Tło kulturowe Średniowieczna Francja była tworem nowym pod względem politycznym, ale nie kulturowym, gdyż opierała się na cokole kulturowym utworzonym przez zwyczaje ludów pochodzenia celtyckiego. Najważniejszą pozostałością obecną zarówno w Państwie Franków, ale przewijającą się również później na terenach Francji, jako tej najbardziej związanej z celtyckim dziedzictwem, są relikty pogaństwa, które zostały niejako ,,schrystianizowane". Chodzi tu głównie o magiczną moc królów, ale również magiczną moc biskupów, którzy jednak mieli ją czerpać nie z własnych sił, ale od Boga. Ta ,,magia" związana z postacią władcy nawet po chrystianizacji, spełnia w mojej ocenie ważną rolę w późniejszym procesie sakralizacji władzy królewskiej, obecnym szczególnie za dynastii Kapetyngów - połączenie wierzeń magicznych z rytuałem chrześcijańskim pomogło potomkom Hugona Kapeta w utrzymaniu swojej pozycji pomimo trudnej sytuacji politycznej.

Ważną rolę w kształtowaniu się państwowości francuskiej była wielojęzyczność ludów zamieszkujących jej tereny. Przez całe średniowiecze był wyraźnie obecny podział zwłaszcza na jej część północną i południową. Od traktatu w Verdun do koronacji Hugona Kapeta Karol Łysy (840-877) był uznawany za króla-filozofa, a na jego dworze gromadzili się wielcy myśliciele epoki. Spór pomiędzy nim a Ludwikiem Niemieckim zaczął narastać po śmierci Lotara w 855 r., zaś kością niezgody była Lotaryngia. Na zjeździe w Mersen (870) została ona podzielona pomiędzy nich (Karol dostał większą część). Ponadto w 875 r. Karolowi udało się koronować na cesarza. Pasmo sukcesów przerwała nieudana próba zajęcia reszty Lotaryngii w roku kolejnym.

Tytuł cesarski nie cieszył się jednak poparciem możnych, gdyż wynikała z niego konieczność obrony papiestwa przed Arabami, a w obliczu najazdów Normańskich, możni nie byli zainteresowani walką na cudzej ziemi. Kiedy wreszcie doszło do ekspedycji do Włoch w 877 r. okazała się ona nieudana, a sam Karol zmarł podczas niej. Zamęt po jego śmierci doprowadził do utraty wszystkich jego nabytków dynastycznych.

W latach 877-884 miały miejsce krótkie panowania najpierw syna Karola Ludwika II, a następnie dwóch jego synów, co doprowadziło do bezkrólewia. W takiej sytuacji tron objął Karol Gruby, ale jego niechęć do walki z Normanami spowodowała, że po jego śmierci w 888r. na tron został wybrany przedstawiciel rodzimego możnowładztwa - Odo (888-898) z dynastii Robertynów (później przemianowanej na Kapetyngów). Czasy jego rządów to przede wszystkim najazdy Normanów, przed którymi obrona była trudna, wręcz niemożliwa w realiach ówczesnego francuskiego społeczeństwa. Powoływani tylko w razie zagrożenia chłopi i nieliczni rycerze nie byli w stanie skutecznie przeciwstawiać się żyjącym grabieżą najeźdźcom z północy. A jednak mimo to, choć 2 poł. IX w. to okres największej intensywności najazdów normańskich, to z tego okresu pochodzą również pierwsze przesłania o sukcesach militarnych, jak na przykład skuteczna obrona Paryża w latach 885-887, którą dowodził właśnie Odon, jeszcze jako hrabia.

W 911 r. miało miejsce przełomowe wydarzenie - Karol III Prostak (893-922; syn Ludwika II) porozumiał się z przywódcą wojsk normańskich Rollonem, w wyniku czego na północy Galii powstało państwo Normanów, nazwane później Normandią. Rollon w zamian za nadanie przyjął chrzest i złożył Karolowi hołd lenny.

Drugim problemem były najazdy Arabów; podbiwszy Hiszpanię, Sycylię i południowe Włochy panowali oni nad zachodnią częścią Morza Śródziemnego. Ponieważ zamarł handel morski, Arabowie zaczęli łupić tereny południowej Galii, zwłaszcza Prowansji. Kres ich najazdom położył dopiero u schyłku X w. hr. Prowansji Wilhelm Wyzwoliciel. Jak zwraca uwagę Jan Baszkiewicz, liczebność najeźdźców nie była porażająca, a napadano głównie kupców i pielgrzymów, co zostało wyolbrzymione przez kościelnych kronikarzy. Wspomniany badacz zwraca jednak uwagę na słabość lokalnych władców wobec garstki najeźdźców.

Oprócz powyższych zagrożeń, jako ostatnie wymienia się również najazdy Madziarów, które ustały około połowy X w.

,,W większym stopniu niż czasy lenna są to czasy zamków" stwierdził Georges Duby. Warowna twierdza oznaczała kontrolę na miejscową ludnością i była symbolem sproszkowania władzy we Francji. Na nic zdał się edykt z Pitres w 864 r. Karola Łysego, nakazujący zburzenie prywatnych zamków. Od końca X w. głównym budulcem w miejsce drewna stał się kamień.

Ostatnie lata panowania Odona wypełniły walki ze zwolennikami Karola, który z kolei pod koniec panowania musiał zmagać się z opozycją, która wyniosła na tron brata Odona - Roberta I (922-923). Z kolei po śmierci Roberta władzę przejął Rudolf (923-936), jego zięć. Jako książę Burgundii oparł swoje rządy na południu kraju, co zaowocowało tworzeniem się niezależnych państewek na północy. Jednym z nich zarządzał Herbert hr. Vermandois, który od 922 więził Karola Prostaka (+929). Po śmierci Rudolfa największy autorytet miał Hugo Wielki z rodu Robertynów, niemniej nakłonił on możnych do obrania królem syna Karola Prostaka - Ludwika IV Zamorskiego (936-954). Nie uległ on swojemu protektorowi i prowadził dość samodzielną politykę. Koniec jego panowania upłynął na walkach z Madziarami. Po jego śmierci na polowaniu, Hugo zaproponował kandydaturę syna Ludwika - Lotara (954-986). On również starał się zwalczać zwierzchnictwo Robertynów, zaś spory pomiędzy nim, a synem Hugona Wielkiego - Hugonem Kapetem były podsycane przez władców niemieckich, bowiem konflikty we Francji skutecznie uniemożliwiały bardziej zdecydowane działania Karolingów w celu odebrania Niemcom Lotaryngii. Po rocznym panowaniu Ludwika V Próżniaka (986-987), elekcja możnowładców wyniosła na tron Hugona Kapeta, którego rządy zapoczątkowały przeszło osiemsetletnie panowanie dynastii Kapetyngów (i jej wariacji) na tronie francuskim. Książęta terytorialni i księstwa terytorialne w XI- i XII- wiecznej Francji Książęta terytorialni stanowili niezwykle istotną składową polityki francuskich królów w średniowieczu. Obie grupy (Kapetyngowie i możni) starały się wzmacniać swoją pozycję poprzez powiększanie swoich terytoriów, jednakże każda z grup czyniła to w innym celu. Kapetyngowie zbierali domenę, aby stać się największymi pośród możnych, którymi mieli rządzić; zebrane ziemie natomiast z reguły miały nie ulegać podziałom pomiędzy młodszych członków rodu. Z kolei możni zbierali ziemie, aby wzmocnić pozycję swojego rodu, ale następnie ziemie rodu były dzielone pomiędzy wszystkich dziedziców. Oznacza to, że książęta z reguły nie prowadzili świadomej polityki imperialnej – nie kwestionowali urzędu królewskiego, co nie oznacza, że nie próbowali wywierać na królu presji. Księstwa terytorialne - północ Księstwo Burgundii – przekształciło się z istotnego podregionu w ramach monarchii karolińskiej w niezależne państwo, którego część była związana ze Świętym Cesarstwem Rzymskim jako Królestwo Burgundii, zaś druga, jako hrabstwo Burgundii (Franche-Comté) była bardziej związana z Francją. Hrabstwa Blois i Szampanii – Ziemie zarządzane przez hrabiów Blois i Troyes niemal okalały domenę królewską, co stanowiło olbrzymi problem dla królów, którzy usiłowali walczyć z dominacją tychże hrabiów. Na przełomie X/XI w. doszło do połączenia tych ziem w ręku jednego rodu, jednakże cierpiał on z powodu bliskości Kapetyngów, którzy za wszelką cenę starali się rozbić jedność, np. wymagając podziału ziem w ramach dziedziczenia. Politykę prowadzoną przez hrabiów Blois-Troyes można określić zdaniem przypisywanym przez kronikarzy jednemu z hrabiów: ,,Ja nie chcę być królem, tylko zawsze panować nad królem”. Władcy tych ziem odegrali znaczniejszą rolę, gdy jeden z nich, Stefan z Blois został królem Anglii. Natomiast region Szampanii został ostatecznie wchłonięty przez królów francuskich w 1284 r. Flandria i Pikardia – początki Flandrii sięgają połowy IX w., ale dopiero w XI zaczęła stanowić istotną część francuskiej korony. Flandria stała się jednym z głównych ośrodków sukiennictwa, zaś zarządzana była przez mianowanych osobiście przez króla hrabiów. Z kolei Pikardia (położona na południe od Flandrii) była regionem administrowanym osobiście przez władcę. Księstwo Normandii – wzięło swój początek z ziem nadanych wikińskim osadnikom. To z niej wywodzili się Normanowie, którzy dokonali najazdu na Wyspy Brytyjskie (Wilhelm Zdobywca). Było to księstwo dobrze zarządzane z silną i scentralizowaną władzą. Było ono dość niezależne od królów francuskich, z czym wiązały się komplikacje przy składaniu hołdu – był on składany na granicy Normandii i ,,Francji”, a wydaje się, że w latach 1060 - ok. poł. XII w. już nie był składany, co mogło wynikać z normańskiej niezależności i z racji tego, że nie wypada, aby król suwerennego państwa (w tym przypadku Anglii) składał hołd innemu królowi. Później postawa ta uległa zmianie, gdy Normandię przejęli Plantageneci. Około 1025 r. doszło do zerwania więzów pomiędzy Normandią, a Krajami Skandynawskimi, ojczyzną wikingów. Normanowie z Normandii i Anglii odegrali potem znaczącą rolę w podboju Sycylii z rąk Arabów, a następnie podczas I krucjaty w osobie Boemunda, syna Roberta Guiscarda. Choć z perspektywy historyków Normandia wydaje się być łączona bardziej z Anglią niż z Francją, to należy pamiętać, że w XII wieku była ona cały czas uznawana za księstwo francuskie, najbardziej z księstw niezależne, ale cały czas księstwo. Księstwo Bretanii – Bretania była regionem z własną tożsamością etniczną, o odmiennym języku i kulturze. Po przejściowym okresie rozdrobnienia małżeństwa pomiędzy rodami hrabiowskimi poskutkowały scaleniem kraju w ręku jednego władcy na pocz. XII w. W latach 1158-1166 Henryk II podporządkował Bretanię Anglii i taki stan trwał do 1203 r., kiedy to wraz z innymi ziemiami Bretania wróciła do Korony Francuskiej i zyskała dużą autonomię w jej zakresie. "Wielka Andegawenia" – określenie na ziemie będące we władaniu hrabiów Angers: Andegawenię, Maine, Turenię, Vendome i Saintonge. Początki znaczenia to przełom X i XI w. kiedy kilku hrabiów Angers dokonało licznych podbojów. Potem kolejna fala nabytków terytorialnych to pocz. XII w. i rządy hrabiego Fulko V, który pod koniec życia został królem Jerozolimy. Jego syn Godfryd Plantagenet (1128-1151) ożenił się z córką króla Anglii Henryka I Matyldą, dzięki czemu jego ród zyskał prawo do Anglii i Normandii (którą podbił jeszcze za swojego życia). Kiedy Henryk II został królem Anglii, w Andegawenii została przeprowadzona reforma administracyjna, która znacząco usprawniła i scentralizowała region. ,,Wielka Andegawenia” weszła w skład Korony francuskiej w latach 1203-1204. Księstwa terytorialne – południe Księstwo Akwitanii – było jednym z najbardziej rozległych i zróżnicowanych księstw francuskich. Ze względu na bliskość krajów arabskich widoczne są ich duże wpływy na tych terenach, podobnie jak o wiele ,,luźniejsza” moralność mieszkańców Akwitanii, czy bardziej wysublimowane formy sztuki dworskiej. W kwestii politycznej – jej zdolni władcy odgrywali znaczną rolę na arenie wewnątrzfrancuskiej polityki. Pod koniec XI wieku dzięki mariażom, Akwitania zdobyła prawo do roszczenia sobie Księstwa Tuluzy. W 1137 r. zmarł Wilhelm X, który zostawił jako spadkobierczynię swoją jedyną córkę Eleonorę (1 małż. Ludwik VII Mały, 1137-1152, unieważnione; 2 małż. Henryk II Plantagenet, 1152-1189). Gaskonia – podlegała Akwitanii, brakowało w Gaskonii rozwiniętej hierarchii społecznej, zaś poszczególni możni byli bardzo silni i trudni do ujarzmienia. Hrabstwo Tuluzy – uformowało się po raz pierwszy w X w., ale władza hrabiów ograniczała się właściwie tylko do ich dość skromnej domeny. Barcelona – na pocz X w. hrabiowie Barcelony zdobyli dość duże poparcie w Katalonii, które stopniowo malało, aż do rządów Rajmunda Berengara I (1035-1076), który włączeniem się w ruch reformy Kościoła, a także skutecznymi wojnami wzmocnił swoją pozycję w regionie. Zdobył ziemie na północ od Pirenejów, a jego następcy rozpoczęli rywalizację z hrabiami Tuluzy.