ἀπό ()
apoGreek (Ancient and Modern). ALA-LC Romanization Tables, Library of Congress.
zapis w międzynarodowym alfabecie fonetycznym (IPA): attycka (V–IV w. p.n.e.; forma izolowana, rekonstrukcja): — obie samogłoski krótkie, akcent tonalny na drugiej sylabieEvert van Emde Boas, Albert Rijksbaron, Luuk Huitink, Mathieu de Bakker, The Cambridge Grammar of Classical Greek, Cambridge University Press 2019, s. 4–9.Henry George Liddell, Robert Scott, Henry Stuart Jones, A Greek–English Lexicon, hasło „ἀπό”, Scaife ATLAS. koine i greka bizantyjska (forma izolowana, rekonstrukcja przybliżona): Geoffrey Horrocks, Greek: A History of the Language and its Speakers, wyd. 2, Wiley-Blackwell 2010, s. 118–124, 160–171.
przyimek (1.1) z dopełniaczem, wskazuje ruch od punktu wyjścia, oddalenie lub położenie z dala od osoby, miejsca albo rzeczy: z, od, z dala od (1.2) z dopełniaczem, wskazuje początek, punkt odniesienia lub następstwo w czasie: od, odtąd, po (1.3) z dopełniaczem, wskazuje pochodzenie lub źródło, także źródło utrzymania: z, od (1.4) z dopełniaczem, wskazuje przyczynę, sposób, okoliczność lub sprawcę czynności: z, z powodu, wskutek, na, przez
nieodmienny
(1.1) ὅσον οὐρανός ἐστ’ ἀπὸ γαίης → tak daleko, jak niebo jest od ziemi.Homer, Iliada 8.16, tekst grecki w Scaife Viewer. (1.1) αἱ δὲ παλαιαὶ διὰ τὴν λῃστείαν ἐπὶ πολὺ ἀντίσχουσαν ἀπὸ θαλάσσης μᾶλλον ᾠκίσθησαν → Starsze miasta, z powodu długo utrzymującego się piractwa, zakładano dalej od morza.Tukidydes, Wojna peloponeska 1.7.1, tekst grecki w Scaife Viewer. (1.1) βαπτισθεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς εὐθὺς ἀνέβη ἀπὸ τοῦ ὕδατος → po chrzcie Jezus natychmiast wyszedł z wody.Ewangelia według Mateusza 3,16, tekst grecki w Online Greek Bible. (1.2) πότερα πρὸ δείπνου ἢ ἀπὸ δείπνου → czy przed posiłkiem, czy po posiłku.Antyfont, Przeciw macosze 1.17, tekst grecki w Perseus Digital Library. (1.2) ὡς δὲ ἀπὸ δείπνου ἐγένοντο, διαπίνοντες εἶπαν οἱ Πέρσαι τάδε → A kiedy było już po posiłku, Persowie, pijąc dalej, powiedzieli, co następuje.Herodot, Dzieje 5.18.2, tekst grecki w Scaife Viewer. (1.2) ἰδοὺ γὰρ ἀπὸ τοῦ νῦν μακαριοῦσίν με πᾶσαι αἱ γενεαί → bo oto odtąd wszystkie pokolenia będą nazywać mnie szczęśliwą.Ewangelia według Łukasza 1,48, tekst grecki w Online Greek Bible. (1.3) οὐ γὰρ ἀπὸ δρυός ἐσσι παλαιφάτου οὐδ’ ἀπὸ πέτρης → nie pochodzisz przecież z dawno opiewanego dębu ani ze skały.Homer, Odyseja 19.163, tekst grecki w Scaife Viewer. (1.3) οἳ δὲ τινὲς αὐτῶν ζῶσι ἀπὸ τῶν ἰχθύων μοῦνον → Niektórzy z nich żyją wyłącznie z ryb.Herodot, Dzieje 2.92.5, tekst grecki w Scaife Viewer. (1.3) οἱ δὲ ὄχλοι ἔλεγον· Οὗτός ἐστιν ὁ προφήτης Ἰησοῦς ὁ ἀπὸ Ναζαρὲθ τῆς Γαλιλαίας → A tłumy mówiły: to jest prorok Jezus z Nazaretu w Galilei.Ewangelia według Mateusza 21,11, tekst grecki w Online Greek Bible. (1.4) εἰ δ’ ἐτεὸν δὴ τοῦτον ἀπὸ σπουδῆς ἀγορεύεις → Jeżeli zaś naprawdę mówisz to na serio.Homer, Iliada 7.359, tekst grecki w Scaife Viewer. (1.4) ἐπράχθη οὐδὲν ἀπ’ αὐτῶν ἔργον ἀξιόλογον → nie dokonano przez nich żadnego godnego uwagi czynu.Tukidydes, Wojna peloponeska 1.17, tekst grecki w Scaife Viewer. (1.4) καὶ ἀπὸ τοῦ φόβου ἔκραξαν → i krzyknęli ze strachu.Ewangelia według Mateusza 14,26, tekst grecki w Online Greek Bible.
(1.1-4) ἀπό + ; w zasadniczym użyciu przyimek rządzi dopełniaczem. dial. ἀπύ w arkadyjskim i cypryjskim może łączyć się z celownikiem.
(1.1) ἀπὸ θαλάσσης → od morza • ἀπὸ τοῦ ὕδατος → z wody (1.2) ἀπὸ δείπνου → po posiłku • ἀπὸ τοῦ νῦν → odtąd (1.3) ἀπὸ δρυός → z dębu • ζῆν ἀπὸ τῶν ἰχθύων → żyć z ryb • ὁ ἀπὸ Ναζαρέτ → pochodzący z Nazaretu (1.4) ἀπὸ σπουδῆς → na serio, poważnie • ἀπὸ φόβου → ze strachu • ἀπό τινος → przez kogoś
ἀπο-, nowogreckie από
(1.2) ἀπὸ τοῦ νῦν → odtąd, od tej chwili (1.4) ἀπὸ σπουδῆς → na serio, poważnie • ἀπὸ τοῦ ἴσου → na równi, na równych zasadach
z pragr. *apó, z praindoeuropejskiego *h₂epó „precz, z dala, od”Robert S.P. Beekes, Etymological Dictionary of Greek, Brill 2010, hasło „ἀπό”, s. 117. sanskryckie ápa, łacińskie ab i gockie af są wyrazami pokrewnymi, odziedziczonymi ze wspólnego źródła praindoeuropejskiego. w nowogreckim wyraz jest kontynuowany jako από.Χρηστικό Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας, hasło „από”, Akademia Ateńska.
W formie hasłowej wyraz zapisuje się ἀπό z akcentem ostrym. W zwykłym tekście, gdy bezpośrednio po nim następuje inny wyraz, akcent ostry zazwyczaj zmienia się w ciężki: np. ἀπὸ τοῦ ὕδατος. Po grupie imiennej w anastrofie występuje forma ἄπο, np. ὀμμάτων ἄπο.D.B. Monro, A Grammar of the Homeric Dialect, „Accentuation of Prepositions”, Dickinson College Commentaries.D.B. Monro, A Grammar of the Homeric Dialect, § 224 „ἀπό”, Dickinson College Commentaries. Przed samogłoską końcowe -ο ulega elizji: ἀπ’; przed samogłoską z przydechem mocnym występuje ἀφ’.Scaife ATLAS, lemat „ἀπό”, zestawienie form tekstowych. W eolskim, tesalskim, arkadyjskim i cypryjskim poświadczona jest forma ἀπύ. W znaczeniu przestrzennym ἀπό wskazuje oddalenie od punktu wyjścia; w przeciwieństwie do ἐκ nie musi oznaczać ruchu z wnętrza. Klasyfikacja niektórych użyć homeryckich jest sporna: LSJ wydziela użycie przysłówkowe „z dala”, natomiast Monro uznaje, że ἀπό nie występuje u Homera jako samodzielny przysłówek, lecz jest przyimkiem lub członem konstrukcji z tmesis. Formy IPA podane wyżej dotyczą wymowy izolowanej; podane rekonstrukcje odnoszą się do wybranych etapów historii języka, w których akcent tonalny został z czasem zastąpiony dynamicznym.