Bezokolicznik W języku ukraińskim bezokolicznik (інфінітив) ma końcówkę "ти". W języku polskim bezokolicznik kończy się na "ć" lub "c". Na literę "c" kończą się tylko takie czasowniki, których temat w odmianie kończy się na "k" lub "g". Na przykład: biec - бігти piec - пекти strzec - стерегти strzyc - стригти tłuc ulec wlec - волочити
Czasowniki przechodnie i nieprzechodnie
Czasowniki, które kończą się na "c" są często czasownikami nieprzechodnimi niedokonanymi. Czasownik przechodni (перехідне дієслово) to czasownik, który występuje w stronie czynnej (активний стан) i biernej (пасивний стан). Czasownik nieprzechodni (неперехідне дієслово) występuje tylko w stronie czynnej.
Czasowniki zwrotne
Tak jak w języku ukraińskim, w języku polskim czasowniki mają stronę czynną (активний стан), bierną (пасивний стан) i zwrotną (зворо́тне дієсло́во).
W języku polskim czasownik zwrotny tworzy się nie poprzez końcówki "сь", "ся", ale dodając słowo "się". Na przykład: myć się - митися.
Czasowniki dokonane i niedokonane
Czasowniki zwrotne mogą być czasownikami dokonanymi (доконаний вид), jak i czasownikami niedokonanymi (недоконаний вид). Czasowniki dokonane mówią nam o tym, że czynność została zakończona, a czasowniki niedokonane o tym, że czynność trwa. Na przykład: zapisać się - записатися (czasownik zwrotny dokonany) zapisywać się - записуватися (czasownik zwrotny niedokonany).
Czasowniki jednokrotne i wielokrotne
W języku polskim oprócz czasowników zwrotnych występują czasowniki jednokrotne i wielokrotne. Czasowniki jednokrotne oznaczają czynność jednorazową, a czasowniki wielokrotne czynność, która się powtarza. Na przykład:
+ czasowniki jednokrotne i wielokrotne czasownik jednokrotny czasownik wielokrotny kichnąć kichać (чхати) machnąć machać odpowiedzieć (відповісти) odpowiadać przewrócić się przewracać się
Wśród czasowników jednokrotnych znajdują się czasowniki momentalne (момент). Na przykład: kichnąć machnąć potknąć się upaść upuścić warknąć zaryczeć zaśmiać się zauważyć coś
Czasowniki jednokrotne i wielokrotne mogą być dokonane i niedokonane. Na przykład: грати: grać (jednokrotny niedokonany) -> grywać (wielokrotny niedokonany) -> zagrać (jednokrotny dokonany). odpowiadać (wielokrotny niedokonany) -> odpowiedzieć (jednokrotny dokonany)
Czasowniki jednokrotne i wielokrotne mogą być również czasownikami zwrotnymi. Na przykład: przewracać się (wielokrotny niedokonany) -> przewrócić się (jednokrotny dokonany)
Czasowniki wielokrotne niedokonane nazywane są czasownikami frekwentatywnymi. Używa się ich bardzo rzadko, aby podkreślić czynność, którą się wykonuje regularnie. Na przykład: bywać chadzać czytywać grywać jadać mawiać miewać pisywać siadywać sypiać widywać
Występują też w zwyczajowych złożeniach słów. Na przykład: Na śniadanie codziennie jadam jajecznicę. Ona miewa migreny. Ona z nim sypia. Codziennie widuję go, jak wraca z pracy.
W praktyce częściej można spotkać czasowniki prefiksalne (префікс). Mimo że sygnalizują wielokrotność nie są czasownikami frekwentatywnymi. Na przykład: przesiadywać -> "On przesiaduje w knajpie pijąc piwo." Prefiks nadaje czasownikowi inną treść, więc powstaje inny czasownik. Na przykład: siedzieć - siadać - siadywać - przesiąść (dokonany) - przesiadać (niedokonany) - przesiedzieć - przesiadywać
Czasowniki prefiksalne jednokrotne dokonane zwykle mają swoje odpowiedniki wśród czasowników wielokrotnych niedokonanych. Na przykład: zaryczeć -> ryczeć (ревти) zaśmiać się -> śmiać się (сміятися)
Do czasowników wielokrotnych pasują bezokoliczniki jednokrotne niedokonane: chodzić - ходити czytać - читати jeść - їсти spać - спати widzieć - бачити
Bibliografia K. Kleszczowa, Kategoria jednokrotności w polskich czasownikach, "LingVaria" 2020/2.
Linki zewnętrzne Wikisłownik. Czasowniki w języku ukraińskim Wikisłownik. Słownictwo gramatyczne w języku ukraińskim Wikisłownik. Wykaz ukraińskich czasowników zwrotnych