Uczucia w okresie dorastania – jak je rozpoznawać i wyrażać Okres dorastania to czas wielu zmian w ciele, w sposobie myślenia i przeżywania świata. Nic dziwnego, że uczucia też stają się silniejsze i bardziej zmienne. Warto nauczyć się je zauważać, nazywać i wyrażać w taki sposób, który nie rani innych ani nas samych.
Czym są uczucia? Uczucia to nasze wewnętrzne przeżycia. Pojawiają się jako odpowiedź na to, co nas spotyka, co myślimy i czego doświadczamy. Do uczuć należą między innymi: radość, smutek, złość, strach, wstyd, zazdrość, duma czy poczucie winy.
Uczucia same w sobie nie są ani dobre, ani złe. Ważne jest nie to, co czujemy, ale co z tym zrobimy i jak to okażemy innym.
Uczucia w okresie dorastania W czasie dorastania:
uczucia mogą być silniejsze niż wcześniej, szybciej się zmieniają – możesz w krótkim czasie przejść od radości do złości czy smutku, pojawiają się nowe przeżycia, na przykład zakochanie, poczucie niezrozumienia, bunt, bardziej przejmujesz się opinią rówieśników, zaczynasz inaczej patrzeć na siebie, swoje ciało i swoją przyszłość.
To normalne, że czasem trudno zrozumieć, co się z tobą dzieje. Właśnie dlatego ważna jest umiejętność rozpoznawania uczuć.
Jak rozpoznawać swoje uczucia? Żeby lepiej zrozumieć to, co przeżywasz, możesz zwracać uwagę na kilka sygnałów:
Sygnały z ciała Zastanów się, co dzieje się z twoim ciałem. Na przykład:
przy strachu: szybkie bicie serca, ścisk w żołądku, spocone dłonie, przy złości: napięcie mięśni, zaciskanie pięści lub szczęki, gorąco w twarzy, przy smutku: łzy, brak siły, ochota, żeby się schować, przy radości: uśmiech, lekkość w ciele, chęć do działania.
Ciało często jako pierwsze pokazuje, co czujemy.
Myśli i zachowanie Uczucia widać też w myślach i zachowaniu:
przy smutku możesz myśleć: „Nic mi się nie uda”, „Nikt mnie nie rozumie”, przy złości: „To niesprawiedliwe!”, „Mam tego dość!”, przy strachu: „Na pewno coś pójdzie źle”, „Nie dam rady”.
Zwróć uwagę, jak reagujesz na innych: czy się wycofujesz, podnosisz głos, płaczesz, milczysz. To także podpowiedź, co przeżywasz.
Nadawanie nazwy uczuciom Spróbuj nadać nazwę temu, co czujesz. Możesz sobie zadać pytania:
Co się wydarzyło, zanim pojawiło się to uczucie? Co teraz myślę o sobie i o innych? Jak bym nazwał to, co przeżywam: złość, rozczarowanie, zazdrość, bezradność, wstyd?
Im częściej próbujesz nazywać swoje emocje, tym łatwiej je rozumieć i nad nimi panować.
Jak mądrze wyrażać uczucia? Uczucia warto wyrażać, ale w sposób bezpieczny dla siebie i otoczenia. Tłumienie wszystkiego w sobie może prowadzić do wybuchów złości, poczucia osamotnienia czy problemów zdrowotnych.
Mówienie o sobie, a nie atakowanie innych Pomocne jest używanie komunikatów „ja”, na przykład:
„Czuję złość, kiedy przerywasz mi w połowie zdania”, „Jest mi przykro, gdy śmiejesz się z mojego wyglądu”, „Boję się, że sobie nie poradzę z tym sprawdzianem”.
Unikaj oceniania i wyzwisk, takich jak: „Jesteś okropny”, „Ty zawsze…”, „Ty nigdy…”. Atak sprawia, że druga osoba zamyka się lub odpowiada agresją.
Zasady rozmowy o uczuciach Podczas rozmowy o tym, co przeżywasz, spróbuj:
mówić spokojnie i jasno, opisać konkretną sytuację, a nie wyciągać stare sprawy, słuchać drugiej osoby, a nie tylko mówić, szukać rozwiązania, a nie tylko obwiniać.
Pamiętaj, że masz prawo czuć to, co czujesz, ale nie masz prawa krzywdzić innych.
Inne sposoby wyrażania uczuć Nie zawsze łatwo jest powiedzieć o swoich przeżyciach wprost. Możesz też:
pisać pamiętnik lub notatki, rysować, malować, tworzyć muzykę, rozmawiać z zaufaną osobą: rodzicem, dziadkiem, nauczycielem, pedagogiem, kolegą, uprawiać sport, ruch pomaga rozładować napięcie.
Ważne, by wybraną formą nie szkodzić sobie ani innym.
Kiedy szukać pomocy? Warto poprosić o wsparcie dorosłego, gdy:
masz długo utrzymujący się smutek lub przygnębienie, często wybuchasz złością i nie panujesz nad sobą, pojawiają się myśli o zrobieniu sobie krzywdy, unikasz ludzi, nic cię nie cieszy, czujesz się ciągle napięty i przestraszony.
Możesz zwrócić się do rodziców, wychowawcy, pedagoga szkolnego, psychologa lub innej zaufanej osoby dorosłej. Proszenie o pomoc jest oznaką odpowiedzialności, a nie słabości.
Podsumowanie W okresie dorastania uczucia bywają silne i zmienne, ale można się ich uczyć tak jak innych umiejętności. Rozpoznawanie emocji, nazywanie ich i mądre wyrażanie pomaga lepiej rozumieć siebie, budować dobre relacje i radzić sobie z trudnymi sytuacjami. Dzięki temu dorastanie może stać się czasem dojrzewania nie tylko ciała, ale także serca i charakteru.