__BEZSPISU__
Wiemy współcześnie, że prawidłowo zbilansowana dieta wegańska może w pełni zaspokoić potrzeby żywieniowe człowieka, a nawet przynieść mu liczne, długofalowe korzyści zdrowotneMelina, Vesanto, Winston Craig, and Susan Levin. "Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: Vegetarian Diets." Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics 116.12 (2016): 1970-1980.. Większość dorosłych ludzi może bezpiecznie stosować się do diety wegańskiej, także przez dłuższy okres czasuMangels, Reed, Virginia Messina, and Mark Messina. The dietitian's guide to vegetarian diets. Jones & Bartlett Publishers, 2011.. Dysponujemy licznymi przewodnikami dietetycznymi, które w oparciu o dostępne dowody sugerują dokładnie, jak powinna wyglądać wegańska dieta, optymalna dla zdrowia.
Niniejszy przewodnik przedstawia dietę dla dorosłych ludzi, kobiet i mężczyzn, którzy prowadzą umiarkowany tryb życia. Wymagania dietetyczne dla kobiet w ciąży oraz karmiących, dla osób starszych i dla sportowców są nieco inne.Zapotrzebowanie energetyczne poszczególnych osób może różnić się, głównie w zależności od masy ciała. Mężczyźni, zwłaszcza o dużej masie mięśni, mogą mieć większe zapotrzebowanie, niż drobne kobiety. Wyznaczając wzorzec diety dla grup o innym zapotrzebowaniu energetycznym, niż 2000 kcal, zwiększa się proporcjonalnie zalecaną ilość porcji we wszystkich grupach produktów spożywczych, oprócz produktów mlecznych, czyli w przypadku diety wegańskiej, oprócz ilości wzbogaconego mleka sojowego.
Planując dietę wegańską, pamiętajMessina, Virginia, Vesanto Melina, and Ann Reed Mangels. "A new food guide for North American vegetarians." Canadian Journal of Dietetic Practice and Research 64.2 (2003): 82-86.: Jedz możliwie różnorodne produkty ze wszystkich grup żywności Dostosuj ilość porcji do własnego zapotrzebowania energetycznego. Spożywaj 6-8 porcji produktów bogatych w wapń. Głównym źródłem wapnia w diecie może być wzbogacone mleko sojowe. Np. rekomendowane 3 filiżanki mleka sojowego, to jednocześnie 6 porcji wapnia. Do gotowania najlepiej używać oliwy z oliwek lub oleju rzepakowego. Możesz zastąpić porcje tłuszczy roślinnych porcjami orzechów lub nasion. Pamiętaj o dobrych źródłach witaminy D w diecie. Wzbogacone mleko sojowe lub płatki śniadaniowe, grzyby suszone w słońcu, kąpiele słoneczne bez ochrony przeciwsłonecznej (osoby o jasnej karnacji), 20-30 minut, 2-3 razy w tygodniu. Uwzględnij w diecie przynajmniej trzy różne źródła witaminy B12 lub suplement, spożywane w przynajmniej dwóch oddzielnych posiłkach. Jedna porcja to np. 1 łyżka wzbogaconych drożdży spożywczych, 1 filiżanka wzbogaconego mleka sojowego, 1 filiżanka wzbogaconych płatków śniadaniowych, 42 g wzbogaconego substytutu mięsa. Możesz spożywać ograniczone ilości dodanego cukru, słodyczy i alkoholu, w jak najmniejszych ilościach. Do posiłków używaj jodowanej soli, jako źródła jodu, potrzebujesz ¼ łyżeczki jodowanej soli dziennie.
Wzorzec zdrowej diety wegańskiejFulgoni, Victor L., et al. "Nutrients from dairy foods are difficult to replace in diets of Americans: food pattern modeling and an analyses of the National Health and Nutrition Examination Survey 2003-2006." Nutrition research 31.10 (2011): 759-765. +Grupy produktów spożywczychMinimalna liczba porcjiProdukty bogate w wapń 6-8 porcjiWarzywa
1 porcja to 1 filiżanka warzyw surowych lub gotowanych, ½ filiżanki suszonych, 2 filiżanki liściastych surówek, 1 filiżanka soku
5 porcji lub więcejciemnozielone warzywa (świeże, mrożone, puszkowane, surowe lub gotowane warzywa o ciemnozielonych liściach, np. brokuł, szpinak, sałata rzymska, jarmuż, kapusta, rzepa, zioła)2>5 pokrzywa, liście winorośli, rukiew, mniszek lekarski, ziele rzepy, kapusta chińska, jarmuż (1 filiżanka) wzbogacony w wapń sok pomidorowy (½ filiżanki)czerwone i pomarańczowe warzywa (świeże, mrożone, puszkowane, surowe, gotowane lub sok, np. pomidory, sok pomidorowy, czerwona papryka, marchew, słodkie ziemniaki, dynia)1warzywa bogate w skrobię (świeże, mrożone, puszkowane warzywa bogate w węglowodany, np. ziemniaki, kukurydza, zielony groszek, maniok)1inne warzywa (świeże, mrożone, puszkowane, surowe lub gotowane warzywa, np. warzywa cebulowe, sałata, fasolka szparagowa, ogórki, kapusta głowiasta, seler, cukinia, grzyby, zielona papryka)1Owoce 1 porcja to średni owoc, ½ filiżanki ugotowanych lub drobnych owoców, ½ filiżanki soku, ¼ filiżanki suszonych owocówświeże, mrożone, puszkowane, suszone, np. pomarańcze, jabłka, gruszki, banany, winogrona, melon, jagody, rodzynki, rzadziej sok owocowy 100%>2 wzbogacony w wapń sok owocowy (½ filiżanki) figi (5 sztuk) pomarańcza (1 duża sztuka)Produkty zbożowe 1 porcja to ½ filiżanki gotowanych zbóż, ryżu, makaronu; 30 g surowego makaronu, ryżu; 1 kromka chleba; 1 filiżanka płatków śniadaniowych)pełnoziarniste zboże (np. chleb pełnoziarnisty, pełnoziarniste płatki zbożowe i krakersy, owsianka, prażona kukurydza, brązowy ryż, kasze, otręby)≥ 3>5płatki śniadaniowe wzbogacone w wapń (⅔ filiżanki)zboża rafinowane (np. biały chleb, makaron, biały ryż)≤ 2Źródła białka
1 porcja to ½ filiżanki gotowanej fasoli, tofu, tempeh, porcja wegańskiego mięsa, 1 filiżanka wzbogaconego mleka sojowego, ¾ filiżanki wzbogaconego jogurtu sojowego, 2 łyżki masła orzechowego, ¼ filiżanki orzeszków ziemnych lub sojowych
5 porcjiwarzywa strączkowe (gotowane suszone lub puszkowane fasola i groch, np. biała fasola, czarna fasola, soczewica, ciecierzyca, bób, z wyjątkiem fasolki szparagowej i zielonego groszku)3-45 wzbogacone w wapń mleko sojowe (½ filiżanki), wzbogacone w wapń tofu lub tempeh (½ filiżanki), gotowane nasiona soi (½ filiżanki), orzeszki sojowe (¼ filiżanki)produkty sojowe (tofu, tempeh, mleko sojowe, ser sojowy, jogurt sojowy, kotlety sojowe, natto, orzeszki sojowe etc.)orzechy i nasiona (także masło orzechowe i z nasion; szczególnie polecane orzechy włoskie i siemię lniane ze względu na zawartość kwasów tłuszczowych omega-3, a także migdały i sezam, ze względu na zawartość wapnia; 1 porcja to 30 g orzechów/nasion lub 2 łyżki masła orzechowego)1-2 migdały (¼ filiżanki), masło migdałowe lub tahini (2 łyżki), nasiona chia (2 łyżki)Olejezdrowe oleje roślinne, polecany olej lniany i olej rzepakowy, ze względu na zawartość kwasów tłuszczowych omega-3; można zastąpić porcją orzechów, nasion, awokado lub oliwek2 łyżkiLimit kalorii na inne jedzeniealkohol, czekolada, słodycze290 kcal (15%)
Zalecane suplementy
Witamina B12 2-3 różne rodzaje żywności wzbogaconej w witaminę (np. mleko sojowe, drożdże, płatki śniadaniowe) podzielone na przynajmniej dwie porcje w ciągu dnia, każda po 1,5-2,5 μg. LUB jednorazowy suplement witaminy, najlepiej do ssania lub pod język, zawierający 25-100 μg. LUB 1000 μg dwa razy w tygodniu w formie suplementu do ssania lub dożylnie.
Jod 75-150 μg 3-4 razy w tygodniu w formie suplementu. LUB ¼ łyżeczki jodowanej soli dziennie, jako dodatek do potraw.
Witamina D Ekspozycja na słońce bez ochrony przeciwsłonecznej: osoby o jasnej karnacji 10-15 minut dziennie, w godzinach 10-14; osoby o ciemnej karnacji 20 minut dziennie. LUB suplement 1000 IU, 25 μg.
Kwasy tłuszczowe omega-3 3-4 porcje produktów bogatych w ALA (jedna porcja: łyżeczka oleju rzepakowego; ¼ łyżeczki oleju lnianego; ⅔ łyżeczki oleju konopnego; łyżeczka oleju z orzechów włoskich; połówka orzecha włoskiego; łyżeczka mielonego siemienia lnianego; ½ filiżanki gotowanej soi; filiżanka twardego tofu; filiżanka tempeh; 2 łyżki orzeszków sojowych OPCJONALNIE suplement z alg, 200-300 mg DHA lub DHA+EPA, co 2-3 dni.
Jadłospis
+Przykładowe jadłospisy dla dorosłych wegan (posiłki są wymienne)Messina Virginia, Norris Jack. Vegan for life. De Capo Press, 2011.ŚniadanieLunczPrzekąskaObiadPodwieczorekOwsianka na wzbogaconym mleku sojowym Tost z dżemem owocowymZupa pomidorowa z soczewicą i marchwią Pełnoziarniste pieczywo
Sałatka z sezonowej zieleniny z łyżeczką oliwy
Wzbogacony w wapń sok pomarańczowyJabłko Dwie łyżki masła orzechowegoKotlety sojowe Pieczony ziemniak
Brokuł i kalafior podsmażony na oliwiePłatki z otrębów na wzbogaconym mleku sojowymTofucznica z grzybami Pełnoziarnisty tost z masłem migdałowymKanapki z hummusem, pomidorem i sałatąCiasteczko owsianeFasola
Brązowy ryż
Kapusta gotowana z oliwąSałatka owocowa z orzechów, truskawek i rodzynekMuesli ze zmielonym siemieniem lnianym na wzbogaconym mleku sojowym Tost pełnoziarnisty z masłem orzechowym
BananKanapka z tempeh, kapustą kiszoną i serem wegańskim Sok z marchwi
Kawałek melonaWegański jogurt z jagodamiMakaron z brokułami, marchewką i groszkiem, z dodatkiem oliwy i orzeszków Sałatka owocowa z sezonową zieleninąBrownie
Problemy żywieniowe Część ludzi nie może spożywać wszystkich produktów wegańskich z różnych przyczyn zdrowotnych. Nie wszyscy tolerują w diecie dużych ilości warzyw strączkowych. Te są głównym źródłem aminokwasu lizyny i trudno go zastąpić. Jeżeli nie możesz spożywać warzyw strączkowych upewnij się, że w diecie uwzględnisz trzy porcje innych produktów, bogatych w białko i lizynę. Jedna porcja to: 1 filiżanka quinoa, czyli nasion komosy ¼ filiżanki orzeszków pistacjowych ½ filiżanki orzechów nerkowca 85 g seitanu 1 filiżanka gotowanych nasion chia ¼ filiżanki prażonych nasion dyni Dobrym źródłem lizyny są też masło orzechowe i orzeszki ziemne, migdały, orzechy włoskie, płatki owsiane, ziemniaki, szpinak.
Nawet alergicy mogą skomponować pełnowartościową dietę wegańską. Jest to jednak trudne. Powszechne alergie to alergia na soję, orzechy i pszenicę, bez tych produktów można obejść się w diecie wegańskiej. Alergicy mogą jeść np. płatki owsiane na wzbogaconym mleku ryżowym z dodatkiem suszonych fig i nasion słonecznika, świeże owoce, jogurty na mleku kokosowym, tortillę z fasolą i wegańskim serem bez soi, ryżowe krakersy, ziemniaki z warzywami gotowane na parze w sosie z tahini z dodatkiem soku z cytryny itp.
Przypisy