εἷς ()
heîs
liczebnik główny (1.1) jeden, pojedynczy; wzmocnione przez οἶος lub μόνος: jeden jedynyHenry George Liddell, Robert Scott, Henry Stuart Jones, A Greek-English Lexicon, hasło „εἷς”, Scaife ATLAS (1.2) ten sam, jeden i ten sam (1.3) pewien, jakiś; jeden z grupy (1.4) rzeczownikowo w rodzaju nijakim, zwłaszcza w filozofii: jedność, Jedno
(1.1–4)Herbert Weir Smyth, A Greek Grammar for Colleges, § 349 przypadek rodzaj męski rodzaj żeński rodzaj nijaki mianownik εἷς μία ἕν dopełniacz ἑνός μιᾶς ἑνός celownik ἑνί μιᾷ ἑνί biernik ἕνα μίαν ἕν
(1.1) οὐκ ἀγαθὸν πολυκοιρανίη· εἷς κοίρανος ἔστωHomer, Iliada 2.204, Scaife ATLAS → Niedobre są rządy wielu; niech będzie jeden władca (1.1) νυμφίον ἐν μεγάρῳ, μίαν οἴην παῖδα λιπόνταHomer, Odyseja 7.65, Scaife ATLAS → zięcia w pałacu, pozostawiwszy jedną jedyną córkę (1.1) ἦν γάρ οἱ παῖς εἷς μοῦνοςHerodot, Dzieje 1.119.2, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας → miał bowiem jednego tylko syna (1.2) τώ μοι μία γείνατο μήτηρHomer, Iliada 3.238, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας → obu mi urodziła ta sama matka (1.2) τρεῖς τε κασιγνήτους, τούς μοι μία γείνατο μήτηρHomer, Iliada 19.293, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας → i trzech braci, których mi urodziła ta sama matka (1.2) ὁδὸς ἄνω κάτω μία καὶ ὡυτήHeraklit, O naturze, fragment 60 Dielsa-Kranza, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας → droga w górę i w dół jest jedna i ta sama (1.3) θνῄσκουσι γάρ, πλὴν εἷς τιςSofokles, Król Edyp 118, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας → zginęli bowiem wszyscy, oprócz jednego (1.3) πρέπεις δὲ Κάδμου θυγατέρων μορφὴν μιᾷEurypides, Bachantki 917, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας → wyglądem zaś przypominasz jedną z córek Kadmosa (1.3) καὶ νῦν εἷς ἈθηναίωνDemostenes, Przeciw Meidiasowi 21.87, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας → i teraz jeden z Ateńczyków (1.4) συλλάψιες ὅλα καὶ οὐχ ὅλα, συμφερόμενον διαφερόμενον, συνᾷδον διᾷδον, καὶ ἐκ πάντων ἓν καὶ ἐκ ἑνὸς πάνταHeraklit, fragment B 10 Dielsa-Kranza, Βικιθήκη → Połączenia: całości i nie całości, zbieżne i rozbieżne, zgodne i niezgodne; i z wszystkiego Jedno, i z Jednego wszystko (1.4) τοτὲ μὲν γάρ ἓν ηὐξήθη μόνον εἶναι ἐκ πλεόνωνEmpedokles, fragment 17 Dielsa-Kranza, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας → raz bowiem z wielu wzrastało Jedno, aby być samym (1.4) τὸ δ᾽ ἓν ὅτι μέτρον σημαίνει, φανερόνArystoteles, Metafizyka 14.1, 1087b33–34, Βικιθήκη → jasne jest, że Jedno oznacza miarę
(1.1) εἷς ἕκαστος → każdy z osobna (1.1) καθ᾽ ἕν, εἷς κατὰ εἷς → jeden po drugim, pojedynczo (1.2) εἷς καὶ ὁ αὐτός → jeden i ten sam (1.3) εἷς τις → pewien, jakiś; z dopełniaczem → jeden z grupy (1.4) τὸ ἕν → jedność, Jedno
οὐδείς, μηδείς
(1.1) εἷς καὶ μόνος → jeden jedyny (1.1) ὑφ᾽ ἕν → naraz, jednocześnie
z praindoeuropejskiego rdzenia *sem-
obok formy żeńskiej μία występują dialektalne formy ἴα, ἴαν, ἰῆς, ἰῇ; poświadczona jest również epicka forma męska ἕεις