Przez klasyfikację wirusów rozumie się ich przyporządkowanie do właściwych taksonów. Instytucją koordynującą klasyfikację oraz nomenklaturę wirusów jest ustanowiony w roku 1966 Międzynarodowy Komitet Taksonomii Wirusów (ICTV, ang. International Comittee in Nomenclature of Viruses), który aktualizuje taksonomię wirusów w postaci raportów [https://talk.ictvonline.org]. Podstawowe kryteria klasyfikacji wirusów wymieniono w Tabeli 1.

Cecha Wariantyrodzaj kwasu nukleinowegoDNARNAtopologia cząsteczki kwasu nukleinowegokolista – c (ang. circular)liniowa – l (ang. linear)polarność genomu (tylko dla ssRNA)(+) dodatnia – genomowy RNA może być wykorzystany jako mRNA do syntezy białek w procesie translacji(–) ujemna – genomowy RNA nie może służyć jako matryca w translacji, bo jest komplementarny do wirusowego mRNAilość segmentów w genomiegenom jednosegmentowygenom wielosegmentowysymetria nukleokapsyduikozaedralnahelikalnazłożonapleomorficznabrak kapsydurozmiar wirionu i kapsyduwystępowanie osłonki lipidowejobecność osłonkibrak osłonki Kryteria wymienione w Tabeli 1 nie wyczerpują listy pozostałych cech, które brane są pod uwagę przy ustanawianiu nowych taksonów. Uwzględnia się również wiele innych cech dotyczących między innymi: właściwości fizykochemicznych wirionów, białek wirusowych, lipidów, węglowodanów, antygenów i tropizmu do tkanek []. Z historycznego punktu widzenia klasyfikacja wirusów cechuje się dużym dynamizmem – kryteria klasyfikacji wielokrotnie się zmieniały na przestrzeni dekad i z początku uwzględniały jedynie: zakres gospodarzy, cykl replikacyjny i strukturę wirionów (gdyż tylko na to pozwalały ówczesne techniki badawcze). Dalsze uściślanie taksonomii stało się możliwe dzięki genomice (tj. analityki genomów), metagenomice (tj. analityki materiału genetycznego izolowanego z różnych nisz ekologicznych) i analizom porównawczym. Genomika istotnie poszerzyła możliwości klasyfikowania wirusów, gdyż pozwoliła na włączenie informacji dotyczących sekwencji ich materiału genetycznego. Dzięki analizom porównawczym stało się możliwe odkrywanie zależności filogenetycznych między poznanymi wirusami, czego nie udałoby się zrobić w oparciu o sam fenotyp []. Wraz z rozwojem metagenomiki z powodzeniem zainicjowano również badania wirusów niedających się hodować klasycznymi metodami laboratoryjnymi, albo których gospodarze nie byli znani []. Nazwy taksonomiczne wpisują się w ściśle określony schemat, ich końcówki gramatyczne (tzw. sufiksy) wskazują na rangę taksonomiczną danej grupy. Nowością w świecie nauki jest rozbudowanie taksonomii wirusów o jednostki wyższe niż rząd, tj.: klasy, podtypy i typy [] oraz królestwa []. Ze względu na dużą różnorodność nie wszystkie wirusy są przyporządkowane do taksonów wyższego stopnia – nie wszystkie rodzaje są przyporządkowane do podrodziny albo wręcz rodziny; zaś nie wszystkie rodziny są przyporządkowane do określonego rzędu (analogicznie względem wyższych taksonów). Obecnie obowiązujący podział taksonomiczny bakteriofagów wyróżnia 14 rodzin, z czego tylko 5 rodzin jest przypisanych do rzędu (Caudovirales) – w tym dwie nowe rodziny: Ackermannviridae i Herelleviridae ustanowione przez ICTV w roku 2018 []. Rodziny Cystoviridae oraz Leviviridae, są przyporządkowane bezpośrednio do nowo ustanowionej rangi taksonomicznej realm (która jest odpowiednikiem królestwa albo domeny) Riboviria [talk.ictvonline.org/taxonomy, dostęp: 01.09.2019]. Zestawienie dotychczas wyłonionych grup taksonomicznych bakteriofagów zawarto w Tabeli 2; analiza zawartych w niej danych prowadzi do wniosku, iż: najpowszechniejszym typem genomu u bakteriofagów jest dsDNA, w drugiej kolejności ssDNA, a najrzadszym wariantem jest RNA.

RządRodzinyTyp genomuOpisPrzedstawicielCaudoviralesAckermannviridaedsDNA,L bezosłonkowe z długim, kurczliwym ogonkiemφMAM1HerelleviridaedsDNA,L bezosłonkowe z długim ogonkiemA9MyoviridaedsDNA,L bezosłonkowe z długim, kurczliwym ogonkiemT4SiphoviridaedsDNA,L bezosłonkowe z długim, niekurczliwym ogonkiemλPodoviridaedsDNA,L bezosłonkowe z krótkim niekurczliwym ogonkiemT7niesklasyfikowaneCorticoviridaedsDNA,C bezosłonkowe kształt ikozaedralnyPM2PlasmaviridaedsDNA,C osłonkowe o kształcie pleomorficznymL2SphaerolipoviridaedsDNA,C bezosłonkowe kształt ikozaedralny pęcherzyk błonowy zamknięty w kapsydzieThermus virus P23-77TectiviridaedsDNA,L bezosłonkowe o kształcie ikozaedralnymPRD1InoviridaessDNA,C bezosłonkowe o filamentowym kształcieM13MicroviridaessDNA,C bezosłonkowe o kształcie ikozaedralnymΦX174CystoviridaedsRNA,L, S osłonkowe kształt sferycznyφ6Leviviridae(+)ssRNA,L bezosłonkowe o kształcie ikozaedralnymQβ