Sterylizacja - proces eliminacji wszelkich form drobnoustrojów, począwszy od form wegetatywnych bakterii i grzybów skończywszy na endosporach, zarodnikach grzybów i wirusach. W procesie wyjaławiania otrzymuje się materiał wolny od wszelkich form żywych z prawdopodobieństwem przeżycia mikroorganizmów jak 1 do 1 000 000. Stan sterylności z takim prawdopodobieństwem określany jest jako "poziom bezpiecznie sterylny" i jest jednoznaczny, tzn. przedmiot jest sterylny albo nie sterylny.
Mówiąc o metodach i środkach stosowanych w niszczeniu mikroorganizmów posługujemy się paroma terminami: środki bakteriostatyczne - hamujące rozmnażanie się drobnoustrojów - po usunięciu ich ze środowiska bakteryjnego komórki ponownie zaczynają się dzielić środki bakteriobójcze - zabijające mikroorganizmy - skutki zabiegów bakteriobójczych są nieodwracalne środki dezynfekcyjne - zabijające drobnoustroje, lecz zbyt toksyczne do stosowania bezpośrednio na tkanki septyczny - zawierający bakterie patogenne w żywej tkance aseptyczny - charakteryzujący się nieobecnością komórek patogennych antyseptyczny - działający niekorzystnie na mikroorganizmy patogenne
Metody wyjaławiania: fizyczne wysoka temperatura promieniowanie jonizujące i UV promieniowanie gamma mechaniczne filtry sączki chemiczne tlenek etylenu formaldehyd sterylizacja plazmowa nadtlenkiem wodoru
Dezynfekcja - proces niszczenia lub ograniczania liczby mikroorganizmów, gdzie następuje wyłącznie zabicie form wegetatywnych. Instrumenty medyczne i inne sprzęty poddane dezynfekcji nie stanowią zagrożenia dla zdrowia.
Procesy dezynfekcyjne dzielimy na: dezynfekcję przed sterylizacją - poprzedzone myciem niszczenie mikroorganizmów chorobotwórczych na powierzchni skażonych instrumentów medycznych w celu bezpiecznej, dalszej obróbki przed przeprowadzeniem sterylizacji dezynfekcje skażonego sprzętu, który nie musi być jałowy, a powinien być bezpieczny dla personelu.
Substancje chemiczne służące do dezynfekcji
alkohole o stężeniu powyżej 40%, najczęściej jednak 60-70% aldehydy - formaldehyd, glutaral, glioksal fenole w środowisku kwaśnym sole metali ciężkich degenerujące strukturę białek czwartorzędowe związki amoniowe aktywne formy tlenu - woda utleniona, nadboran, kwas nadoctowy związki chloru i jodu - o ograniczonym zastosowaniu ze względu na drażliwość błon śluzowych układu oddechowego barwniki organiczne - zasadowe barwniki łącząc się z ujemnie naładowanymi organellami komórkowymi, białkami i kwasami nukleinowymi powodują śmierć komórki bakteryjnej.