Przemoc i cyberprzemoc – rozpoznawanie i reagowanie Przemoc to poważny problem etyczny. Zdarza się w domu, w szkole, na podwórku i w internecie. Każdy człowiek ma prawo do bezpieczeństwa i szacunku, dlatego ważne jest, aby umieć rozpoznawać przemoc i wiedzieć, jak na nią reagować.

Czym jest przemoc? Przemoc to działanie, w którym jedna osoba celowo krzywdzi drugą, wykorzystując przewagę siły, wieku, pozycji lub liczebności. Ofiara ma poczucie, że trudno jej się obronić.

Formy przemocy: przemoc fizyczna – bicie, popychanie, kopanie, szarpanie, niszczenie cudzych rzeczy, przemoc psychiczna – wyzwiska, wyśmiewanie, groźby, poniżanie, obrażanie, straszenie, izolowanie – wykluczanie z grupy, ignorowanie, udawanie, że ktoś „nie istnieje”, przemoc ekonomiczna – zabieranie pieniędzy, szantaż typu „zapłać, inaczej cię pobiję”.

Przemoc rówieśnicza (mobbing, nękanie) to sytuacja, gdy krzywdzenie jest powtarzalne, trwa dłużej i jest skierowane przeciwko jednej osobie lub małej grupie.

Czym jest cyberprzemoc? Cyberprzemoc to przemoc z użyciem telefonu, internetu i innych mediów elektronicznych. Wydaje się „mniej poważna”, ale może bardzo ranić, ponieważ:

dociera do wielu osób naraz, łatwo ją udostępniać i kopiować, ślady w sieci trudno całkowicie usunąć.

Przykłady cyberprzemocy: wyzywanie i obrażanie w komentarzach, na czatach, w grach, ośmieszające memy, filmiki lub przerobione zdjęcia wrzucane do sieci, zakładanie fałszywych profili i podszywanie się pod kogoś, rozsyłanie plotek, tajemnic lub prywatnych wiadomości bez zgody, wykluczanie kogoś z grup internetowych tylko po to, by go upokorzyć, szantażowanie ujawnieniem prywatnych zdjęć lub informacji.

Cyberprzemoc jest tak samo realna jak przemoc „na żywo”, bo dotyka prawdziwej osoby.

Jak rozpoznać przemoc i cyberprzemoc? Zwykle pojawiają się trzy elementy: jest intencja skrzywdzenia – ktoś chce, żeby druga osoba cierpiała, jest przewaga – ofierze trudno się bronić (sprawców jest więcej, są starsi, silniejsi, lepiej „ustawieni” w klasie), działania się powtarzają lub są szczególnie dotkliwe.

Sygnalizować przemoc mogą: lęk przed przyjściem do szkoły, nagłe pogorszenie nastroju po sprawdzeniu telefonu lub komputera, unikanie konkretnych osób lub miejsc, zniszczone rzeczy, siniaki, tajemniczość.

Warto zaufać własnemu poczuciu: jeśli czujesz się upokorzony, zastraszony, jeśli ktoś przekracza twoje granice – to jest sygnał, że dzieje się coś złego.

Skutki przemocy i cyberprzemocy Dla osoby doświadczającej przemocy: spadek poczucia własnej wartości, lęk, wstyd, poczucie osamotnienia, problemy z koncentracją, nauką, snem, ryzyko depresji i myśli samobójczych.

Dla sprawcy: utrwalanie postawy braku szacunku i empatii, możliwość poniesienia konsekwencji wychowawczych i prawnych, trudność w budowaniu zdrowych relacji w przyszłości.

Dla świadków: przyzwyczajenie do zła („wszyscy tak robią”), poczucie winy, jeśli nie zareagowali.

Jak reagować, gdy przemoc dotyczy mnie? Jeśli doświadczasz przemocy lub cyberprzemocy:

Nie obwiniaj się Odpowiedzialność zawsze spoczywa na sprawcy, nie na ofierze.

Zatrzymaj sytuację, jeśli możesz W sieci zablokuj sprawcę, wyjdź z rozmowy, wyloguj się. W realu odejdź z miejsca, gdzie jesteś atakowany.

Zbieraj dowody cyberprzemocy Rób zrzuty ekranu (screeny), zapisuj wiadomości, linki, daty.

Powiedz zaufanej osobie dorosłej Rodzic, wychowawca, pedagog szkolny, psycholog, inny nauczyciel – ich zadaniem jest ci pomóc. Nie jest to „donoszenie”, tylko zgłoszenie poważnego problemu.

W sytuacji bezpośredniego zagrożenia Gdy ktoś grozi ci ciężkim pobiciem lub śmiercią, gdy jest niebezpiecznie – trzeba wezwać pomoc (numer alarmowy 112) lub zwrócić się do dorosłych, którzy to zrobią.

Nie próbuj odpowiadać przemocą na przemoc – to zwykle pogarsza sytuację i może sprawić, że ty sam staniesz się sprawcą.

Jak reagować jako świadek? Świadek też ponosi odpowiedzialność moralną. Gdy widzisz przemoc:

Nie dołączaj do sprawców Nie lajkuj, nie udostępniaj, nie śmiej się z ofiary, nie nagrywaj „dla beki”.

Okaż wsparcie ofierze Możesz po prostu powiedzieć: „To, co zrobili, nie było w porządku. Jeśli chcesz, pójdę z tobą do wychowawcy”.

Zgłoś sytuację dorosłym Nauczyciel, pedagog, psycholog, rodzic – mają obowiązek reagować. Twoje milczenie chroni sprawcę, nie ofiarę.

W sieci korzystaj z narzędzi zgłaszania Zgłaszaj obraźliwe posty, filmy, profile administratorom serwisu. Często można je usunąć lub zablokować.

Reagowanie na przemoc jest wyrazem szacunku dla godności człowieka i odwagi moralnej.

Etyczny wymiar przemocy i cyberprzemocy Z etycznego punktu widzenia przemoc: narusza godność osoby, łamie podstawowe wartości, takie jak szacunek, sprawiedliwość, troska o słabszych, jest sprzeczna z prawami człowieka.

Postawa moralnie dojrzała oznacza: nieużywanie przemocy wobec innych, niezgodę na to, by ktoś w twoim otoczeniu był upokarzany, gotowość szukania pomocy, gdy sam jesteś krzywdzony.

Przemoc i cyberprzemoc nie są „zwykłymi żartami” czy „częścią dorastania”. To poważne zło, na które każdy z nas ma wpływ – przez własne decyzje, słowa i reakcje.