gęba () , ,
rzeczownik, rodzaj żeński (1.1) usta (1.2) twarz człowieka lub pysk zwierzęcia (1.3) osoba będąca na czyimś utrzymaniu, osoba do wykarmienia (1.4) niezgodny ze stanem faktycznym sposób, w jaki ktoś lub coś jest odbierane i oceniane; fałszywy wizerunek (1.5) pysk żubra, muflona, kozicy oraz zwierzyny płowejMarek P. Krzemień, 1000 słów o łowiectwie, Warszawa 1986, s. 49, ISBN 8311072604.
(1.1-5)
(1.1) Z otwartą gębą wyglądamy niepoważnie. (1.1) Sięgnęła do łyżnika, wzięła kopyść i w ogniu nią grzebać zaczęła, aż chłopaki gęby na nią porozdziawiały jako wrony (…)Maria Konopnicka, Maryśka. (1.2) (…) Cygan jako Cygan, czarny na gębie (…)Maria Konopnicka, Dziady. (1.3) Ale ryb dla tylu gęb nie starczy (…)Henryk Sienkiewicz, Potop, t. V, rozdz. VIII. (1.4) Nie ma ucieczki przed gębą, jak tylko w inną gębę, a przed człowiekiem schronić się można jedynie w objęcia innego człowiekaWitold Gombrowicz, Ferdydurke, 1937.. (1.4) (…) Właśnie wtedy dziennikarze, nie do końca zasłużenie, przyprawili mi gębę rozrabiaki, która przylgnęła do mnie na dobre i towarzyszyła mi przez długie lataMichał Strąkow, Życie na maksa. Autobiografia, Wydawnictwo Insignis, 2018, ISBN 9788365743978..
(1.1) otworzyć gębę • z papierosem / petem w gębie (1.2) małpia / wstrętna gęba • przyjazna gęba • uśmiechnięta / roześmiana gęba • blady / czerwony / rumiany na gębie • bić / dać / lać po gębie • dostać / oberwać po gębie • otworzyć gębę • rozewrzeć / rozdziawić gębę • stulić / zamknąć gębę • wydzierać gębę • zatkać gębę (1.3) gęba do wykarmienia / wyżywienia (1.4) przyprawić komuś gębę • (jakaś) gęba przylgnęła / przyrosła do kogoś
(1.1) jadaczka, kopara, usta (1.2) pysk, morda, ryj (1.4) wizerunek
(1.1) część ciała (1.2) część ciała (1.3) człowiek, osoba
gębacz , pragęba gębusia gębować gębowy
ani pary z gęby • całą gębą • dać gęby • dorobić gębę / przyprawić gębę • drzeć gębę • gęba jak u Tatara dupa • gęba się nie zamyka • mieć gębę jak księżyc w pełni • mieć gębę od ucha do ucha • mieć niewyparzoną gębę • mocny w gębie • na gębę • nie mieć co do gęby włożyć • nie otwieraj gęby, bo ci mucha wpadnie • nie puścić pary z gęby • niebo w gębie / miód w gębie • pójść z gębą • robić z gęby cholewę • śmiać się całą gębą • trzymać gębę na kłódkę • wycierać sobie gębę • wyskoczyć z gębą • zapomnieć języka w gębie
w dawnej polszczyźnie wyraz ten, nienacechowany emocjonalnie, był neutralnym określeniem otworu znajdującego się pomiędzy nosem i podbródkiemHalina Kurkowska, O zmianach znaczeń wyrazów, „Poradnik Językowy” z. 3, 1949, s. 14.
angielski: (1.1) trap; (1.2) mug, gob bułgarski: (1.1) уста ; (1.2) мутра ; (1.3) ядач czeski: (1.2) huba francuski: (1.1) gueule , clapet ; (1.2) gueule ; (1.4) trogne kaszubski: (1.2) gãba , pësk niemiecki: (1.1) Mund ; (1.2) Maul rosyjski: (1.1) пасть ; (1.2) рыло ; (1.3) рот ukraiński: (1.1) рот włoski: (1.1) bocca ; (1.2) muso