Podręcznik jest przeznaczony dla uczniów klasy czwartej szkoły podstawowej.

Podręcznik jest zgodny z podstawą programową do nauki przedmiotu „Przyroda” ().

Spis treści /O podręczniku/

KLASA IV Wprowadzenie Czym jest przyroda i po co się jej uczymy w klasie czwartej

Dział I. Jak poznajemy przyrodę Co to jest obserwacja, doświadczenie i eksperyment – podobieństwa i różnice Zmysły w poznawaniu świata – co możemy zobaczyć, usłyszeć, powąchać, dotknąć i posmakować Proste przyrządy przyrodnika: lupa, kompas, taśma miernicza i inne Zasady bezpieczeństwa podczas obserwacji i doświadczeń Skąd czerpiemy wiedzę o przyrodzie – książki, atlasy, filmy, internet, rozmowy Jak dokumentować swoje badania – notatki, rysunki, fotografie, tabelki

Dział II. Orientujemy się w terenie i na mapie Widnokrąg i kierunki świata – nazwy i zapis skrótami Jak wyznaczać kierunki główne kompasem Gnomon – jak za pomocą cienia znaleźć kierunek północy Plan a mapa – podobieństwa i różnice Rysujemy plany różnych przedmiotów i pomieszczeń Szkic okolicy szkoły – tworzenie i opisywanie Legenda – jak czytać znaki na planie i mapie Wskazywanie obiektów na planie i mapie najbliższej okolicy Planowanie wycieczki z wykorzystaniem planu i mapy wielkoskalowej Słońce na niebie: wysokość Słońca, długość i kierunek cienia Położenie Słońca w ciągu dnia i roku – wschód, górowanie, zachód na horyzoncie

Dział III. Pogoda wokół nas Składniki pogody: temperatura, zachmurzenie, opady i osady, ciśnienie, wiatr Przyrządy do pomiaru pogody i ich jednostki Prowadzimy dzienniczek pogody – zapisywanie i prosta analiza wyników Opady i osady atmosferyczne – przykłady i stan skupienia wody Termometr w życiu codziennym – w domu, w szkole, u lekarza Burza, tęcza, ulewny deszcz, huragan, zawieja śnieżna – jak powstają i jakie mają skutki Zasady bezpiecznego zachowania podczas niebezpiecznych zjawisk pogodowych Pogoda w różnych porach roku – porównanie i wnioski

Dział IV. Ja i moje ciało Organizm człowieka jako całość – co to jest układ narządów Układ kostny – rola szkieletu i przykładowe kości Układ oddechowy – droga powietrza w organizmie Układ pokarmowy – od jedzenia do składników odżywczych Układ krwionośny – serce i krążenie krwi Układ nerwowy i narządy zmysłów – jak odbieramy informacje ze świata Układ rozrodczy i dojrzewanie – najważniejsze zmiany w okresie dorastania Jak dbać o zmysły wzroku i słuchu Higiena ciała i otoczenia – codzienne nawyki dla zdrowia Współpraca smaku i węchu – proste doświadczenia

Dział V. Zdrowie i bezpieczeństwo w moim otoczeniu Odpoczynek i aktywność ruchowa – formy wypoczynku i zasady bezpieczeństwa Jak choroba dostaje się do organizmu – drogi wnikania czynników chorobotwórczych Jak zapobiegać chorobom – higiena, szczepienia, właściwe nawyki Substancje sprężyste, kruche i plastyczne – przykłady z otoczenia i ich zastosowanie Substancje niebezpieczne – znaki ostrzegawcze na opakowaniach i ich znaczenie Rośliny trujące i zwierzęta jadowite – rozpoznawanie i zasady ostrożności Ugryzienia, użądlenia, kontakt z roślinami trującymi – jak się zachować i jak udzielić prostej pierwszej pomocy Skaleczenia i otarcia – podstawowe zasady opatrywania uszkodzeń skóry Czym są uzależnienia – przykłady i konsekwencje Dlaczego nie warto sięgać po używki i napoje energetyzujące Kiedy ekran szkodzi – zbyt długie korzystanie z telefonu i gier Zdrowy styl życia: ruch, sen, odpoczynek, zasady zdrowego odżywiania się

Dział VI. Środowisko przyrodnicze najbliższej okolicy Przyroda ożywiona i nieożywiona – rozpoznawanie w terenie Formy powierzchni w okolicy: pagórki, doliny, równiny Model pagórka i doliny rzecznej – wykonanie i omówienie elementów Skały w mojej okolicy – przykłady i zastosowania Wody stojące i płynące – rozpoznawanie, nazwy i znaczenie Naturalne i sztuczne zbiorniki wodne w najbliższym otoczeniu Warunki życia na lądzie i przystosowania organizmów do tych warunków Las – warstwy lasu i różne warunki w każdej z nich Rośliny i zwierzęta lasu – rozpoznawanie gatunków i przyporządkowanie do warstw Jak zachowywać się w lesie – zasady bezpieczeństwa i ochrony przyrody Organizmy samożywne i cudzożywne – jak zdobywają pokarm i jak są zbudowane Grzyby jadalne i trujące – rozpoznawanie i znaczenie w przyrodzie i dla człowieka Łąka i pole uprawne – typowe organizmy i ich znaczenie w życiu człowieka Warunki życia w wodzie i przystosowania organizmów (np. ryb) Rośliny i zwierzęta w wodzie – rozpoznawanie pospolitych gatunków

Dział VII. Człowiek i krajobraz mojej „małej ojczyzny” Środowisko antropogeniczne – co człowiek stworzył w mojej okolicy Składniki środowiska antropogenicznego i ich funkcje (drogi, budynki, parki itp.) Zależności między środowiskiem przyrodniczym i antropogenicznym Krajobraz dziś – opis współczesnego wyglądu okolicy szkoły i miejsca zamieszkania Krajobraz dawniej – jak zmieniła się okolica (opowieści, stare zdjęcia, mapy) Jak zagospodarowanie terenu wpływa na krajobraz i przyrodę Skąd się wzięła nazwa mojej miejscowości – próba wyjaśnienia Obszary chronione, pomniki przyrody i zabytki w najbliższej okolicy Dlaczego trzeba je chronić – przyroda i dziedzictwo kulturowe Ocenianie krajobrazu – piękno przyrody i ład przestrzenny w mojej okolicy Co ja mogę zrobić dla środowiska – małe działania na rzecz „małej ojczyzny”