δή ()

dḗ

partykuła (1.1) wzmacniająca, uwydatniająca właśnie, rzeczywiście, istotnie, oczywiście; w pytaniach i rozkazach także wzmacniająco: -że (1.2) czasowa już, wtedy właśnie, wreszcie (1.3) wnioskująca lub wznawiająca tok wypowiedzi więc, zatem, wobec tego, otóż

(1.1) οὐχ οὕτως ἔχει; ἔχει δή.Platon, Ἀπολογία Σωκράτους 27c, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → czy nie jest tak? — oczywiście, że tak. (1.1) Παρύσατις μὲν δὴ ἡ μήτηρ ὑπῆρχε τῷ Κύρῳ.Ksenofont, Κύρου Ἀνάβασις 1,1,4, Scaife Viewer, Perseus Digital Library. → Parysatys, matka Cyrusa, oczywiście sprzyjała mu. (1.1) Σκέψασθε δὴ ὧν ἕνεκα ταῦτα λέγω.Platon, Ἀπολογία Σωκράτους 21b, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → Rozważcież zatem, dlaczego to mówię. (1.2) ὁ δὲ θανὼν κεύθει κάτω δὴ γῆς.Sofokles, Οἰδίπους Τύραννος 967–968, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → on zaś, umarłszy, spoczywa już pod ziemią. (1.2) τότε δὴ συλλεγέντες τινὲς τῶν Καρδούχων τοῖς τελευταίοις ἐπετίθεντο.Ksenofont, Κύρου Ἀνάβασις 4,1,10, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → wtedy właśnie, zebrawszy się, niektórzy Karduchowie zaatakowali ostatnich. (1.2) σφῷν μὲν ἐντολὴ Διὸς ἔχει τέλος δὴ.Ajschylos, Προμηθεὺς δεσμώτης 12–13, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → wasz polecenie Zeusa wreszcie dobiegło końca. (1.3) ἐδόκει δὴ τοῖς στρατηγοῖς οὐκ ἀσφαλὲς εἶναι διασκηνοῦν.Ksenofont, Κύρου Ἀνάβασις 4,4,10, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → zatem dowódcom wydało się, że nie jest bezpiecznie obozować osobno. (1.3) ἐντεῦθεν δὴ τὰ ξένια ἐδέξαντο.Ksenofont, Κύρου Ἀνάβασις 5,5,3, „Μνημοσύνη. Ψηφιακή Βιβλιοθήκη της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας”, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. → wobec tego przyjęli dary gościnne. (1.3) τοῦτο δὴ τὸ ἄγος οἱ Λακεδαιμόνιοι ἐκέλευον ἐλαύνειν.Tukidydes, Ἱστορίαι 1,127,1, Scaife Viewer, Perseus Digital Library. → Tę więc zmazę Lacedemończycy nakazywali usunąć.

(1.1-3) partykuła najczęściej postpozytywna: zazwyczaj stoi po wyrazie lub członie wypowiedzi, który uwydatnia; wyjątkami są m.in. homeryckie δὴ γάρ → „bo przecież, bo istotnie” oraz poetyckie δὴ τότε → „wtedy właśnie” (1.1) z pojedynczymi wyrazami wzmacnia ich treść, np. δῆλα δή → „całkiem oczywiste”, οὕτω δή → „właśnie tak”, εἰ δή → „jeśli rzeczywiście”; z trybem rozkazującym dodaje nacisku lub ponaglenia, np. ἄκουε δή → „posłuchajże, proszę posłuchaj”; w pytaniach, np. τί δή; → „dlaczego właściwie?, czemuż?” (1.2) w użyciu czasowym m.in. νῦν δή → „właśnie teraz, już teraz”, τότε δή → „wtedy właśnie”, τέλος δή → „wreszcie”; zwłaszcza w starszym języku może zbliżać się znaczeniem do ἤδη → „już” (1.3) jako partykuła odnosząca się do całego zdania może wprowadzać wniosek, konsekwencję, podsumowanie lub przejście do dalszego toku wypowiedzi → „więc, zatem, wobec tego, otóż”; καὶ δή może zależnie od kontekstu oznaczać „i właśnie, co więcej”, w odpowiedzi „dobrze, oto”, a przy wprowadzaniu założenia „załóżmy”

(1.1) δή może także nadawać wypowiedzi zabarwienie ironiczne; siła partykuły zależy w dużej mierze od kontekstu i nie zawsze ma ona odrębny polski odpowiednik

Henry George Liddell, Robert Scott, Henry Stuart Jones, A Greek-English Lexicon, wyd. 9, 1940, hasło „δή”, Logeion, University of Chicago. Herbert Weir Smyth, A Greek Grammar for Colleges, §§2840–2847: „δή”, Alpheios Project / Perseus Project.