Witaj w pierwszym kursie składającym się na podręcznik do nauki śląskiej godki.
Szteuerowy szrajbůnek
Naukę rozpoczniemy od alfabetu śląskiego. Będziemy otóż pisać będziemy używając szteurowygo szrajbůnka. Wymyślił go dyrektor jednego z katowickich liceów, Feliks Steuer. Pisał on w nim wiersze i literaturę piękną, ale zostawimy to sobie na później.
Litery w nim występujące to:
a b c ć d e f g h i j k l ł m n ń o p r s ś t u ů w y z ź ż
Posiada on też kilka dyftongów i dwuznaków:
au ch cz dz dź dż ou rz sz uo uů
Wymowa Tu znajduje się wymowa znaków i dwuznaków, których wymowa jest inna niż w języku polskim. Proponuję też odsłuchać przykłady wymowy znaków. Znak IPA Opis Odsłuchaj au [aw] Jak polskie ał (autobana) ou [ɔw] Jak polskie oł (ou) rz [rʒ͡], [ʐ] Jak polskie rz (rzykańy) uo [wɔ] Jak polskie ło, zazwyczaj na początkach wyrazów (Uopole) uů [wo] Połączenie ł i ů (opisanego poniżej) (bůuo) ů [o] Dźwięk typowo śląski, bardziej zaokrąglone polskie o (Ślůnsk) Kilka ważnych reguł: akcent pada zazwyczaj na przedostatnią sylabę, połączenia ke, ge (znajdujące się zazwyczaj tam gdzie polskie kie, gie) i inne wymawiamy z większym rozciągnięciem, prawie jak kie i gie, jednak nie tak samo. dwuznaki au oraz ou na Śląsku Zachodnim często znajdują się tam, gdzie reszta Śląska wymawia o - śl. ptok = zach. śl. = ptouk, ptauk = pol. ptak. Zapis zmiękczeń Alfabet Steuera w wielu przypadkach bierze swe reguły zapisu z polskiego, jednak charakterystyczny jest sposób zmiękczania: funkcję zmiękczania poprzedniej spółgłoski posiada j, nie i, stąd bjoły zamiast bioły, spółgłoski miękkie zapisujemy zawsze tak samo - śl. śa, śo, śe - pol. sia, sio, sie. Czytanka Mała czytanka związana z zapisem zmiękczeń. Spróbuj przeczytać ją bez zająknięcia i nie przejmuj się jeżeli za pierwszym razem nie zrozumiesz. W następnych lekcjach znajdziesz słownik dla tej czytanki.
Fragment tekstu "Po jakymu tako uortografijo" autorstwa Mirosława Syniawy, zamieszczony w "Jaskółce Śląskiej"