Cząstka w nieskończenie głębokiej studni potencjału
Wewnątrz studni potencjału, jak na rysunku obok, panuje zerowy elektryczny potencjał skalarny. Nie ma natomiast wektorowego potencjału magnetycznego. Równanie własne tego obszaru wygląda następująco:
Przyjmijmy oznaczenia, czyli wprowadźmy nową stałą w oparciu o inne wielkości występujące w równaniu , który charakteryzuje ruch swobodnej cząstki w przedziale (-a/2,a/2):
Równanie przyjmuje postać . Jeśli założymy, że , to , zatem jego rozwiązaniem jest kombinacja liniowa funkcyj trygonometrycznych:
Zajmijmy się warunkami brzegowymi dla nieskończonej studni potencjału według rysunku obok dla punktów: . Funkcja falowa w tychże punktach powinna przyjmować wartość zero, ze względu na hermitowskość operatora pędu.
Aby współczynniki układu równań były niezerowe musimy stworzyć wyznacznik z elementów stojących przy stałych i , a jego wartość przyrównać do zera oraz wyznaczyć wartość zmiennej
Z równości, które otrzymaliśmy dostajemy alternatywę równań:
Powyżej dowiedzieliśmy się, że stała n jest zależna od liczby nieparzystej lub liczby parzystej , które można połączyć w jedno rozwiązanie, gdzie zależy od liczby naturalnej większej od zera. Ze wzoru wyznaczmy energię cząstki:
gdzie: n=1,2,3,... Załóżmy, że k zależy od liczby n dla rozwiązania nieparzystego, mamy A=0, a także według , zatem przy wartościach tych stałych rozwiązanie zapisujemy poniżej, z którego w tej samej linijce wyznaczymy stałą B.
Ale już dla przypadku, gdy k dla rozwiązania parzystego, której funkcję falową można zapisać przy pomocy A≠0 i B=0 według , zatem przy wartościach tych stałych rozwiązanie zapisujemy równanie, z którego w tej samej linijce wyznaczać będziemy stałą A.
Na podstawie ostatnich obliczeń dla rozwiązania nieparzystego i dla parzystego ogólne dla rozwiązania zależnego od n parzystego mamy do czynienia z rozwiązaniem parzystym, i dla n nieparzystego mamy do czynienia z rozwiązaniem nieparzystym, ono jest zapisane przy pomocy funkcji trygonometrycznych funkcji sinus dla rozwiązania parzystego, i z funkcji kosinus dla rozwiązania nieparzystego, w których co w tych funkcjach występuje zmienna x pomnożona przez nπ/a.
Funkcjami równania własnego równania niezależnego od czasu są zatem dwa rozwiązania dla parzystego (pierwsze rozwiązanie w ) i nieparzystego (drugie rozwiązanie w ), które można je połączyć w jedno rozwiązanie dla n naturalnego (bez zera) do , które rozkładamy z definicji funkcji trygometrycznych do , które jak widzimy dla odpowiednich przechodzi w . Przykładowe wykresy dla n=1, n=2 i n=3 są wykreślone na rysunkach w , i .
Rysunki przedstawiają prawdopodobieństwo znalezienia cząstki (oś igrekowa) w zależności od położenia cząstki (oś iksowa). według kolejno dla n=1,2,3 oraz dla a=1.
Rozwiązanie zapisujemy w sposób ogólny:
W celu udowodnienia równoważności równań z równaniami z dokładnością do znaku należy ostatnie równanie przepisać:
Widzimy w zależności od n, czy jest parzyste czy nie, to przechodzi w równanie w pierwsze czy drugie z układu równań z dokładnością do znaku.
Cząstka w skończonej studni potencjału
Będziemy się tutaj zajmować stanami, w których cząstka może się znajdować, a mianowicie w dwóch stanach. W stanach o energii ujemnej i w stanach o energii dodatniej. W stanach o energii ujemnej będziemy się zajmować tylko stanami, których wartość bezwzględna całkowitej energii |E| jest mniejsza niż głębokość studni U.
Stany związane Rozpatrzmy stany o energii ujemnej E, tzn. związane, ale tak by było spełnione E+U>0. Równanie Schrödingera w obszarach 1 i 3, w których panuje zerowa postać potencjału skalarnego, możemy zapisać:
Na rysunku obok zakładamy, że energia cząstki jest ujemna, zatem możemy wprowadzić oznaczenie zależne od ujemnej energii cząstki w skończonej studni potencjału, masy cząstki i jednej stałej fizycznej stałej kreślonej Plancka:
Wprowadzimy oznaczenie stałej do równania własnego zdefiniowanej w , dochodzimy do wniosku, że:
Rozwiązaniem równania są dwie funkcje eksponecjalne jako wektory bazy, ale na razie nie wiemy czy ta baza jest ciągła, czy nawet dyskretna, ale przekonamy się, że ta baza jest skwantowana, wtedy funkcje własne są:
Równanie własne powinno być słuszne dla obszaru 1 i 3, czyli była całkowalna z kwadratem, to musi zachodzić warunek:
Widzimy, że dla zakresu obowiązywania tych funkcji, tzn. i powyższe funkcje nie mają wartości nieskończonej.
Wyprowadźmy rozwiązanie równania falowego dla obszaru 2:
W prowadźmy oznaczenie zależne od energii cząstki, głębokości studni potencjału i stałych fizycznych:
Przy oznaczeniu przy stałej k równanie różniczkowe przyjmuje inną równoważną postać:
Rozwiązaniem równania różniczkowego w obszarze 2 jest rozwiązanie w postaci kombinacji funkcji trygometrycznych, tzn. kosinusa i sinusa i piszemy ją dla tego obszaru w postaci:
Na granicy obszarów 1 i 2 oraz 2 i 3 funkcje oraz jego pochodne muszą być ciągłe, tzn. muszą zachodzić związki:
Na podstawie powyższych warunków otrzymujemy układ równań:
Aby układ równań miał niezerowe współczynniki musi być wyznacznik równy zero dla współczynników stojących przy niewiadomych.
Z wyznacznika otrzymujemy wynik, który jest równy zero:
Rozwiązaniem równania jest takie, że po skorzystaniu przy tym z twierdzenia o alternatywie równań, to rozwiązaniem powyższego równania są dwa równania łączące parametry k z parametrem κ, których te parametry zależą od energii cząstki kwantowej, więc dojdziemy do wniosku później, że energia cząstki jest skwantowana (dyskretna) w stanach związanych.
Współczynniki rozwiązań parzystych Aby układ równań dla rozwiązań parzystych miał rozwiązania w postaci niezerowych stałych, to musi być spełniona zależność . Zajmijmy się dwoma pierwszymi równaniami , do którego podstawiamy wzór na κ, czyli :
Możemy odjąć od siebie dwa równania ostatniego układu równań od siebie dochodząc do wniosku, że stała B jest stałą równą zero.
Mając już wyliczoną stałą B możemy wyznaczyć stałą A z drugiego równania wynikowego układu równań , a także stałą B z trzeciego równania układu równań , zatem wszystkie trzy stałe możemy napisać przy pomocy stałej A, oprócz stałej B równą zero:
Współczynniki rozwiązań nieparzystych Mając rozwiązanie , zajmijmy się dwoma ostatnimi równaniami układu równań , możemy napisać:
Odejmując od siebie dwa równania ostatniego układu równań, dochodzimy do wniosku, że stała jest równa zero:
Znając już policzoną stałą A=0 możemy policzyć stałą B z pierwszego równania układu równań , a także stałą B przy pomocy trzeciego równania wspomnianego układu równań, do której wyznaczenia dalszego jest potrzebna wyznaczona stała B, którą podamy w tym samym układzie rozwiązań dla stałych poniżej. Wszystkie te stałe są w zależne od stałej A, nie licząc stałej A, która jest równa zero.
Funkcje parzyste i nieparzyste Mamy już rozwiązania parzyste dla przy stałych i nieparzyste dla przy stałych , te oba rozwiązania dla skończonej studni potencjału są:
Należy pamiętać, że funkcja jest dla przedziału , funkcja dla , a także funkcja dla . Ogólnie dla nieskończonego przedziału niech rozwiązaniem będzie funkcja , którą można podzielić na poszczególne przedziały jak dla rozwiązania parzystego i nieparzystego . Aby unormować rozwiązania parzyste lub rozwiązania nieparzyste należy dokonać całkowania z kwadratem:
Normowanie funkcji parzystych Wyznaczmy stałą normującą dla funkcji typu parzystych dla skończonej jamy potencjału o głębokości U pisząc całkę z kwadratu modułu funkcji parzystych w całym przedziale nieskończonym jednowymiarowym według .
Do powyższych przekształceń skorzystamy z rozwiązania parzystego jako warunku łączącego te nasze dwa parametry w tym wspomnianym równaniu, czyli z tego wspomnianego równania możemy wyjaśnić ile wynosi stała A dla rozwiązań parzystych:
Warunek normujący funkcje parzyste na podstawie powyższych obliczeń jest w postaci:
Ta stała κ występująca w definicji stałej A jest zależna od skwantowanej energii kwantowego układu, która wynika z normowania funkcji parzystych.
Normowanie funkcji nieparzystych Wyznaczmy stałą normującą dla funkcji nieparzystych w skończonej jamie potencjału o głębokości U z całkowaną z kwadratem w przypadku naszej funkcji własnej, które obowiązują w poszczególnych przedziałach sklejając je dochodzimy do wniosku, że one całkowite wypełniają przestrzeń nieskończoną i ta norma jest równa jeden:
Skorzystamy, ze wzoru jako równania wiążące parametr κ z k, co przekształcając go do postaci , to powyższy warunek normowania piszemy w postaci:
Stała normująca dla funkcji nieparzystych jest wyrażona przy pomocy stałej κ, która z kolei zależy od skwantowanej energii układu:
co kończy obliczenia dotyczące nieparzystych funkcji falowych.
Energie własne stanów związanych Wykorzystując związki i wyznaczmy wyrażenie:
Udowodniliśmy, że powyższe wyrażenie, nie zależy od energii cząstki, ale zależy od głębokości studni U. Podstawiamy warunek dla rozwiązań parzystych do , dostajemy, że:
Powyżej przyjęliśmy, że tg(ka) jest dodatnie przy dodatnich k i κ według . Podobnie podstawiamy warunek dla rozwiązań nieparzystych do , wtedy:
Parametr ma sens objętości jamy potencjału. Ponieważ w przyjęliśmy, że ctg(ka) jest wartością ujemną przy dodatnich k i κ według . Np. dla cząstka może mieć tylko jedną wartość rozwiązania E (rozwiązania i ), ale już np. dla cząstka może przyjmować dwie wartości energii (tzn. określone przez i oraz kolejno i ). Oczywiste jest, że dalsze powiększanie jamy potencjału powoduje pojawianie się dalszych poziomów energetycznych , przy czym poziomy odpowiadające rozwiązaniom parzystym i nieparzystym pojawiają się na przemian, bo dla rozwiązania parzystego jest mniejsze niż dla rozwiązania nieparzystego dla ściśle określonej objętości jamy potencjału . Z rozwiązań (rozwiązanie parzyste) i (rozwiązanie nieparzyste) wynika, że mamy niezerowe funkcje falowe na ściankach studni potencjałów i cząstka może oczywiście wnikać w ściankę jamy potencjału, to zjawisko nie jest możliwe w mechanice klasycznej. Weźmy w równaniu i , tzn. w pierwszych tam równościach, za zmienną dla rozwiązania parzystego oraz dla rozwiązania nieparzystego :
wtedy wzory na zmienną dla rozwiązań parzystych i nieparzystych piszemy:
Mając na uwadze wzory na stany energetyczne dla rozwiązań parzystych i nieparzystych , wtedy dla nich mając na uwadze wykorzystując oraz (rozwiązania parzyste) i (rozwiązania nieparzyste), mamy:
Gdzie w głębnokość studni potencjału jest zdefiniowana według . Widzimy z rysunku , że rozwiązaniem na rysunku jest co najmniej jeden stan parzysty , która wynika napewno z rozwiązania parzystego, dla stanów nieparzystych dla danej głębokości jamy potencjału może nie być rozwiązań nieparzystych. Ogólnie liczba rozwiązań parzystych jest co najmniej jeden, a nieparzystych co najmniej zero, dla danego .
Prawdopodobieństwo znalezienia cząstki w studni potencjału Prawdopodobieństwo znalezienia cząstki w studni potencjału nazywamy wyrażenie dla stanów parzystych lub nieparzystych ze stałą lub , których ich ostateczna postać jest taka sama.
Jest to ogólny wzór na prawdopodobieństwo znalezienia cząstki wewnątrz studni potencjału. Dla rozwiązań parzystych obowiązuje wzór , z którego można napisać , zatem mając wzór , po wykorzystaniu tego dochodzimy do wniosku:
Z elementarnych wiadomości trygonoometri, a także skorzystamy ze wzoru ze wzoru i wyznaczmy zależność między kwadratem sinusa a kwadratem funkcji tangens.
Prawdopodobieństwa dla rozwiązań parzystych powstaje podstawiając odwrotność wyrażenia do równania wyrażające prawdopodobieństwo znalezienia cząstki w studni potencjału.
Dla rozwiązań nieparzystych obowiązuje wzór , z tego wzoru możemy otrzymać tożsamość i podstawiając go do zaznaczaniem, że mamy do czynienia, ze stanami nieparzystymi:
Z elementarnych wiadomości o trygonometrii, mamy:
Wzór przy pomocy pomocniczych obliczeń przyjmuje następną postać: