to zrobić, jeśli nasz promień r kołowej orbity kulistosymetrycznej gwiazdy nie jest równy promieniowi Schwarzschilda, więc wtedy otrzymujemy dalszą równość po opisywanych tutaj operacjach:
Wprowadźmy wielkość zwaną potencjałem efektywnym występującej we wzorze jako odjemnik. Jest ona zależna od momentu pędu L, które to ten parametr charakteryzuje nasze rozważane ciało krążącej wokół naszej masy, jest ono oznaczane przez:
Ostatecznie z uwzględnieniem definicji na potencjał efektywny zdefiniowany w punkcie równość zapisujemy w ostatecznej postaci jako kwadrat funkcji pochodnej wielkości radialnej charakteryzujących odległość ciała od środka masy M względem parametru λ:
Zróżniczkujmy obie strony naszego równania względem wprowadzonego parametru λ dla cząstek bezmasowych, wiedząc, że w tej rozważanej równości po prawej jego stronie odjemna jest parametrem stałym, która znika przy różniczkowaniu:
Następnym naszym krokiem jest podzielenie równania obustronnie przez wyrażenie , który jak zakładamy jest na ogół różna od liczby zero, co jest spełnione w prawie większości przypadków dla orbit niekołowych:
Rozpatrzmy minimum lub maksimum potencjału efektywnego , czyli: , a zatem mamy:
Pomnóżmy obie strony ostatniego równania przez czwartą potęgę promienia sferycznego r i zakładając przy tym że ten promień jest nie równy zero, i dalej skorzystajmy, że stała podczas ruchu na całej orbicie jako parametr L jest wielkością niezerową:
Dochodzimy do wniosku, że cząstka bezmasowa (foton), ma orbitę kołową o promieniu r bardziej zbliżoną środka statycznej masy niż orbita kołowa cząstki o niezerowej masie spoczynkowej.
Okres obrotu a promień współrzędnościowy Skorzystajmy ze wzoru , który przedstawia minimalny i maksymalny promień orbity cząstki masowej, z czego wyznaczymy wyrażenie na kwadrat zredukowanego momentu pędu w dalszych obliczeniach, ale najpierw przekształćmy trochę nasz wzór by po prawej stronie był pierwiastek:
Z równości ostatniej wynikowej podnieśmy go do drugiej potęgi, aby zlikwidować pierwiastek występujący po prawej stronie równości:
Równanie podzielmy obustronnie przez wyrażenie zależne od masy źródła pola grawitacyjnego , by potem otrzymać równość pierwszą poniżej, by zaraz ją pomnożyć przez wyrażenie , by dostać następnie wyrażenie na (ostatnia równość zaraz poniżej), których schemat tych czynności przedstawiamy tutaj:
Jasne jest, że dla orbity kołowej, które mamy wedle równości , gdzie zawsze zachodzi: , bo mamy ponadto: , bo promień orbity nie zmienia się, i dlatego pochodna promienia radialnego względem dowolnego parametru charakteryzującej ten ruch (tutaj mamy interwał czasoprzestrzenny) jest równa zero:
Co ostatecznie w dokonujemy odpowiednie działania w tymże wspomnianym wzorze, co potem możemy otrzymać wyrażenie, które jest wyrażeniem wymiernym licznika przez mianownik, które są z osobna różnymi wyrażeniami:
Gdy cząstka porusza się w jednej płaszczyźnie, co zachodzi gdy obierzemy płaszczyznę, by było prostopadłe do tej płaszczyzny, to prędkość kątowa na podstawie elementów tensora metrycznego przedstawiana jest:
Następnie policzmy element zerowy czterowektora prędkości, korzystając z elementu podwójnie kontrawariantnego podwójnie zerowego tensora metrycznego :
Podzielmy obustronnie wyrażenie przez , by potem dobrze wykorzystać wzór (wyrażenie na ) i (wyrażenie na ), wtedy otrzymamy jako pochodną czasową względem kąta θ, czyli otrzymamy końcowe wyrażenie, która nas interesuje:
Okres jest to powrót do tego samego punktu w ciągu jednego pełnego obrotu, zatem różniczka czasu względem różniczki kątowej θ jest napisana wzorem poniżej przy pomocy tożsamości końcowej wynikowej , i która po scałkowaniu jego obustronnie wyraża okres obiegu cząstki w ciągu jego okrążenia wokół kulistosymetrycznej masy o kąt 2π.
I otrzymaliśmy taki sam wzór co , tylko innym sposobem, pierwszy z praw ruchu cząstki po prostej w przestrzeni czerowymiarowej (czasoprzestrzeni), wedle ruchu po stycznej do tej prostej, a drugi ze wzoru obrazujący związek czteropędu z jej masą spoczynkową dla cząstki masowej.
Przesunięcie peryferium Mając wzór na pochodną położenia radialnego względem interwału czasoprzestrzennego , czyli wyrażona wzorem , oraz na pochodną zmiennej kątowej względem interwału czasoprzestrzennego , ostatni wzór obustronnie podnosimy do kwadratu i dzielimy obustronnie pierwszy wzór przez drugi, wtedy znika różniczka interwału czasoprzestrzennego w końcowym równaniu:
Dokonajmy podstawienia w wyrażeniu wielkością zdefiniowaną poniżej, czyli dokonując zamiany zmiennych wedle schematu, tzn. u musi być odwrotnością promienia radialnego:
Na podstawie wzoru mamy również , wtedy możemy policzyć pochodną położenia radialnego r względem położenia kątowego θ:
Po podstawieniu za pochodną promienia względem wielkości kątowej , a także podstawiając za odwrotność położenia radialnego u do równania , dostajemy:
Pomnóżmy obustronnie wzór przez niezerowe wyrażenie u, które na podstawie nigdy nie przyjmuje wartości równej zero, otrzymujemy:
Zróbmy trochę przekształceń w końcowym wyrażeniu w celu usunięcia ostatnich nawiasów, wtedy:
Co po uporządkowaniu wyrazów z prawej strony równania względem parametru u :
Równanie jest równaniem ruchu dla cząstki posiadającej masę spoczynkową różną od zera, gdy jego promień wodzący jest określony za pomocą u .
Przesunięcie peryferium według Newtona We wzorze, który otrzymaliśmy z ogólnej teorii względności zaniedbajmy wyrazy występujące ze sześcianem zmiennej u, czyli u, jest to tzw. przybliżenie Newtona, mamy:
Dokonajmy podstawienia we wzorze , za funkcję zmienną zmiennej u wyrażając ją w zmiennych y: