Czym różni się opis sytuacji od jej oceny Na co dzień opowiadamy o tym, co się wydarzyło, i mówimy, co o tym myślimy. To są dwie różne rzeczy: opis sytuacji, ocena sytuacji.

Warto umieć je odróżniać, żeby lepiej się rozumieć z innymi i sprawiedliwiej ich traktować.

Opis sytuacji – co się wydarzyło Opis sytuacji to przedstawienie faktów: kto, gdzie, kiedy, co zrobił lub co się stało.

W opisie: nie dodajemy swoich ocen, nie używamy obraźliwych słów, staramy się być możliwie obiektywni.

Przykłady opisów: Kamil spóźnił się dziesięć minut na lekcję. Podczas przerwy trzy osoby grały w piłkę na korytarzu. Na klasowej wycieczce dwie osoby zgubiły bilet.

To zdania, które można sprawdzić, czy są prawdziwe (na przykład na podstawie dziennika, monitoringu, świadków).

Ocena sytuacji – co o tym myślę Ocena sytuacji to wyrażenie swojej opinii o tym, co się wydarzyło. W ocenie: mówimy, czy coś uważamy za dobre czy złe, używamy słów pokazujących emocje i osąd.

Przykłady ocen: Kamil zachował się nieodpowiedzialnie. Gra w piłkę na korytarzu jest bardzo niebezpieczna. Zgubienie biletu było lekkomyślne.

Ocena zależy od osoby, która ją wypowiada. Dwie osoby mogą inaczej ocenić tę samą sytuację.

Jak rozpoznać, czy to opis, czy ocena Często: opis odpowiada na pytanie: co się stało, ocena odpowiada na pytanie: co o tym myślę.

W ocenach często pojawiają się słowa: dobre, złe, nieodpowiedzialne, głupie, wspaniałe, podoba mi się, nie podoba mi się, moim zdaniem, uważam, sądzę, myślę, że…

Porównanie:

Opis: Kamil przerwał koledze wypowiedź. Ocena: Moim zdaniem Kamil zachował się niegrzecznie.

Opis: Ola nie oddała książki w terminie. Ocena: Uważam, że Ola jest nieodpowiedzialna.

Warto zauważyć, że ocena często dotyczy nie tylko zachowania, ale także całej osoby. Z etycznego punktu widzenia lepiej oceniać czyn niż człowieka.

Dlaczego to rozróżnienie jest ważne Umiejętność odróżniania opisu od oceny pomaga: jasno mówić, co się wydarzyło, a dopiero potem dodawać swoje zdanie, unikać niesprawiedliwego oskarżania innych, spokojniej rozwiązywać konflikty (najpierw ustalamy fakty, potem rozmawiamy o ocenach), zauważyć, że inni mają prawo do innej oceny tej samej sytuacji.

W rozmowach warto zacząć od opisu, a oceny przedstawiać jako własne zdanie, na przykład: Moim zdaniem… Ja to widzę tak, że…

Krótkie ćwiczenie Spróbuj samodzielnie zdecydować, które zdania są opisem, a które oceną:

Tomek zabrał bez pytania długopis kolegi z ławki. Tomek zachował się bardzo źle. Trzy osoby rozmawiały podczas sprawdzianu. To było nieuczciwe wobec innych.

Najpierw poszukaj zdań opisujących fakty, potem tych, które zawierają opinię. Dzięki takim ćwiczeniom łatwiej zauważysz różnicę między opisem sytuacji a jej oceną.