εἶμι ()
eîmi
czasownik (1.1) iść, udawać się, podążać, odchodzić; przychodzić, przybywaćHenry George Liddell, Robert Scott, Henry Stuart Jones, A Greek-English Lexicon, wyd. 9, Oxford 1940, hasło „εἶμι”, Scaife ATLAS (1.2) przebywać, przemierzać, przechodzić określoną drogę lub przestrzeń (1.3) o rzeczach, zjawiskach, czasie, wieściach itp.: poruszać się, przemieszczać się, przechodzić, nadchodzić, upływać, rozchodzić się
(1.1-3) czasownik nieregularny; ma tylko system praesensHerbert Weir Smyth, A Greek Grammar for Colleges, §§ 773–775, Alpheios osoba i liczba tryb oznajmujący czasu teraźniejszego tryb łączący czasu teraźniejszego tryb życzący czasu teraźniejszego tryb rozkazujący czasu teraźniejszego imperfectum pierwsza osoba liczby pojedynczej εἶμι ἴω ἴοιμι / ἰοίην — ᾖα / ᾔειν druga osoba liczby pojedynczej εἶ ἴῃς ἴοις ἴθι ᾔεισθα / ᾔεις trzecia osoba liczby pojedynczej εἶσι ἴῃ ἴοι ἴτω ᾔειν / ᾔει druga osoba liczby podwójnej ἴτον ἴητον ἴοιτον ἴτον ᾖτον trzecia osoba liczby podwójnej ἴτον ἴητον ἰοίτην ἴτων ᾔτην pierwsza osoba liczby mnogiej ἴμεν ἴωμεν ἴοιμεν — ᾖμεν druga osoba liczby mnogiej ἴτε ἴητε ἴοιτε ἴτε ᾖτε trzecia osoba liczby mnogiej ἴᾱσι ἴωσι ἴοιεν ἰόντων ᾖσαν / ᾔεσαν bezokolicznik czasu teraźniejszego: ἰέναι imiesłów czasu teraźniejszego: ἰών, ἰοῦσα, ἰόν; ἰόντος, ἰούσης, ἰόντος
(1.1) νῦν δʼ εἶμι Φθίηνδε → teraz zaś pójdę do FtyiHomer, Ἰλιάς 1,169, Scaife ATLAS (1.1) τόφρα γὰρ ἐς στρατὸν εἶμι διαμπερὲς → tymczasem bowiem pójdę prosto do obozuHomer, Ἰλιάς 10,325, Scaife ATLAS (1.1) τάχʼ εἶσθα θύραζε → wkrótce wyjdziesz na zewnątrzHomer, Ὀδύσσεια 19,69, Scaife ATLAS (1.2) ἴσαν λείην ὁδόν → przebyli równą drogęHomer, Ὀδύσσεια 10,103, Scaife ATLAS (1.2) ἰὼν πολέος πεδίοιο → idąc przez rozległą równinęHomer, Ἰλιάς 5,597, Scaife ATLAS (1.2) ἄδικον ὁδὸν ἰέναι → iść niesprawiedliwą drogąTukidydes, Ἱστορίαι 3,64, Scaife ATLAS (1.3) ἀστὴρ εἶσι μετʼ ἀστράσι → gwiazda porusza się pośród gwiazdHomer, Ἰλιάς 22,317, Scaife ATLAS (1.3) ἤδη γὰρ τρίτον ἐστὶν ἔτος, τάχα δʼ εἶσι τέταρτον → już bowiem trzeci rok trwa, wkrótce zaś nadejdzie czwartyHomer, Ὀδύσσεια 2,89, Scaife ATLAS (1.3) αὐτίκα γὰρ φάτις εἶσιν ἅμʼ ἠελίῳ ἀνιόντι → zaraz bowiem wieść rozejdzie się wraz ze wschodzącym słońcemHomer, Ὀδύσσεια 23,362, Scaife ATLAS
(1.1) kierunek ruchu może być wyrażony m.in. przez ἐς / εἰς + (1.2) z oznaczającym przebytą drogę: ὁδὸν ἰέναι → przebywać drogę (1.2) u Homera także z oznaczającym przestrzeń, przez którą odbywa się ruch: ἰὼν πεδίοιο → iść przez równinę w konstrukcjach przenośnych m.in. ἰέναι ἐς λόγους τινί → wdawać się z kimś w rozmowę; ἰέναι ἐς χεῖρας → dochodzić do rękoczynów; ἰέναι ἐς τὰ παραγγελλόμενα → stosować się do rozkazów
εἶμι ma morfologicznie tylko system praesens. W prozie jońskiej i attyckiej tryb oznajmujący czasu teraźniejszego tego czasownika pełni jednak funkcję przyszłą względem ἔρχομαι, a więc np. εἶμι znaczy „pójdę” lub „przyjdę”; teraźniejsze „idę” wyraża w prozie attyckiej zasadniczo ἔρχομαι pozostałe tryby systemu praesens, bezokolicznik, imiesłów oraz imperfectum εἶμι uzupełniają w prozie paradygmat ἔρχομαι; stąd m.in. ἴω, ἴοιμι, ἴθι, ἰέναι, ἰών i ᾖα u Homera tryb oznajmujący εἶμι ma zazwyczaj znaczenie teraźniejsze, chociaż występuje również ze znaczeniem przyszłym Homer używa także form dialektalnych i epickich, m.in. εἶσθα, ἴῃσθα, ἴῃσι, ἴμεναι, ἴμεν, ἤϊα i ἤϊε forma rozkazująca ἴθι może być używana jako wezwanie lub zachęta w znaczeniu „chodź!”, „dalej!”, często przed kolejnym rozkaźnikiem nie mylić z εἰμί „być”.