Wikizeszyty geograficzne. VII klasa.Geografia. Temat: Środowisko przyrodnicze Polski na tle Europy.

Odniesienie do podstawy programowej: Uczeń: opisuje walory przyrodnicze Wisły i Odry, charakteryzuje systemy rzeczne obu tych rzek oraz porównuje je z wybranymi systemami rzecznymi w Europie;

Wybór materiałów do zestawu: Tadeusz Rudzki (wikipedysta TR). Redakcja i opracowanie: Klara Sielicka-Baryłka (wikipedystka Klarqa). Konsultacja merytoryczna: Joanna Madrjas.

Wikizeszyty to projekt realizowany od kwietnia 2020 r. przez Wikimedia Polska i wikipedystów - wolontariuszy. Utwórz książkę na Wikibooks z naszych materiałów i używaj jej jako materiałów pomocniczych podczas nauki lub nauczania innych! Zobacz także wikizeszyt historyczny!

Rzeki Wisła i Odra

Rzeki Wisła i Odra płyną przez nasz kraj z południa na północ i choć, gdy spojrzysz na mapę możesz mieć wrażenie, że są od siebie odległe, to... są one połączone ze sobą kanałami oraz innymi rzekami!

Rzeka Wisła jest najdłuższą rzeką w Polsce - ma aż 1047 km długości. Jej droga do morza rozpoczyna się w dwóch źródłach Białej i Czarnej Wisełki, na stoku Baraniej Góry, w Beskidzie Śląskim. "Królowa polskich rzek" ma swoje ujście w postaci delty, w Zatoce Gdańskiej. Wędrując wzdłuż Wisły, znajdziesz rozległe piaszczyste łachy, starorzecza i wyspy. Tereny, przez które płynie Wisła, są chronione - tzn. leżą w granicach parków krajobrazowych (np. Kazimierski Park Krajobrazowy, Nadwiślański Park Krajobrazowy i in.), rezerwatów przyrody (np. Krowia Wyspa, Ławice Troszyńskie in.), wyznaczony jest także obszar Natura 2000. Sama Dolina Środkowej Wisły to główne lęgowisko mewy pospolitej i rybitwy białoczelnej w Polsce oraz miejsce gniazdowania rzadkich gatunków ptaków (ostrygojad, płaskonos i in.).

Wisła przepływa przez następujące duże miasta w Polsce: Kraków, Warszawę, Płock, Toruń i Gdańsk.

Rzeka Odra ma długość 854,3 km (z czego 742 km są w Polsce) i płynie aż przez 3 kraje: Czechy, Polskę i Niemcy. Na długim odcinku Odra stanowi granicę naszego kraju z Niemcami: dużo miast położonych jest po obydwu stronach tej rzeki (np. Görlitz/Zgorzelec, Guben/Gubin). Odra jest drugą (po Wiśle) najdłuższą rzeką w Polsce. Ma swoje źródło w Górach Odrzańskich, w Czechach. Ujście znajduje się w Zalewie Szczecińskim. Jest niezwykła pod względem starorzeczy, łąk, łęgów i gatunków zwierząt, które zamieszkują w jej pobliżu (m.in. bobry, zimorodki, żółwie błotne, wydry). Wiele jej obszarów jest chronionych w granicach parków krajobrazowych (np. Stobrawski Park Krajobrazowy, Park Krajobrazowy - Dolina Dolnej Odry i in.), rezerwatów przyrody, Obszaru Natura 2000 i w ramach tzw. korytarzy ekologicznych.

Odra przepływa przez kilka dużych miast w Polsce: Opole, Wrocław, Zielona Góra i Szczecin.

Czy wiesz, że... ... aż do 1753 roku cała dolina Odry była pokryta bagnami i moczarami. Istniały tam nieliczne wioski rybackie? ... w leżącym na obszarze Soleckiej Doliny Wisły, rezerwacie Ostrów Panieński rosną dęby mające 250 lat i 120-150-letnie wiązy?

Więcej informacji i sekcje ze źródłami znajdziesz w Wikipedii w artykułach na temat: Wisły, Soleckiej Doliny Wisły, Odry, Łęgów Odrzańskich, drogi wodnej Wisła-Odra. Dużo informacji znajdziesz także w zestawieniu artykułów o rzekach Europy oraz w artykule o obszarze Natura 2000.

Materiały uzupełniające Obydwie największe rzeki Polski są ważne nie tylko z punktu widzenia przyrody, ale również kultury. Dlatego nasze rzeki znajdziemy nie tylko w podręcznikach i encyklopediach, ale także w utworach literackich. Przeczytaj jak rzekę Odrę widzi Olga Tokarczuk w jednym ze swoich esejów (kontynuację cytatu oraz inne wypowiedzi na temat tej rzeki znajdziesz w projekcie Wikicytaty):

A teraz wczytaj się w opis Wisły, autorstwa Janusza Korczaka (inne cytaty o Wiśle znajdziesz w projekcie Wikicytaty):

Propozycja lekcji/działania na bazie tego wikizeszytu W projekcie Wikiźródła znajduje się barokowy poemat Sebastiana Fabiana Klonowica, pod długim tytułem: Flis. To jest spuszczanie statków Wisłą i inszemi rzekami do niej przypadającemi.

W kilkuset zwrotkach opisane jest życie osób, zajmujących się przeprawianiem statków Wisłą do Gdańska. Pomimo trudnego języka, zachęcamy cię do wyszukania w tekście nazw wsi i miast, które flisacy mijają w swojej podróży.