Na Przysłowia japońskie (jap. 諺, ことわざ kotowaza) mogą składać się: krótkie powiedzenia (言い習わし iinarawashi), powszechne idiomy Kanyouku (慣用句 kan'yōku), albo czteroznakowe idiomy Yojijukugo (四字熟語 yojijukugo). Japończycy uwielbiają przysłowia i bardzo często ich używają. Pochodzenie Ponieważ tradycyjna japońska kultura to kultura wiejska, wiele japońskich przysłów jest zaczerpnięte ze zwyczajów i praktyk ludowych. Wiele z nich zawiera komentarz do zachowania kobiet oraz natury. Niektóre pochodzą z gry Go i buddyzmu a wiele z czteroznakowych fraz pochodzi z filozofii chińskiej. Lista przysłów Poniżej znajduje się niepełna lista przysłów japońskich. Znaczenie lub dosłowne tłumaczenie części z nich zostało przełożone już z języka angielskiego. Dla większej przejrzystości tekstu zostawiono także wersję angielską. Przysłowie po japońsku Tłumaczenie (pol.) Tłumaczenie (ang.) 挨拶は時の氏神 (Aisatsu ha tokino ujigami) (dosł. Pozdrowienia to bogowie naszego czasu.) (lit. Greetings are Kami of our time.) 秋茄子は嫁に食わすな (Akinasu ha yome ni kuwasuna) (dosł. Nie oddawaj dojrzałych bakłażanów (nasu) żonie swojego syna) Dojrzałe bakłażany są bardzo smaczne. Jeżeli pozwolisz komuś, nawet żonie swojego syna posmakować ich, zabierze je do domu a Ty zostaniesz bez nich. (lit. Don't get fall-harvest eggplant (nasu) to your son's wife) Eggplants from fall are tasty. If you let someone else, even your son's wife have a taste of them, he or she will take all home and you would be left without them. 悪妻は百年の不作 (Akusai ha hyaku-nen no fusaku) (lit. zła żona to sto lat złych żniw) Posiadanie żony która nigdy nie pracuje zniczszy nie tylko ciebie, ale i twoje dzieci, a nawet wnuki. -- あまり物には福がある (Amarimono niha fuku ga aru) -- (lit. fortunes exist among leftovers) 案ずるより生むが易し (Anzuru yori umu ga yasushi) (dosł. Łatwiej to zrobić niż o tym myśleć.) (lit. It's easier to make it than thinking about it) 傍若無人 (Boujaku bujin) (dosł. Zachowuj się tak, jakby nikt nie mógł ci pomóc) Nie należy polegać na innych ludziach (lit. Act as though no one is beside you) from 史記 着眼大局 (Chakugan taikyoku) (dosł. Widzenie dobrej sytuacji i rozumienie jej.) (lit. Seeing the great stituation and understanding it) from Go game. Comment: Go proverbs seem to be a rich source of proverbs that don't have direct equivalents in English. Does the author have more? If so, at least literal translations would help - Meaning to look at the global view (In Go, the most important thing to learn to is to fight in a way that you win overall) 智恵出でて大偽あり (Chie idete taigi ari) -- -- 血も涙もない (Chi mo namida mo nai) -- (lit. He has neither blood nor tears) 長者にニ代なし (Choja-ni nidai nashi) (Dosł. Nie ma drugiego pokolenia wśród milionerów.) Bez odpowiedniej nauki, dzieci roztrwonią pieniądze otrzymane w spadku (Lit. There is no second generation in the millionare) Without sufficient teaching, if you let your children inherit your money, they will blow it all. 知恵者一人馬鹿万人 (Chiesha hitori baka mannin) (dosł. Jeden mędrzec i 10 tysięcy idiotów.) (lit. one wiseman and 10 thousands idiots) 泥中の蓮 (Deichuu no hachisu) (dosł. Piękne kwiaty lotosu rodzą się z błota.) (lit. Beautiful lotus flowers are born from mud) 海老で鯛を釣る (Ebi de tai wo tsuru) -- (lit. Fishing a sea beam by shrimp) 江戸っ子は五月の鯉の吹き流し (Edokko ha gogatsu no koi no fukinagashi) -- (lit. Those born in Edo move from one place to another like a cloth streamer blown by May winds) 覆水盆にかえらず (Fukusui bon ni kaerazu) odpowiednik polskiego "Nie ma co płakać nad rozlanym mlekiem" (lit. Spilled water from a cup will never return to the tray) 風前のともし火 (Fuuzen no tomoshibi) -- (lit. A candle blown by a strong gust of wind) 風樹の歎 (Fuuju no tan) (dosł. Podrzucane wiatrem drzewo płacze) (lit. A windblown tree's cry) 芸が身を助ける (Gei ga mi wo tasukeru) (dosł. Twoje umiejętności pomagają ci) (lit. Your skills help you) 芸が身を助けるほどの不仕合せ (Gei ga mi wo tasukeru hodo no fushiawase) (dosł. Bycie pomocnym tylko przez swoją zdolność artystyczną to wstyd) (lit. Being helped by the only artistic skill is shame) 下衆の後知恵 (Gesu no atojie) odpowiednik polskiego "Mądry Polak po szkodzie" (lit. A lowly always think of right way after it's done) 義を見てせざるは勇無きなり (Gi wo mite sezaru ha yuu naki nari) -- (lit. To see a just cause and not to act is lacking in bravery) 肺肝を披く (Haikan wo hiraku) -- -- 肺肝を砕く (Haikan wo kudaku) -- -- 八方塞がり (Happou fusagari) (dosł. Osiem kierunków jest zablokowanych) Osiem kierunków to północ, wschód, południe, zachód i każdy kierunek pomiędzy, więc oznacza to kompletne otoczenie i brak wyjścia. (lit. Eight directions are blocked) 盲蛇に怖じず (Mekura hebi ni ojizu) -- -- へそで茶を沸かす (Heso de cha wo wakasu) (dosł. Parzenie herbaty na pępku) (lit. Making tea on the navel) 日暮れて道遠し (Higurete michi tooshi) -- (lit. It's a long way after dark) from 史記 人の振り見て我が振りなおせ (Hito no furimite wagafuri naose) W oparciu o pomówienia dotyczące innych odnoście złego zachowania, wyciągnij z tego naukę i zachowuj się. (dosł. Popraw własne zachowanie poprzez patrzenie na innych) Instead of accusing others of bad manners, learn from it and behave yourself. (lit. Correct your own behavior by looking at others') 冷や飯を食わせる (Hiyameshi wo kuwaseru) (dosł. Pozwalać mu jeść zimny posiłek) (lit. Letting him eat cold meal) 臍を固める (Hozo wo katameru) -- -- 言いたい事は明日言え (Iitai koto ha ashita ie) (dosł. Jeśli masz coś do powiedzenia, powiedz to jutro) (lit. Say it tomorrow if you have something to say) 犬も歩けば棒に当たる (Inu mo arukeba bou ni ataru) things happen when you do something (lit. even walking dogs hit a bar) 入り鉄砲に出女 (Iri deppou ni deonna) -- (lit. guns enter and women leave) 医者の不養生 (Isha no fuyoujou) Lekarz może być nieuważny jeśli chodzi o jego/jej własne zdrowie. (dosł. Lekarz jest nieuważny jeśli chodzi o jego/jej własne zdrowie) A doctor may be careless about his/her own health (lit. A doctor's carelessness about his/her own health) 石の上にも三年 (Ishi no ue nimo sannen) (dosł. Siedzenie na kamieniu przez trzy lata) (lit. Sitting on a stone for three years) 一石二鳥 (Isseki nicho) dogodne lub mądre osiąganie dwóch celów, podczas gdy zrobiło się jeden ruch (dosł. dwa ptaki z jednym kamieniem) Po polsku: Zabicie dwóch ptaków z jednym kamieniem conveniently or smartly achieving two goals by making just one move (lit. two birds with one stone) English: Killing two birds with one stone 言わぬが花 (Iwanu ga hana) Kiedy trzymamy coś w tajemnicy, ludzie mają tendencję do myślenia, że jest to bardzo interesujące (dosł. milczenie jest kwiatem) Polski odpowiednik: Milczenie jest złotem. When kept secret, people tend to imagine it is a very good thing (lit. not speaking is a flower) English equivalent: silence is golden. 地獄耳 (Jigoku mimi) Zdolność do wyłapywania plotek na temat jej/jego korzyści (np. majątkowej) lub osoba posiadająca taką umiejętność (dosł. Piekielne ucho) Ability to catch rumor, gossip, or anything of his/her benefit, or the person who has that ability (lit. Hell ear) 壁に耳あり、障子に目あり (Kabe ni mimi ari, shoji ni me ari) (dosł. Ściany mają uszy, drzwi mają oczy.) one may not be fully aware of how closely one is being monitored by others (lit. the walls have ears, the doors have eyes) The English equivalent is just the walls have ears 飼い犬に手をかまれる (Kaiinu ni te wo kamareru) (dosł. Twój własny pies gryzie twoją rękę.) (lit. Your own dog bites your hand) 金持ち喧嘩せず (Kanemochi kenka sezu) (dosł. Bogaty nie walczy.) (lit. The rich don't fight) 堪忍袋の緒が切れる (Kanninbukuro no o ga kireru) -- -- 河童の川流れ (Kappa no kawa nagare) (dosł. Nawet profesjonalista może czasami popełnić błąd.) Even professionals fail sometimes (lit. ) 彼も人なりわれも人なり (Kare mo hito nari ware mo hito nari) (dosł. On jest osobą i ja też jestem osobą.) (lit. He is a person and I am a person too) 風吹けば桶屋が儲かる (Kaze fukeba okeya ga moukaru) Świat jest połączony nawet jeśli taki się nie wydaje. (dosł. Sklep z wiadrami zarabia kiedy wiatr wieje) The world is interconnected even though it doesn't seem to be (lit. A bucket shop profits when wind blows) 風の中で育った木は根が強い (Kaze no naka de sodatta ki ha ne ga tsuyoi) (dosł. Korzenie drzewa, które wyrosły na wietrze są silne) (lit. The roots of a tree that grew up in the wind are strong) 風と女は閉じ込められない (Kaze to onna ha tojikome rarenai) (dosł. Nie możesz zamknąć wiatru ni kobiety) (lit. You can't lock in wind or woman) 聞くは一時の恥 聞かぬは一生の恥 (Kiku ha ittoki no haji kikanu ha issh・no haji) (dosł. Wstyd kiedy pytasz jest mniejszy, niż wtedy kiedy nie pytasz) (lit. Shame when you ask is less than when you didn't) 恋に師匠無し (Koi ni shishou nashi) (dosł. Nie ma nauczyciela miłości) Polski odpowiednik: Miłości nie można kupić (lit. There is no teacher for love) 国士無双 (Kokushi musou) (dosł. Nikt inny w państwie) (lit. No one else in the nation) 紺屋の白袴 (Konnya no shiro bakama) (dosł. Białe kimono z farbiarni) polski odpowiednik "Szewc bez butów chodzi" (lit. A white kimono of a dyeing house) 食うだけなら犬でも食う (Kuu dakenara inu demo kuu) (dosł. Nawet psy jedzą) (lit. Even dogs eat) まかぬ種は生えぬ (Makanu tane ha haenu) (dosł. Nie będzie się rozwijać, póki nie zasiejesz) (lit. It doesn't bud if you don't seed) 枕を高くして寝る (Makura wo takakushite neru) (dosł. Spanie z wysoką poduszką) (lit. sleeping with tall pillow) 待てば甘露の日和有り (Mateba kanro no hiyori ari) (dosł. Poczekaj, a słodki blask słońca tu będzie) (lit. Wait and sweet sunshine will be there) 芽が出る (Me ga deru) -- (lit. It buds) 明鏡も裏を照らさず (Meikyou mo ura wo terasazu) (dosł. Nawet czyste lustro pokazuje nie swój tył) (lit. Even a clear mirror shows not its back) 名物に美味いものなし (Meibutsu ni umaimono nashi) (dosł. Mało znane jedzenie jest pyszne) (lit. No famous food is delicious) 明鏡止水 (Meikyou shisui) -- (lit. A clear mirror, still water) from 荘子 餅は餅屋 (Mochi ha mochiya) -- Let a professional do it (lit. Mochi is mochi store) ミイラとりがミイラになる (Miiratori ga miira ni naru) (dosł. Pogromca mumii stanie się mumią) (lit. A mummy hunter becomes a mummy) 三日坊主 (Mikka bouzu) Osoba, która staje się znudzona w ciągu trzech dni (dosł. Trzydniowy mnich) A person getting bored in three days (lit. A three-day monk) 無理は三度 (Muri ha sando) polski odpowiednik "Do trzech razy sztuka"