Klasyfikacja zapachów według rodzaju

Pierwsze znane próby klasyfikacji zapachów pochodzą z lat ok. 300 p.n.e. Arystoteles wyodrębniał 6 klas zapachów, wzorowanych na znanej już wówczas klasyfikacji smaków. Linneusz (1752) wyodrębnił 7 klas (aromatyczny, pachnący, ambrozji, czosnkowy, kozi, odpychający i budzący mdłości), a Zwaardemaker (1895) – 9 klas.

Na przełomie XIX i XX w. uważano, że wszystkie znane zapachy są komponowane z kilku "zapachów podstawowych" (analogia do trzech podstawowych barw). Hans Henning (1915) przypisał hipotetycznym zapachom podstawowym nazwy (kombinacja tych 6 zapachów jest znana jako graniastosłup zapachów): korzenny, kwietny, owocowy, żywiczny, przypalony i gnilny. Próby doświadczalnego potwierdzenia poprawności założenia podejmowano przez wiele lat.

W drugiej połowie XX w. dużą popularność zyskała hipoteza Johna Amoore'a i Roberta Moncrieffa, dotycząca związku zapachów podstawowych czynnikami stereochemicznymi. Amoore proponował wyodrębnienie 7. klas zapachu, związanych z obecnością w nabłonku węchowym chemoreceptorów z „gniazdkami” o różnych kształtach („teoria stereochemiczna”, „model klucza i zamka”).

Linneusz 1764Zwaardemaker1895Hennig1916Crocker-Henderson1927Amoore1952/62Schutz1964 aromatycznyaromatyczny************ ***eterowyowocowykwaśnyeterowyeteryczny wonnywonny********* ***kwiatowykwiatowykwiatowykwiatowy*** ************słodki ************miętowy*** ******balsamiczny***kamforowy*** ******korzenny******korzenny ***************oleisty ambrozjiambrozji******piżmowy*** ***przypalonyprzypalonyprzypalony****** cebulowo-czosnkowycebulowo-czosnkowy********* koźlikoźli***koźli****** ***************siarkowy ***************zjełczały cuchnącyodrażającyzgniły***zgniły*** mdlącymdlący************ ***************metaliczny ************piekący***

Współcześnie poszukiwań "zapachów podstawowych" zaniechano. Zostało wykazane, że w nabłonku węchowym znajduje się ok. 300 różnych chemoreceptorów, które są tylko częściowo selektywne (zob. Receptory węchowe i kodowanie zapach oraz Linda B. Buck, Richard Axel, Nagroda Nobla 2004).

Klasyfikacja według rodzaju zachowała znaczenie praktyczne. Jest stosowana np. w przemyśle spożywczym, gdzie wyodrębnia się np. zapachy "słodkie" (np. karmelowe, miodowe, cytrusowe, maślana, "kwaśne" i "słone" (adaptacja klasyfikacji Arystotelesa). Duża liczba grup i podgrup jest wyodrębniana np. w czasie ocen jakości win lub kosmetyków. Stosowane są tzw, "koła zapachów" ("The Aroma Wheel"). W tabeli poniżej przedstawiono dla przykładu specjalistyczną klasyfikację zapachów perfum, opracowaną przez francuskie Stowarzyszenie Perfumiarzy (zob. też Perfumiarz). +Klasyfikacja zapachów perfumA. CytrusoweB. KwiatoweC. PaprocioweD. SzyproweE. Leśne (drzewne)F. Ambrowe (orientalne)G. Skórzane nuty zapachowe: cytrynowa, bergamotowa, pomarańczowa, grejpfrutowanuty zapachowe: różana, jaśminowa, fiołekowa, bzowa, konwaliowa, narcyzowa, tuberozowanuty zapachowe: lawendowa, leśna, mchu dębowego, kumarynowa, bergamotowanuty zapachowe: mchu dębowego, labdanum, paczuli, bergamotynuty zapachowe: sandałowa, paczuli, cedrowa, wetiwerowa (baza kompozycji męskich: lawenda, cytrusy)nuty zapachowe: ambrowe, waniliowe, labdanowe, wyraziste zwierzęcenuty zapachowe: dymne, palonego drewna, tytoniu (początkowe – ewoluujące ku kwiatowym) CytrusoweJednokwiatowePaprocioweSzyproweLeśneAmbrowo-kwiatowo-leśneSkórzane Cytrusowo–kwiatowo–szyproweKwiatu lawendyPaprociowo-ambrowo-słodkieSzyprowo-kwiatoweLeśno-iglasto-cytrusoweAmbrowo-kwiatowo-korzenneSkórzano-kwiatowe Cytrusowo–korzenneBukiet kwiatowyPaprociowo-ambrowo-kwiatoweSzyprowo-kwiatowo-aldehydoweLeśno-aromatyczneAmbrowo-łagodneSkórzano-tytoniowe Cytrusowo–leśneKwiatowo–zielonePaprociowo-korzenneSzyprowo-owocoweLeśno-korzenneAmbrowo-cytrusowe Cytrusowo–aromatyczneKwiatowo–aldehydowePaprociowo-aromatyczneSzyprowo-zieloneLeśno-korzenno-skórzaneAmbrowo-kwiatowe Kwiatowo–leśneSzyprowo-aromatyczneLeśno-korzenno-ambrowe Kwiatowo–leśno–owocoweSzyprowo-skórzane

Powrót do spisu treści