Nietykalność osobista, wolność, praworządność – co znaczą w praktyce
Wprowadzenie W konstytucji i prawach człowieka często pojawiają się pojęcia: nietykalność osobista, wolność i praworządność. Brzmią poważnie, ale mają bardzo konkretne znaczenie w codziennym życiu – także uczniów szkoły podstawowej.
Nietykalność osobista Nietykalność osobista oznacza, że twoje ciało należy do ciebie i nikt nie ma prawa:
cię bić, popychać, kopać dotykać cię w sposób, którego nie chcesz zamykać cię, przytrzymywać siłą bez powodu przeszukiwać twoich rzeczy bez uzasadnienia (np. plecaka, kieszeni)
Dotyczy to zarówno dorosłych, jak i rówieśników. Wyjątkiem są sytuacje, gdy ktoś ratuje ci życie lub zdrowie (np. lekarz, ratownik), albo gdy rodzice czy nauczyciele muszą zareagować, żeby powstrzymać przemoc.
W praktyce oznacza to, że: masz prawo powiedzieć stanowczo: nie chcę, nie rób tak masz prawo zgłosić przemoc lub nękanie dorosłym (rodzicom, nauczycielowi, pedagogowi) masz prawo do swojej prywatności (np. w toalecie, w przebieralni)
Szacunek do nietykalności osobistej innych osób oznacza, że ty też nie stosujesz przemocy i nie naruszasz czyjegoś poczucia bezpieczeństwa.
Wolność Wolność to możliwość decydowania o sobie w pewnych granicach. Obejmuje między innymi:
wolność myślenia i wyrażania własnych poglądów wolność wyznania lub niewyznawania żadnej religii wolność wyboru znajomych, zainteresowań, sposobu spędzania wolnego czasu wolność poruszania się (w granicach prawa i zasad ustalonych przez rodziców)
Wolność nie oznacza jednak, że można robić wszystko, co się chce. Kończy się tam, gdzie zaczynają się prawa i bezpieczeństwo innych osób oraz obowiązujące prawo.
W praktyce: możesz mieć inne zdanie niż rodzice, nauczyciele czy koledzy, ale wyrażasz je kulturalnie możesz słuchać innej muzyki, ubierać się inaczej (w granicach regulaminu szkoły i zasad bezpieczeństwa) nie możesz używać swojej wolności do obrażania, zastraszania lub krzywdzenia innych mimo wolności masz obowiązki: nauki, przestrzegania regulaminów, szanowania innych
Praworządność Praworządność oznacza, że w państwie:
wszyscy muszą przestrzegać prawa – zarówno zwykli obywatele, jak i politycy, urzędnicy, policja prawo jest ważniejsze niż czyjeś prywatne interesy przepisy obowiązują wszystkich w taki sam sposób spory rozstrzygają niezależne sądy
W praktyce praworządność oznacza, że:
nikt nie może zostać ukarany bez podstawy w prawie (np. mandat, kara w szkole muszą mieć podstawę w przepisach lub regulaminie) masz prawo wiedzieć, jakie zasady cię obowiązują (np. statut szkoły, regulamin klasy) masz prawo odwołać się od decyzji, którą uważasz za niesprawiedliwą (np. porozmawiać z wychowawcą, dyrektorem, rodzicami) nauczyciele i dyrekcja też muszą przestrzegać zasad zapisanych w prawie i dokumentach szkolnych
Praworządność chroni przed tym, by ktoś silniejszy lub ważniejszy decydował tylko według własnego widzimisię.
Jak te pojęcia łączą się ze sobą Nietykalność osobista i wolność to twoje podstawowe prawa. Praworządność to zasada, która ma te prawa chronić w praktyce, przez jasne przepisy i ich przestrzeganie.
W państwie demokratycznym:
prawo ma chronić twoją wolność i bezpieczeństwo twoja wolność jest ograniczona tak, by nie naruszała wolności innych wszyscy powinni szanować cudzą nietykalność osobistą
Podsumowanie Nietykalność osobista, wolność i praworządność to nie tylko trudne słowa z podręcznika. Oznaczają one, że:
nikt nie ma prawa cię krzywdzić ani naruszać twojej prywatności możesz myśleć i mówić po swojemu, ale z szacunkiem dla innych i zgodnie z prawem prawo ma obowiązywać wszystkich jednakowo i chronić człowieka przed niesprawiedliwością
Znajomość tych zasad pomaga rozumieć własne prawa i obowiązki oraz mądrze z nich korzystać.