Patent żeglarski to licencja na dowodzenie jachtem żaglowym (który może być wyposażony w silnik pomocniczy o stosownej mocy), przy czym dowodzenie statkiem należy odróżnić od sterowania nim lub też wydawania komend. Sterowanie i/lub komendę dowodzący (tzw. kapitan lub skipper) może powierzyć innemu członkowi załogi. Patenty żeglarskie w Polsce wydaje Polski Związek Żeglarski (PZŻ). Są one ważne też za granicą, a zagraniczne patenty są ważne w Polsce, o ile organ je wydający nie stanowi inaczej. PZŻ wydaje następujące patenty: Żeglarz jachtowy (Ż.J.); Jachtowy sternik morski (J.S.M.); Kapitan jachtowy (K.J.).

Uprawnienia posiadaczy poszczególnych patentów W Polsce nie jest wymagany żaden patent do dowodzenia jachtem do 7,5 m długości na wodach śródlądowych. W każdej innej sytuacji kapitan musi posiadać stosowny patent. Za dowodzenie jachtem bez niego grozi kara finansowa. Patent żeglarza jachtowego pozwala dowodzić każdym jachtem żaglowym na wodach śródlądowych oraz jachtami do 12 m długości w dzień po morzu do 2 mil morskich (3704 m) od brzegu i całych morskich wodach wewnętrznych. Patent jachtowego sternika morskiego pozwala dowodzić każdym jachtem żaglowym po wodach śródlądowych oraz jachtami do 18 m długości po morzu. Patent kapitana jachtowego pozwala dowodzić wszystkimi jachtami żaglowymi.

Warunki uzyskiwania patentów Aby uzyskać każdy z patentów PZŻ należy spełnić określone wymagania. Staż członka załogi potwierdzają opinie z rejsu, staż kapitana - karta rejsu.

Żeglarz jachtowy Ukończenie 14 r.ż. Zdanie egzaminu. Złożenie dokumentów do PZŻ.

Jachtowy sternik morski Ukończenie 18 r.ż. Uzyskanie co najmniej 200 godzin stażu załoganta w rejsach morskich. Rejsów tych musi być minimum 2, a każdy z nich musi trwać co najmniej 48 h od zaokrętowania do wyokrętowania. Zdanie egzaminu. Złożenie dokumentów do PZŻ.

Kapitan jachtowy Ukończenie 18 r.ż. Uzyskanie (w min. 6 rejsach o minimalnym czasie trwania 48 h od zaokrętowania do wyokrętowania) co najmniej 1200 h stażu w rejsach morskich po uzyskaniu patentu jachtowego sternika morskiego, w tym minimum: 400 h samodzielnego dowodzenia, 100 h na wodach pływowych i 100 h na statku o długości powyżej 20 m. Złożenie dokumentów do PZŻ.

Patenty motorowodne Podobne patenty obowiązują też na jachty motorowe, z tym że wydaje je Polski Związek Motorowodny i Narciarstwa Wodnego (PZMiNW). Są to odpowiednio: Sternik motorowodny (S.M.); Motorowodny sternik morski (M.S.M.); Kapitan motorowodny (K.M.). W przypadku tych patentów zasady ich uzyskiwania i uprawnienia z nich wynikające są bardzo podobne do tych dla patentów żeglarskich tego samego stopnia. Jedyne różnice to: zakres materiału teoretycznego na egzaminy; typ jachtu, na jakim egzamin się zdaje i na który dostaje się uprawnienia; osoba bez patentu jest też ograniczona mocą silnika - do 10 kW (13,5 KM), ale do 75 kW (102 KM) i 13 długości dla jachtów o prędkości ograniczonej do 15 km/h; osoba z patentem sternika motorowodnego do ukończenia 16 r.ż jest ograniczona mocą silnika do 60 kW (81,6 KM).

Automatyczne przyznawanie patentów Posiadacz patentu J.S.M. lub K.J. może wnioskować o automatyczne przyznanie patentu motorowodnego tego samego stopnia. Posiadacz patentu M.S.M. lub K.M. może wnioskować o automatyczne przyznanie patentu żeglarskiego tego samego stopnia, jeżeli posiada już patent żeglarski co najmniej Żeglarza Jachtowego.