Zapoznamy się tutaj z reakcją łańcuchową, warunkami na rozszczepienie łańcuchowe, reakcjami syntezy i termosyntezy, bombą rozszczepieniową, bombą termojądrową.

Łańcuchowe reakcje rozszczepienia Proces zapoczątkowany przez neutrony pierwotne jest źródłem neutronów wtórnych, tzn. natychmiastowych (wysyłanych od razu po fragmentacji jądra C i wtórnych powstałych przez wysyłanie neutronów przez produkty reakcji, te neutrony mogą wywoływać reakcje rozszczepienia dalszych jąder prowadzących do reakcji łańcuchowych. Warunkiem aby zaszła reakcja łańcuchowa w jest by ν>1, co jest spełnione dla jąder ciężkich, dla energii neutronów termicznych tzn. dla U, to ν=2,58(6), dla U, to ν=2,47(3), dla Pu, to ν=3,05(8), które zachodzą przy energii progowej E<S. ν rośnie ze wzrostem E neutronów pierwotnych, tzn. dla Pu, gdy E=14MeV, to ν=5.

Oddziaływanie neutronu z jądrem atomowym może prowadzić do: rozpraszania elastycznego prowadzi do obniżenia energii kinetycznej i zmiany kierunku rozpraszania n, która jest bardziej efektywna dla jąder lekkich H,D,C, itp., zapisz tego zjawiska jest:

rozpraszanie nieelastyczne prowadzi do obniżenia energii neutronu i wzbudzenia jądra X, co zapisujemy:

wychwyt radiacyjny prowadzi do straty neutronu, w którym jądro atomowe X zamienia się wzbudzone jądro C, który w wyniku deekscytacji jądra wysyła kwant γ:

Wychwyt neutronu przez jądro ma charakter rezonansowy, tzn. to jest najbardziej prawdopodobne dla energii neutronu, taki że spełnia związek:

Dla energii neutronu przekrój czynny na wychwyt neutronu jest:

Energie rezonansowe zwykle mieszczą się w przedziale 0,1eV do 10keV, co jest spełnione dla neutronów powolnych. Dla jąder Cd 12,3% reakcji zachodzi przy wychwycie rezonansowym przy rezonansowej energii neutronów E≈0,176eV, wtedy przekrój czynny na wychwyt neutronu według rysunku jest σ=6⋅10b, a przy energii neutronów E<E przekrój czynny na wychwyt neutronu jest σ=3⋅10b. Jądra Cd mają bardzo wysoką barierę na rozszczepienie. Wychwyt neutronów termicznych (jądra o energii 0,025MeV w warunkach temperatury pokojowej) przez te jądra prowadzi do (n,n), i do (n,γ), ale nie ma reakcji na rozszczepienie (n,f). Bardzo dużą wartość przekroju czynnego σ mają jądra Xe wynoszącą na neutronów termicznych σ=3,5⋅10b. Jądra Xe powstają w wyniku reakcji (n,f) na jądrach U. Powstawanie tych jąder wyniku reakcji rozszczepienia powoduje tzw. zatrucie rezonansowe reakcji. Dla jąder uranu naturalnego (99,38%U ()+0,72%U ()) zachodzące reakcje (n,γ) i (n,f) mają układ rezonansów bardzo skomplikowany. Dla jądra U przechwyt neutronu jest możliwy, bo energia separacji neutronu w jądrze U jest większa niż jego bariera potencjału, dlatego może w nim zachodzić rozszczepienie na lżejsze jądra. Przekrój czynny na rozszczepienie na tym jądrze bardzo szybko rośnie wraz ze zmniejszaniem się energii neutronów, dla E≥1 keV, omawiany przekrój czynny jest mniejszy niż 10b, a natomiast dla energii E=0,025eV jest równy 580b. By zwiększyć przekrój czynny reakcji na rozszczepienie stosuje się moderator, który nie może być on np. w stanie gazowym, by miał dostateczną dużą gęstość, a jego przekrój czynny na pochłanianie neutronów był możliwie mały. Zadaniem modelatora jest zmniejszanie prędkości neutronów szybkich, najlepiej, by modelator składał się z atomów możliwie lekkich, wtedy straty energii neutronów na modelatorze były możliwie duże. W reaktorach jądrowych stosuje się D0 i grafit. Reakcje (n,f) na jądrze U zachodzą, gdy energia neutronów jest E≥1,5MeV, czyli w tym przypadku mamy do czynienia z neutronami szybkimi. W przedziale energii neutronów wynoszącej od 1,5 do 20MeV przekrój czynny na rozszczepienie jest σ<1,5b. A przy tych energiach procentowo ilość reakcji na rozszczepienie względem rozpraszania nieelastycznego neutronu jest równa stosunkowi:

W wyniku rozpraszania elastycznego i nieelastycznego neutron bardzo szybko traci energię przechodząc poniżej progu 1,5MeV, zatem nie możliwe jest zrealizowanie łańcuchowej reakcji w wyniku rozszczepienia na jądrze U.

Warunki na zajście reakcji łańcuchowej Nie każdy neutron wytworzony w wyniku reakcji rozszczepienia prowadzi do reakcji rozszczepienia, więc warunek ν>0 nie jest wystarczający. Stosunek liczby neutronów dla dowolnej generacji do liczby neutronów aby następował ich wychwyt do reakcji rozszczepienia jest zwany stosunkiem mnożenia neutronów lub stosunkiem powielania neutronów:

Przekrój czynny na wychwyt neutronów jest sumą na przekroje czynne na rozszczepienie i produkcji promieniowania γ poprzez wychwyt neutronów:

Jeśli czas średni życia jednej generacji wynosi τ, to przyrost neutronów w jednostce czasu dt w zależności od liczby neutronów i w zależności od zmiennej k przedstawiamy:

Liczba neutronów reakcji łańcuchowych w kolejnych generacjach jest uzależniona od liczby k, który może przyjmować następujące wartości: k1 - reakcja łańcuchową rozwija się, może doprowadzić do wybuchu, jest to stan nadkrytyczny.

Na przykład dla k=1,05, gdy τ≈10s po jednej sekundzie liczba neutronów wzrasta 10 razy. Sytuacja k>1 ma miejsce w bombie atomowej. Jeśli mamy masę krytyczną, wtedy jest to stan krytyczny k=1. Napiszmy stałą k zależną od neutronów powstających N i uciekających N, bo neutrony mogą uciekać z objętości zajmowanej przez reakcję łańcuchową, wtedy:

Stała k jest zależna od definicji stałej k i stosunek liczby neutronów uciekających do powstających są równe:

Widzimy, że k jest zależna od stosunku przekroju czynnego na rozszczepienie σ i przekroju czynnego na wychwyt neutronów i jest zależna od liczby neutronów ν powstających w wyniku reakcji łańcuchowej. Czym większy jest stosunek liczby neutronów uciekających do neutronów powstających, to im większy jest stosunek powierzchni czynnej masy (podkrytycznej, krytycznej lub nadkrytycznej) do objętości tejże masy, to czym mniejsza jest liczba "k". W przypadku czystego U mamy k1. Podobnie można uzyskać k≥2 dla U i dla Pu. Masa krytyczna zależy od i od reflektora neutronów (jest to warstwa materiału o właściwościach odbijających uciekających neutronów z powrotem do rdzenia reaktora). Stan krytyczny można uzyskać na uranie naturalnym stosując moderator D0 w reaktorach jądrowych. W reaktorach jądrowych stosuje się paliwo wzbogacone w U (U lub Pu). w bombach jądrowych najczęściej stosuje się czysty U lub Pu dla zmniejszenia jego rozmiarów.

Reaktory jądrowe

Urządzenia, w których przeprowadza się ze stałą prędkością reakcje rozszczepienia jądrowego. Reakcje rozszczepienia mają zwykle przebieg lawinowy, tzn. jedna reakcja może zapoczątkować kilka następnych reakcji. W celu kontroli ile reakcji zapoczątkować ma reakcja łańcuchowa wprowadza się substancje pochłaniające neutrony, są to przede wszystkim bar i kadm. Substancje te są umieszczone w prętach regulacyjnych. Modelator wprowadza się w celu zmniejszania prędkości neutronów w wynika zderzenia neutronów z cząstkami modelatora.

Reaktory dzieli się ze względu na szybkość neutronów: neutrony termiczne, których modelatorem jest H, DO i grafit, neutrony szybkie a reaktory o nie oparte są reaktorami powielającymi, paliwem jest U lub Th wzbogacony o U, U lubPu, reaktory o nie oparte są bez modelatora. Reakcje oparte na uranie U są:

Reakcje oparte na torze Th są:

Energia uzyskana z 1g U jest równa energii uzyskanej z 2,7 t C.

Podział według rodzaju reakcji jądrowej, które dzielimy na: rozszczepienie jądra atomowego-wszystkie reaktory w tym wszystkie komercyjne są oparte na rozszczepieniu reakcji jądrowych, której paliwem jest uran, ale trwają prace nad wykorzystaniem toru, Kontrolowana synteza termojądrowa jest wykorzystana w reaktorach wykorzystujących termosyntezę jądrową, którego paliwem jest najczęściej wodór. Jak dotąd ilość energii włożonej jest większa niż energia uzyskana z termosyntezy, Rozpad promieniotwórczy.

Podział według chłodziwa: reaktory wodne i ciśnieniowe tzw. PWR i WWER, której chłodziwem i modelatorem jest zwykła woda. która jest pod wysokim ciśnieniem tak by woda nieodparowywana podczas normalnej pracy reaktora, reaktory wodne, wrzące (BWR), której chłodziwem i modelatorem jest zwykła wrząca woda: wyjątkowymi reaktorami wodnymi, wrzącymi są reaktory RBMK (między innymi w Czarnobylu tego typu reaktory zostały użyte w Czarnobylu oraz na terenie byłego ZSRR w innych reaktorach), wodą wrzącą w kanałach paliwowych są chłodzone, a moderowanie reaktorów grafitem. Jest uznawany za jeden z najniebezpieczniejszych ten rodzaj reaktora (elektrownia w Czarnobylu posiadała cztery reaktory typu RBMK), reaktory wodne i basenowe, gdzie pręty paliwowe są zanurzone w wodzie, która jest modelatorem, a zarazem chłodziwem. Warstwa wody znajdująca się na reaktorem powinna mieć odpowiednią grubość by ekranować promieniowanie radiacyjne, by personel mógł pracować nad reaktorem, reaktory gazowe (GCR, AGR, HTGR), której chłodziwem jest zwykły gaz, tzn. dwutlenek węgla lub hel, reaktory prędkie (LMFR na szybkich neutronach) chłodziwem są stopione metale, tzn. sód lub ołów, pozbawionej modelatora, reaktory solne (MSR), której chłodziwem są sole w stanie ciekłym, często fluoru.

Podział według generacji: Pierwszej generacji - prototypowe pierwsze reaktory jądrowe, Drugiej generacji - pierwsze reaktory w celach przemysłowych, Trzeciej generacji - reaktory nowszych konstrukcji reaktorów przemysłowych, Czwartej generacji - najnowsze, ale w fazie projektów.

Podział według przeznaczenia: energetyczne, napędowe (głównie użyte do okrętów podwodnych i innych dużych okrętów nawodnych), militarne (do broni jądrowej wytwarzanej do tego celu materiał rozszczepialny), badawcze.

Wodny reaktor ciśnieniowy Reaktor wodny ciśnieniowy jest inaczej zwany PWR od ang. Pressurized Water Reactor. Jest to reaktor jądrowy w którym modelatorem (zmniejszającej prędkość neutronów) jest zwykła lekka woda pod zastosowanym ciśnieniem 15MPa. Woda spełnia też rolę czynnika chłodzącego reaktor, który jest chłodziwem rdzenia reaktora. Produkowana wodę gorącą jest przez reaktor PWR , która później idzie do wytwornicy pary (WP), która oddaje wodzie ciepło pod niższym ciśnieniem, która zamienia się w parę wodną o temperaturę 275C i o ciśnieniu 6MPa. Dwa czynniki robocze stosuje się w tym reaktorze, która zmniejsza ryzyko wycieku do otoczenia substancji radioaktywnych. Regulowana jest moc reaktora poprzez zmianę stężenia boru w postaci kwasu borowego w wodzie w obiegu pierwotnym. Stosowane podczas rozruchu reaktora i jego wyłączania są pręty grafitowe regulacyjne. Bardzo bezpiecznymi konstrukcjami są reaktory PWR, odnotowano tylko jeden przypadek jego awarii na sztucznej wyspie Three Mile Island. Zmniejszyła wyciek do otoczenia substancji radioaktywnych zastosowana obudowa, której reaktor był firmy Babcock & Wilcox.

Реактор Большой Мощности Канальный (Reaktor Bolszoj Moszcznosti Kanalnyj, Reaktor Kanałowy Wielkiej Mocy) (RBMK)

Reaktor w którym modelatorem jest grafit, chłodziwem jest wrząca woda. Użycie modelatora grafitowego teoretycznie umożliwia użycie naturalnego uranu. Jest to jedna z najbardziej ekonomicznych konstrukcja reaktora, ale bardziej podatny na różnego rodzaju awarie, co było główną przyczyną awarii reaktora w Czarnobylu.