Rozporządzenie Ministra Edukacji i Naukiz dnia 6 lutego 2023 r.zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia 1)Minister Edukacji i Nauki kieruje działem administracji rządowej - oświata i wychowanie, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 października 2020 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Edukacji i Nauki (Dz. U. z 2022 r. poz. 18 i 1842). Treść rozporządzenia Na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 1 lit. c, d i g ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 1082, z późn. zm.2)Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2022 r. poz. 655, 1079, 1116, 1383, 1700, 1730 i 2089 oraz z 2023 r. poz. 185.) zarządza się, co następuje: § 1. W rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz. U. poz. 467, z 2020 r. poz. 1248, z 2021 r. poz. 1537 oraz z 2022 r. poz. 622 i 1705) w załączniku nr 1 wprowadza się następujące zmiany: 1) wyrazy „Przedmioty w liceum ogólnokształcącym i technikum mogą być nauczane w zakresie podstawowym lub w zakresie rozszerzonym: 1) tylko w zakresie podstawowym - przedmioty: muzyka, plastyka, historia i teraźniejszość, podstawy przedsiębiorczości, wychowanie fizyczne, edukacja dla bezpieczeństwa, wychowanie do życia w rodzinie, etyka; 2) w zakresie podstawowym i w zakresie rozszerzonym - przedmioty: język polski, język obcy nowożytny, matematyka, język mniejszości narodowej lub etnicznej, język mniejszości narodowej - język niemiecki oraz język regionalny - język kaszubski, historia, geografia, biologia, chemia, filozofia, język łaciński i kultura antyczna, fizyka, informatyka;” zastępuje się wyrazami „Przedmioty w liceum ogólnokształcącym i technikum mogą być nauczane w zakresie podstawowym lub w zakresie rozszerzonym: 1) tylko w zakresie podstawowym - przedmioty: język łaciński, muzyka, plastyka, historia i teraźniejszość, wychowanie fizyczne, edukacja dla bezpieczeństwa, wychowanie do życia w rodzinie, etyka; 2) w zakresie podstawowym i w zakresie rozszerzonym - przedmioty: język polski, język obcy nowożytny, matematyka, język mniejszości narodowej lub etnicznej, język mniejszości narodowej - język niemiecki oraz język regionalny - język kaszubski, historia, geografia, biologia, chemia, filozofia, język łaciński i kultura antyczna, fizyka, informatyka, biznes i zarządzanie;”; 2) w części „W czteroletnim liceum ogólnokształcącym i pięcioletnim technikum są realizowane następujące przedmioty:”: a) po pkt 2 dodaje się pkt 2a w brzmieniu: „ 2a) język łaciński; ” , b) pkt 12 otrzymuje brzmienie: „ 12) biznes i zarządzanie; ” ; 3) po części zatytułowanej „Język obcy nowożytny ” dodaje się część zatytułowaną „Język łaciński ” w brzmieniu: „ Język łaciński Zasadniczym założeniem przedmiotu język łaciński nauczanego w liceum ogólnokształcącym i technikum jest uczenie rozumienia tekstów w języku łacińskim. Mając na uwadze realizację tego celu, w ramach tego przedmiotu przewidziano nauczanie leksyki (na podstawie słowników frekwencyjnych), która nie mieści się w celach kształcenia dla przedmiotu język łaciński i kultura antyczna. Pod tym względem podstawa programowa kształcenia ogólnego w zakresie języka łacińskiego przypomina podstawę programową kształcenia ogólnego w zakresie języka obcego nowożytnego (np. w zakresie liczby jednostek leksykalnych przewidzianych do opanowania na danym etapie edukacyjnym). W nauczaniu języka łacińskiego powinien być położony nacisk na rozbudowywanie słownictwa i poznawanie frazeologii. Nauczanie języka łacińskiego, w oczywisty sposób, różni się jednak od nauczania języków obcych nowożytnych, co zostało odzwierciedlone w podstawie programowej. Należy podkreślić, że języki, wartości, idee, gatunki literackie i estetyczne smaki oraz kultura materialna starożytnej Grecji i starożytnego Rzymu przez wieki wpływały, a w pewnej mierze do dziś wpływają na kształt świata cywilizacji zachodniej i nie tylko zachodniej. Chociaż jest to fakt znany, uczniowie rzadko mogą przekonać się o tym bezpośrednio na zajęciach z innych przedmiotów. Z tego względu nauczanie języka łacińskiego ma wzbogacać w powyższym zakresie informacje na temat starożytnego świata, które uczniowie uzyskują przede wszystkim na zajęciach z innych przedmiotów humanistycznych. Język łaciński był też pierwszym językiem nauk biologicznych, a jego leksyka jest obecna w pojęciach fizycznych i chemicznych. Cechą kultury europejskiej i każdej żywej kultury jest kultywowanie własnego dziedzictwa. Język łaciński jako nośnik ważnej tradycji jest kodem dostępu nie tylko do dziedzictwa grecko-rzymskiego antyku, lecz także do kultury, nauki i literatury czasów późniejszych. W związku z powyższym w podstawie programowej kształcenia ogólnego podkreślono wagę języka łacińskiego nie tylko w średniowieczu i renesansie, lecz także w czasach Isaaca Newtona, o czym rzadko się pamięta. W szerszym wymiarze chodzi o podkreślenie, że język łaciński może być traktowany jako przedmiot par excellence humanistyczny, którego podstawowym zadaniem nie jest dostarczenie praktycznych umiejętności gotowych do wykorzystania na rynku pracy albo w życiu codziennym, co nie znaczy, że humanistyka nie jest w ogóle praktyczna. Język łaciński jako przedmiot humanistyczny ma jednak przede wszystkim poszerzać horyzonty intelektualne, rozwijać myślenie dyskursywne, uczyć wrażliwości na tradycję i szacunku dla kultury i dokonań wieków minionych oraz rozwijać świadomość przynależności do wspólnoty kulturowej, której przedstawicielami byli Cyceron, Owidiusz, Tomasz z Akwinu, Erazm z Rotterdamu, Jan Kochanowski, Andrzej Frycz Modrzewski, Mikołaj Kopernik i setki tysięcy innych ludzi przez ponad 2000 lat myślących i piszących w języku łacińskim oraz wybitni Grecy, których dzieła wpłynęły na cywilizację europejską w dużej mierze przez pośrednictwo kultury i języka łacińskiego. Biorąc również pod uwagę fakt, że ogromna część polskiego dorobku kulturowego została spisana i przekazana za pośrednictwem języka łacińskiego, poznawanie go pozwoli na lepsze zrozumienie polskiej historii i literatury. Przewidziano dwa warianty podstawy programowej języka łacińskiego w liceum ogólnokształcącym i technikum - dla uczących się tego języka od podstaw i dla kontynuujących naukę po szkole podstawowej. ” ; 4) uchyla się część zatytułowaną „Podstawy przedsiębiorczości ”; 5) po części zatytułowanej „Podstawy przedsiębiorczości ” dodaje się część zatytułowaną „Biznes i zarządzanie ” w brzmieniu: „ Biznes i zarządzanie Zmienność i złożoność współczesnego świata stawiają szczególne wyzwania przed młodzieżą, która musi posiadać ugruntowane kompetencje przedsiębiorcze, aby móc sprostać tym wyzwaniom. Głównym celem przedmiotu jest wyposażenie uczniów w wiedzę i umiejętności oraz kształtowanie postaw, które pozwolą na aktywne działanie i odnoszenie sukcesów na różnych polach - nie tylko w wymiarze biznesowym, lecz także prywatnym, rodzinnym, zawodowym i społecznym. Złożoność otaczającej nas rzeczywistości sprawia, że zakres treści kształcenia przedmiotu stanowi syntezę wybranych elementów wiedzy z zakresu zarządzania, w tym szczególnie zarządzania projektami, ekonomii, finansów osobistych, funkcjonowania rynku pracy, socjologii, psychologii i prawa. W ramach przedmiotu uczniowie zapoznają się z podstawowymi kategoriami, mechanizmami i procesami ekonomicznymi oraz ich uwarunkowaniami instytucjonalnymi, behawioralnymi, kulturowymi i rynkowymi. Postawy przedsiębiorcze i wspierające je umiejętności powinny zatem wynikać pośrednio z tej wiedzy. W procesie kształcenia uczniowie dowiadują się, jak - podejmując indywidualne wybory - działać przedsiębiorczo (w tym prowadzić własny biznes), a zarazem być społecznie odpowiedzialnym. Treści kształcenia przedmiotu uwzględniają kompetencje w zakresie przedsiębiorczości jako kompetencji kluczowej. Uzasadnia to konieczność przyjęcia szeroko zakrojonej koncepcji przedmiotu, która zakłada, że dzięki wyposażeniu uczniów w wiedzę ekonomiczną i finansową kształtuje się ich umiejętności elastycznego zachowania na rynku pracy i zarządzania oraz rozwija cechy przywódcze. Niezmiernie ważne jest także kształtowanie u uczniów szacunku do wartości będących fundamentem gospodarki rynkowej i społecznie odpowiedzialnego biznesu, a także postaw etycznych i gotowości do ich przestrzegania w życiu. Efekty kształcenia dla przedmiotu biznes i zarządzanie w zakresie podstawowym są ukierunkowane głównie na kształtowanie kompetencji przedsiębiorczych (w tym zarządzania sobą i finansami osobistymi) oraz związane z podstawowymi umiejętnościami dotyczącymi analizy elementów otoczenia biznesowego pod kątem identyfikacji możliwych szans na uruchomienie własnej działalności gospodarczej, ale również z przygotowaniem do wejścia na rynek pracy. Natomiast efekty kształcenia dla przedmiotu biznes i zarządzanie w zakresie rozszerzonym koncentrują się na opracowaniu planu przedsięwzięcia biznesowego lub społecznego, a następnie realizowaniu projektu zespołowego, co pozwoli pogłębić kompetencje przywódcze (w tym kierowania zespołem projektowym) i umiejętności zarządzania przedsiębiorstwem, a także rozszerzonej analizy otoczenia społeczno-gospodarczego w dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości. Realizacja zakładanych celów przedmiotu wymaga stosowania w procesie edukacyjnym nowoczesnych metod kształcenia, w tym uczenia się przez działanie, oraz środków dydaktycznych wykorzystujących nowe technologie i narzędzia cyfrowe. ” ; 6) w części zatytułowanej „JĘZYK POLSKI ZAKRES PODSTAWOWY I ROZSZERZONY ”, w części zatytułowanej „Treści nauczania - wymagania szczegółowe”, po części zatytułowanej „Zalecane dzieła teatralne i filmowe:”, dodaje się część zatytułowaną „Zalecane gry o walorach edukacyjnych:” w brzmieniu: „ Zalecane gry o walorach edukacyjnych: 1) „This War of Mine” (11BitStudios); 2) „Gra Szyfrów” (Instytut Pamięci Narodowej). ” ; 7) po części zatytułowanej „JĘZYK OBCY NOWOŻYTNY ” dodaje się część zatytułowaną „JĘZYK ŁACIŃSKI ” w brzmieniu: „ JĘZYK ŁACIŃSKI ZAKRES PODSTAWOWY Wariant - nauka języka od podstaw Cele kształcenia - wymagania ogólne I. W zakresie kompetencji językowych. 1. Znajomość gramatyki i słownictwa języka łacińskiego oraz umiejętność rozumienia i tłumaczenia tekstu łacińskiego przy pomocy słownika łacińsko-polskiego. 2. Świadomość relacji między językami używanymi w Europie. II. W zakresie kompetencji kulturowych. 1. Znajomość faktów dotyczących twórczości wybranych ważnych autorów piszących po łacinie od starożytności do czasów nowożytnych oraz wybranych autorów starogreckich. 2. Znajomość wybranych ważnych zjawisk z zakresu kultury antycznej oraz tradycji antyku w kulturze polskiej i światowej. 3. Znajomość wybranych pojęć i terminów naukowych oraz ich grecko-rzymskiego rodowodu. III. W zakresie kompetencji społecznych. 1. Rozumienie dziedzictwa antyku grecko-rzymskiego jako ideowego i materialnego fundamentu cywilizacji zachodniej i kultury polskiej. 2. Świadomość długiego trwania wartości zrodzonych na podłożu kultur greckiej i rzymskiej, wzbogaconych o pierwiastek judeochrześcijański. 3. Świadomość przynależności do kultury ukształtowanej w dużym stopniu przez tradycję grecko-rzymską. 4. Świadomość celowości nauczania przedmiotów humanistycznych, nakierowanych na zakorzenienie w tradycji, ocalenie i aktualizowanie istotnych z historycznego punktu widzenia wartości, postaw i idei. Treści nauczania - wymagania szczegółowe I. W zakresie kompetencji językowych. Uczeń: 1) zna około 1000 najczęściej używanych łacińskich wyrazów (według słownika frekwencyjnego opartego na korpusie tekstów klasycznych); 2) rozpoznaje następujące formy z zakresu gramatyki języka łacińskiego: a) formy fleksyjne rzeczowników regularnych deklinacji I-V oraz najczęściej używanych rzeczowników nieregularnych (np. deus , locus , domus , Iuppiter , vis , dies ), b) formy fleksyjne przymiotników deklinacji I-III w stopniu równym, wyższym i najwyższym, c) formy przysłówków w stopniu równym, wyższym i najwyższym, d) formy fleksyjne zaimków osobowych i dzierżawczych oraz zaimków: hic , ille , iste , is , idem , ipse , qui , quis , quidam , quisque oraz zna zasady ich użycia, e) formy fleksyjne liczebników głównych i porządkowych 1-100 oraz setki i mille , f) formy podstawowe czasowników koniugacji I-IV oraz: - formy trybu rozkazującego czasu teraźniejszego strony czynnej i biernej ( imperativus praesentis activi et passivi ), - formy bezokolicznika czasu teraźniejszego ( infinitivus praesentis activi et passivi) i przeszłego dokonanego (infinitivus perfecti activi et passivi ), - formy trybu orzekającego w stronie czynnej i biernej czasu: teraźniejszego ( indicativus praesentis activi et passivi) , przeszłego dokonanego (indicativus perfecti activi et passivi ), przeszłego niedokonanego ( indicativus imperfecti activi et passivi ), przyszłego ( indicativus futuri I activi et passivi ) i zaprzeszłego ( indicativus plusquamperfecti activi et passivi ), - formy trybu łączącego ( coniunctivus ) dla wszystkich czasów w stronie czynnej i biernej, - formy imiesłowów: participium praesentis activi , participium perfecti passivi , participium futuri passivi , g) wymienione w lit. f formy najczęściej używanych czasowników nieregularnych: esse, fieri, ire, ferre, velle, nolle oraz ich najczęściej występujące composita , h) podstawowe przyimki i ich rekcję, i) gerundium ; 3) rozpoznaje następujące zjawiska składniowe z zakresu gramatyki języka łacińskiego: a) zdania z orzeczeniem imiennym, b) strukturę składniową zdania w stronie czynnej i biernej, c) konstrukcję składniową accusativus cum infinitivo , nominativus cum infinitivo , ablativus absolutus , coniugatio periphrastica passiva , d) funkcje składniowe i semantyczne przypadków: dativus possessivus , ablativus temporis , ablativus instrumenti , nominativus i accusativus duplex , dativus auctoris , genetivus partitivus , ablativus comparationis , e) spójniki zdań współrzędnych, f) zdania podrzędne: zdania okolicznikowe celu, przyczyny, przyzwolenia, czasu, zdania warunkowe, skutkowe i dopełnieniowe, g) bezprzyimkowe użycie nazw miast; 4) potrafi posługiwać się podstawową łacińską terminologią gramatyczną i podać polskie odpowiedniki łacińskich określeń gramatycznych; 5) rozróżnia najważniejsze warianty wymowy łacińskiej; 6) rozumie wypowiedzi pisemne w języku łacińskim: a) określa główną myśl tekstu, b) znajduje w tekście określone informacje, c) rozpoznaje związki między poszczególnymi częściami tekstu, d) układa informacje w określonym porządku; 7) rozumie znaczenie najczęściej używanych łacińskich zwrotów i sentencji oraz paremii, a także podstawowy sens łacińskich inskrypcji obecnych w przestrzeni publicznej i krótkich cytatów łacińskich pojawiających się w tekstach polskich; 8) korzysta ze źródeł informacji dotyczących języka łacińskiego (np. słowników, baz danych), również za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych; 9) potrafi przełożyć tekst łaciński na język polski przy pomocy słownika łacińsko-polskiego i z zachowaniem polskiej normy językowej; 10) posiada świadomość językową (np. podobieństw i różnic między językami oraz wpływu języka łacińskiego na języki nowożytne). II. W zakresie kompetencji kulturowych. Uczeń posiada wiedzę na temat kultur i społeczeństw antycznych i późniejszych, korzystających z dorobku antycznego, w następujących obszarach: 1. Osoby: 1) bogowie: kanon bóstw greckich i rzymskich (tradycja i recepcja); 2) herosi, heroiny i inne postacie mitologiczne: Achilles, Antygona, Dedal i Ikar, Edyp, Eneasz, Helena, Herakles, Kasandra, Medea, Meduza, Midas, Narcyz, Niobe, Odyseusz, Orfeusz, Penelopa, Perseusz, Prometeusz, Romulus i Remus, Sfinks, Sybilla, Syzyf, Tezeusz; 3) wodzowie i politycy: Solon, Perykles, Aleksander Wielki, Hannibal, Scypion Afrykański, Cezar, Cyceron, Oktawian August, Liwia, Trajan, Dioklecjan, Konstantyn Wielki; 4) poeci: Homer, Hezjod, Safona, Ajschylos, Sofokles, Eurypides, Katullus, Wergiliusz, Horacy, Owidiusz, Petrarka, Jan Kochanowski; 5) prozaicy: Tukidydes, Demostenes, Cyceron, Liwiusz, Augustyn, wybrani polscy kronikarze łacińskojęzyczni; 6) filozofowie: Pitagoras, Sokrates, Platon, Arystoteles, Epikur, Seneka, Tomasz z Akwinu; 7) artyści: Fidiasz, Poliklet, Myron, Lizyp; 8) uczeni: Hipokrates, Abelard i Heloiza, Erazm z Rotterdamu oraz inni wybrani przedstawiciele humanizmu renesansowego, Mikołaj Kopernik, Andrzej Frycz Modrzewski, Isaac Newton. 2. Miejsca: 1) świątynie, sanktuaria, wyrocznie: Delfy, Delos, Efez, Eleusis, Epidauros, Kume; 2) Akropol i agora ateńska; 3) Kapitol i forum rzymskie; 4) Biblioteka i Muzejon w Aleksandrii. 3. Wydarzenia: 1) święta: Panatenaje, Wielkie Dionizje, Saturnalia; 2) igrzyska olimpijskie, rzymskie ludi ; 3) powstanie demokracji ateńskiej; 4) upadek republiki rzymskiej; 5) powstanie cesarstwa rzymskiego. 4. Pojęcia: 1) filologia, gramatyka, retoryka; 2) virtus (arete ), ars (techne ), otium (schole ) i negotium ; 3) demokracja, republika; 4) mos maiorum, gravitas , ambitio , kandydat, patron i klient; 5) logos. credo ; 6) kanon i złoty podział; 7) epos, heksametr, epigram, elegia, tradycja oralna. III. W zakresie kompetencji społecznych. Uczeń: 1) dokonuje samooceny i wykorzystuje techniki samodzielnej pracy nad językiem (np. korzystanie ze słownika, poprawianie błędów, prowadzenie notatek, stosowanie mnemotechnik); 2) współdziała w grupie (np. w lekcyjnych i pozalekcyjnych językowych pracach projektowych); 3) dostrzega wagę systematyczności i dokładności w poznawaniu języka obcego; 4) wykształca w sobie postawę otwartości na wyzwania intelektualne i uczy się pokonywać trudności w mierzeniu się z nimi; 5) dostrzega i docenia rolę języka łacińskiego oraz kultury starożytnej Grecji i starożytnego Rzymu w kształtowaniu języków i kultur czerpiących z dziedzictwa antyku; 6) potrafi zdystansować się wobec stereotypów oraz własnych przesądów. Wariant - kontynuacja ze szkoły podstawowej Cele kształcenia - wymagania ogólne I. W zakresie kompetencji językowych. 1. Znajomość gramatyki i słownictwa języka łacińskiego oraz umiejętność rozumienia i tłumaczenia tekstu łacińskiego przy pomocy słownika łacińsko-polskiego. 2. Świadomość relacji między językami używanymi w Europie. II. W zakresie kompetencji kulturowych. 1. Znajomość faktów dotyczących twórczości wybranych ważnych autorów piszących po łacinie od starożytności do czasów nowożytnych oraz wybranych autorów starogreckich. 2. Znajomość wybranych ważnych zjawisk z zakresu kultury antycznej oraz tradycji antyku w kulturze polskiej i światowej. 3. Znajomość wybranych pojęć i terminów naukowych oraz ich grecko-rzymskiego rodowodu. III. W zakresie kompetencji społecznych. 1. Rozumienie dziedzictwa antyku grecko-rzymskiego jako ideowego i materialnego fundamentu cywilizacji zachodniej i kultury polskiej. 2. Świadomość długiego trwania wartości zrodzonych na podłożu kultur greckiej i rzymskiej, wzbogaconych o pierwiastek judeochrześcijański. 3. Świadomość przynależności do kultury ukształtowanej w dużym stopniu przez tradycję grecko-rzymską. 4. Świadomość celowości nauczania przedmiotów humanistycznych, nakierowanych na zakorzenienie w tradycji, ocalenie i aktualizowanie istotnych z historycznego punktu widzenia wartości, postaw i idei. Treści nauczania - wymagania szczegółowe I. W zakresie kompetencji językowych. Uczeń: 1) zna około 1500 najczęściej używanych łacińskich wyrazów (według słownika frekwencyjnego opartego na korpusie tekstów klasycznych); 2) rozpoznaje następujące formy z zakresu gramatyki języka łacińskiego: a) formy fleksyjne rzeczowników regularnych deklinacji I-V oraz najczęściej używanych rzeczowników nieregularnych (np. deus , locus , domus , Iuppiter , vis , dies ), b) formy fleksyjne przymiotników deklinacji I-III w stopniu równym, wyższym i